پاسخ: یک دامپزشک هوشمند هرگز بدون یک برنامه مشخص، وارد تشخیص بیماریهای گوارشی نمیشود. روند تشخیصی در اسب به این ترتیب است که ابتدا یک معاینه فیزیکی کامل (Physical Examination) انجام میدهیم و سپس یک سری آزمایشات پایه (حداقل اطلاعات مورد نیاز یا Minimum Database) شامل شمارش کامل سلولهای خونی (CBC)، آزمایشات بیوشیمیایی سرم (Serum Chemistries) و آزمایش ادرار (Urinalysis) درخواست میکنیم.
استناد به متن اصلی:
“A thorough physical examination is compulsory, and tests that provide a minimum database (complete blood count [CBC], serum chemistries, and urinalysis) are often indicated in horses with suspected alimentary tract disease.”
بعد از این مرحله، بسته به حدسهای تشخیصی (Differential Diagnoses)، از روشهای کمکتشخیصی تخصصیتر استفاده میکنیم که به ترتیب اهمیت عبارتند از:
پاسخ: معاینه رکتال (مقعدی) مهمترین تکنیک در تشخیص کولیکهای اسب است. هدف اصلی، شناسایی تغییرات در اندازه، بافت، شکل یا موقعیت ارگانها است. یک اسب طبیعی چه چیزی در لمس رکتال دارد؟
یافتههای غیرطبیعی (Abnormal Findings): اگر سطح صفاق (Peritoneum) حالت خشن یا «پلاستیکگونه» داشته باشد، نشانه التهاب یا پارگی است. ضخیمشدن دیواره کولون نشانه ادم یا نفوذ سلولی است.
استناد به متن اصلی (راجع به روده باریک):
“Normally the small intestine is not discerned by palpation… Distention of the small intestine is abnormal. In some cases the bowel may feel thickened…”
پاسخ: این تست در اسبهای مشکوک به بیماریهای شکمی، یک اقدام روتین و حیاتی است. با سوراخ کردن شکم و گرفتن مایع، شما میتوانید موارد زیر را اندازهگیری کنید: - تعداد گلبولهای سفید (WBC) و قرمز (RBC) - میزان پروتئین، فیبرینوژن و لاکتات (Lactate) - سطح گلوکز، فسفات و pH
اهمیت تشخیصی: این آزمایش به شما کمک میکند تا بفهمید که آیا روده دچار آسیب ایسکمیک (کمخونی) یا التهابی شده است که نیاز به مداخله فوری جراحی دارد یا خیر.
استناد به متن اصلی:
“The results of peritoneal fluid analysis may help establish a specific diagnosis but, more important, may reflect inflammatory, vascular, or ischemic injury to the intestine, requiring surgical intervention.”
پاسخ: سندرم زخم معده اسب (Equine Gastric Ulcer Syndrome) یکی از شایعترین بیماریهای گوارشی است. نکته طلایی اینجاست که مخاط سنگفرشی (Squamous Mucosa) و مخاط غدهای (Glandular Mucosa) معده اسب، دو موجودیت کاملاً مجزا هستند و نباید با هم اشتباه گرفته شوند!
۱. زخم سنگفرشی (ESGUS - Equine Squamous Gastric Ulcer Syndrome): - علت: این نوع به خاطر تماس مستقیم اسید معده با قسمتی از معده که محافظت طبیعی ندارد، ایجاد میشود. عواملی مثل ورزش سنگین، ناشتا بودن طولانی، و رژیمهای پرفشار (کمیونجه و زیاد غلات) باعث پاشیده شدن اسید به این ناحیه میشوند. - درمان: بهترین درمان، مهار ترشح اسید با امپرازول (Omeprazole) با دوز ۴ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن، یک بار در روز به مدت ۲۸ روز است (تصویر ۳۲-۵۱ را ببینید).
۲. زخم غدهای (EGGUS - Equine Glandular Gastric Ulcer Syndrome): - علت: این نوع به دلیل تخریب مکانیسم دفاعی خود مخاط ایجاد میشود. عوامل مستعدکننده شامل استرس، و استفاده طولانی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) هستند. - درمان: این نوع بسیار بدخیمتر است و به امپرازول به تنهایی پاسخ ضعیفی میدهد (حