لنگش به وضعیتی گفته میشود که حیوان قادر به حرکت طبیعی نباشد. این وضعیت با موارد زیر مشخص میشود:
نقل قول از متن اصلی: “Lameness is the term used to describe a condition in which an animal is incapable of normal locomotion. Generally lameness is characterized by an inability to maintain a normal gait, manifested by asymmetry in movement, apparent incoordination or weakness, and inefficient or ineffective motion of the limbs.”
انواع شروع لنگش (Onset): | نوع | توضیح | مثال | | ------------------ | ------------------------------- | ------------------------------------------------------------ | | حاد (Acute) | شروع ناگهانی | شکستگی (fracture) | | مزمن (Chronic) | شروع تدریجی و طولانی | آرتروز (degenerative joint disease) | | حاد روی مزمن | شکست ناگهانی در زمینه مشکل مزمن | شکست فاجعهبار ثانویه به استرسفرکچر (catastrophic fracture secondary to stress fractures) |
خشکی برخلاف لنگش، به محدودیت عمومی در آزادی حرکت در یک اندام، گردن یا کمر اطلاق میشود. علائم آن عبارتند از:
نقل قول از متن: “Unlike the usual definition of lameness, stiffness refers to a generalized restriction in freedom of movement in a limb, the neck, or back. Stiffness is manifested by a limited range of motion by a joint, reduced length of stride, or decreased flexibility during bending or turning.”
خشکی میتواند مادرزادی (congenital) یا اکتسابی (acquired) باشد و ممکن است با درد همراه باشد یا نباشد.
علل لنگش عمدتاً به دو دسته تقسیم میشوند:
برخی علل فقط عضلانی هستند (مثل بالا رفتن کشکک - upward fixation of the patella) و برخی فقط عصبی (مثل نوروپراکسی عصب رادیال - radial neuropraxia).
سوالات کلیدی که باید بپرسید:
| سوال | اهمیت |
|---|---|
| آخرین باری که اسب سالم دیده شده کی بوده؟ | تعیین شروع |
| لنگش حاد است یا تدریجی؟ | تشخیص علت |
| لنگش در دست، روی لانژ یا زیر سوار بدتر میشود؟ | شناسایی عامل محرک |
| آیا آسیبی رخ داده؟ | عامل مستعدکننده |
| پاسخ به درمان قبلی چگونه بوده؟ | ارزیابی پروگنوز |
| آخرین زمان سمچینی و نعلبندی؟ | عوامل زمینهای |
| نژاد، سن، جنس و نوع فعالیت (پرش، مسابقه)؟ | راهنمای تشخیص (مثلاً استرسفرکچر در تروبردهای مسابقهای شایعتر است) |
از جلو، پشت و هر دو طرف مشاهده کنید:
از جلو بررسی کنید: - ناهنجاریهای ساختمانی (conformational abnormalities): - سمهای صاف (upright pastern): مستعد بیماری سم و بند انگشت - زانوهای پرانتزی (bench knees): مستعد بیماری مچ دست - راستی بیش از حد پاهای عقب (post-legged): مستعد بالا رفتن کشکک و التهاب رباط تعلیقی (suspensory desmitis) - وضعیت سر (کج یا چرخیده - tilted, turned) - توزیع و تقارن توده عضلانی در گردن و تنه - تقارن اندامهای جلویی از پشت کتف تا سم
از پشت بررسی کنید: - تقارن ارتفاع و توده عضلانی لگن (hip musculature)
از هر طرف بررسی کنید: - وضعیت ایستادن (مثلاً camped out in front - عقبایستادن) - تحمل وزن (مثلاً dropped elbow - آرنج افتاده)
نکات کلیدی: - اکثر لنگشهای جلویی از مچ دست (carpus) به پایین منشأ میگیرند - اکثر لنگشهای عقبی از زانو (stifle) به پایین منشأ میگیرند
آنچه را لمس کنید: - ساختارهای استخوانی (skeletal structures) - ساختارهای سینوویال: مفاصل، غلافهای تاندونی و بورسها (synovial structures) - بافتهای نرم: تاندونها و رباطها (tendons and ligaments)
ارزیابی سم: - اندازه، شکل و وضعیت سم - طول پاشنه (heel length) - الگوی ساییدگی نعل (shoe wear pattern) - تست سمچین (hoof testers) - اجباری است!
نکته: مقایسه اندامها اغلب برای تشخیص ناهنجاری از آناتومی طبیعی مفید است.
حیوان حداقل در دو گام (راهرفتن و یورتمه) روی سطوح مختلف بررسی شود.
در یورتمه (Trot): - لنگش جلویی: حرکت نامتقارن سر و گردن - سر در فاز تحملوزن پای لنگ بالا میرود = “down on sound” - لنگش عقبی: حرکت نامتقارن لگن - توبر کوکسا (tuber coxae) به بالا و پایین میرود = “hip hike” و “hip drop” - اسب معمولاً به سمت پای لنگ منحرف میشود (drift)
نکته ایمنی مهم: اگر شک به شکستگی دارید، این مرحله را حذف کنید و مستقیماً رادیوگرافی انجام دهید!
| درجه | توضیح |
|---|---|
| ۱ | لنگش نامنظم که فقط در شرایط خاص دیده میشود (دور دایره، تست خمش، سطح سخت) |
| ۲ | لنگش منظم که فقط در شرایط خاص دیده میشود |
| ۳ | لنگش منظم در یورتمه روی خط مستقیم |
| ۴ | لنگش منظم در راهرفتن |
| ۵ | لنگش عدم تحمل وزن کامل (non-weight-bearing) |
برای جداسازی دقیق محل لنگش اجباری است.
| دارو | شروع اثر | مدت اثر | نکات |
|---|---|---|---|
| لیدوکائین (Lidocaine) | سریع | ۱-۳ ساعت | - |
| مپیواکائین (Mepivacaine) | سریع | ۲-۳ ساعت | تحریککنندگی کمتر از لیدوکائین |
| بوپیواکائین (Bupivacaine) | متوسط | ۳-۶ ساعت | شروع اثر کندتر |
نقل قول از متن: “Mepivacaine is reportedly less irritating to tissues than lidocaine.”
اطلاعات زیر را جمعآوری کنید: - مدت، شدت و شروع علائم - درمان قبلی - مدیریت و جایگاه: اندازه جایگاه آزاد، بستر، شلوغی، سطوح راهرو - تغذیه: مکملها، منبع آب، احتمال مسمومیت - تعداد دفعات دوشش در روز
نکته مهم: حدود ۹۰ درصد لنگشهای گاو مربوط به سم است!
پس از تمیز کردن کامل، ضایعات بر اساس ناحیه سم (claw zone) طبقهبندی میشوند (شکل 13-1 را ببینید):
نواحی مهم سم (Zones):
| ناحیه | ضایعه شایع | توضیح |
|---|---|---|
| زون ۴ (پاشنه) | زخم کف سم (sole ulcer) | شایعترین ضایعه، ناشی از رشد بیش از حد و لامینیت |
| زون ۵ (نوک سم) | زخم پنجه (toe ulcer) | همراه با لنگش شدید، وزنگذاری روی پاشنه |
| زون ۱،۲،۳ (دیواره سفید) | بیماری دیواره سفید (white line disease) | ناشی از رشد بیش از حد و لامینیت |
| زون ۰ و ۱۰ (فضای بینچنگالی) | درماتیت دیجیتال، بلغم بینچنگالی | عفونتهای باکتریایی |
جدول 13-4 ضایعات شایع سم را بر اساس ناحیه نشان میدهد.
در صورت شک، از تست تورنیکه استفاده کنید: 1. تورنیکه در سطح بند انگشت (fetlock) ببندید 2. ۲۰ میلیلیتر لیدوکائین ۲٪ داخل ورید زیر تورنیکه تزریق کنید 3. تورنیکه را بعد از چند دقیقه بردارید 4. حیوان را راه بدهید - اگر لنگش برطرف شد = مشکل در اندام تحتانی - اگر لنگش باقی ماند = مشکل در اندام فوقانی
ناهنجاری قامتی (Postural Deformity) یک وضعیت غیرطبیعی ایستادن است که به دلیل نقص عصبی، درد یا مشکل اسکلتی-عضلانی ایجاد میشود.
| ناهنجاری قامتی | محل احتمالی منشأ |
|---|---|
| انگشتهای جمعشده (Contracted heels) | سم، تاندونهای خمکننده |
| زانوی خمیده (Bucked knees) | رباط تعلیقی (suspensory ligament) |
| آرنج افتاده (Dropped elbow) | عصب حرکتی اندام جلویی، زائده آرنج (olecranon) |
| ایستادن روی پنجه (Tiptoe stance) | سم، تاندونهای خمکننده، مفاصل بینانگشتی |
| پاهای عقبی باز (Basewide behind) | مفصل ران (coxofemoral joint)، گردن استخوان ران |
| کج شدن مچ دست (Carpal valgus) | متافیز دیستال، اپیفیزییت یا استخوانهای مچ دست |
| ناهنجاری قامتی | منشأ احتمالی |
|---|---|
| خمیدگی مچ و بند انگشت | انقباض تاندونهای خمکننده، آرتروگریپوز (arthrogryposis) |
| آرنج افتاده | آسیب عصب رادیال (radial nerve) |
| بند انگشت افتاده (Dropped fetlock) | تاندونهای خمکننده، رباط تعلیقی |
| باز شدن بیش از حد خلگی (Hyperextension of hock) | نوروپاتی پرونئال، پارگی پرونئوس ترتیوس |
| قفل شدن کشکک (Upward fixation of patella) | از علل شایع در گاو |
| نوع | مثال | علت |
|---|---|---|
| بافت نرم (Soft tissue) | تورم عضلانی، هماتوم، آبسه، کیست، افیوژن مفصلی | التهاب، عفونت، نئوپلازی، ضربه |
| بافت سخت (Hard tissue) | استخوان جدید، اگزوستوز، کالوس شکستگی | تروما، عفونت، اختلالات متابولیک |
نکته: گرمی، قرمزی و درد همراه با تورم نشانه التهاب فعال است. در حالی که استخوان جدید در حال تشکیل ممکن است نرم و حساس باشد اما بعداً سفت میشود.
بافت نرم: آرتریت سپتیک، آرتروز، رگبهرگ شدن (sprain)، کشیدگی (strain)، تاندوسینوویت، آبسه، کیست، هماتوم، نئوپلازی
بافت سخت: شکستگی، استئومیلیت، اپیفیزییت، استئوکندروما، استئومالاسی، هایپرتروفیک استئوپاتی
| بیماری | مکانیسم |
|---|---|
| بلغم بینچنگالی (Foot rot) | نفوذ باکتری به بافت نرم بینچنگالی |
| تاندوسینوویت سپتیک | عفونت صعودی از طریق سم |
| هیپرپلازی بینچنگالی | درماتیت مزمن بینچنگالی |
| هماتوم | ضربه، مسمومیت با شبدر شیرین (کومارین) |
| آبسه عضلانی | عفونت موضعی یا خونی |
| آرتروز | تشکیل استخوان جدید، فیبروز اطراف مفصلی |
| فلوئوروزیس مزمن | محتوای بالای فلوراید در خاک/آب |
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| فلجی (Paresis) | نقص در حرکت ارادی. انواع: مونوپارزی (یک اندام)، پاراپارزی (هر دو اندام عقبی)، تتراپارزی (هر چهار اندام)، همیپارزی (یک اندام جلویی و عقبی همان طرف) |
| پارالیز (Plegia) | از دست دادن کامل حرکت ارادی |
| ضعف (Weakness) | فقدان قدرت. ممکن است بدون فلجی رخ دهد (مثل نارسایی قلبی) |
فلجی نتیجه اختلال در مسیرهای حرکتی ارادی است از: - قشر مغز (cerebral cortex) → ساقه مغز (brainstem) → طناب نخاعی (spinal cord) → واحد حرکتی (motor unit: عصب محیطی، اتصال عصبی-عضلانی، فیبرهای عضلانی)
انواع واحد حرکتی (Motor Unit): 1. نوروپاتی (Neuropathy): اختلال در نورون، آکسون یا سلولهای شوان 2. جانکشنوپاتی (Junctionopathy): اختلال در اتصال عصبی-عضلانی 3. میوپاتی (Myopathy): اختلال در فیبرهای عضلانی 4. نورومیوپاتی (Neuromyopathy): اختلال در هر دو نورون و فیبرهای عضلانی
| علت | مثال |
|---|---|
| دژنراتیو | میلوآنسفالوپاتی دژنراتیو اسب (EDM) |
| مادرزادی | هیدروسفالی، ناهنجاریهای مهرهای و نخاعی |
| متابولیک | رابدومیولیز ناشی از فعالیت، هیپرکالمی پریودیک، هیپوتیروئیدی |
| تغذیهای | سوءتغذیه، کمبود ویتامین E/سلنیوم |
| عفونی/التهابی | میلوآنسفالیت پروتوزوآل اسب (EPM)، بوتولیسم، هاری |
| سمی | مسمومیت با سرب، آرسنیک، گیاهان سمی |
| تروماتیک | شکستگی یا دررفتگی مهرهای |
| عروقی | میلوپاتی هموراژیک پس از بیهوشی |
علاوه بر موارد فوق، به موارد زیر نیز توجه کنید: - هیپوکلسمی (فلجی پس از زایمان) - هیپومنیزیمی - کمبود مس - مسمومیت با سرب و یونوفور - کرم مغزی (Parelaphostrongylus tenuis) در نشخوارکنندگان کوچک
توجه: افزایش آنزیمهای عضلانی ممکن است نشانه آسیب ثانویه عضلانی باشد، نه بیماری اولیه عضلانی.
| اصطلاح | تعریف |
|---|---|
| اسپاسم عضلانی (Muscle Spasm) | انقباض ناگهانی، گذرا و غیرارادی یک عضله یا گروه عضلانی که با درد و از دست دادن عملکرد همراه است. به اسپاسمهای دردناک و تونیک، گرفتگی (cramp) گفته میشود. |
| میوکلونوس (Myoclonus) | حرکات تکاندار، سریع (۱۰-۵۰ در دقیقه)، نامنظم و غیرارادی که شامل بخشهایی از عضلات یا کل عضلات میشود. در خواب از بین میرود. |
اسپاسمها: معمولاً رفلکسی و ناشی از تحریک محیطی (درد، تحریک مکانیکی، تحریک عصبی در حین ترمیم)
میوکلونوس: ناشی از اختلال در یکی از این سطوح: - مغز (قشر، ساقه مغز، هستههای قاعدهای، تالاموس) - طناب نخاعی - عصب محیطی - اتصال عصبی-عضلانی - خود عضله
| علت | پاتوژنز |
|---|---|
| هیپومنیزیمی (Grass tetany) | کمبود منیزیم در گاوهای شیرده در مراتع سرسبز، استرس، حمل و نقل |
| هیپوکلسمی | کمبود کلسیم در گوسفندان پس از حمل طولانی یا گاوهای پرتولید |
| کزاز (Tetanus) | به دنبال زخم، اخته کردن، دمبری |
| هاری (Rabies) | عفونت ویروسی |
| مسمومیت با استریکنین | آنتاگونیست گلیسین و استیلکولین |
| علل ژنتیکی | میوکلونوس مادرزادی در گاوهای هرفورد (کمبود گیرنده گلیسین)، بیماری شربت افرا (maple syrup urine disease) |
نکته مهم: در گاوهای شیرده در مراتع و گوسفندان پس از حمل طولانی، به ترتیب هیپومنیزیمی و هیپوکلسمی را در وهله اول مشکوک کنید.
| علامت بالینی | افتراقیهای اولیه در اسب | افتراقیهای اولیه در نشخوارکننده |
|---|---|---|
| لنگش حاد | شکستگی، آبسه سم، لامینیت حاد | بلغم بینچنگالی، شکستگی، آبسه سم |
| لنگش مزمن | آرتروز، ناویکولار، تاندونیت | زخم کف سم، بیماری دیواره سفید، آرتروز |
| ناهنجاری قامتی | انقباض تاندون، آسیب عصبی، ناهنجاری ساختمانی | انقباض تاندون، فلجی، ضایعات سم |
| تورم گرم و دردناک | آرتریت سپتیک، سلولیت، آبسه | آرتریت سپتیک، تاندوسینوویت، آبسه |
| تورم سفت استخوانی | اگزوستوز، استئومیلیت، کالوس شکستگی | استئومیلیت، فلوئوروزیس، آرتروز |
| فلجی یک اندام | آسیب عصب محیطی | آسیب عصب محیطی، فلجی پس از زایمان |
| فلجی هر دو عقبی | ضایعه نخاعی (EPM، EDM) | ضایعه نخاعی، هیپوکلسمی |
| اسپاسم عمومی | هیپوکلسمی، کزاز، مسمومیت | هیپومنیزیمی، کزاز، هاری، مسمومیت |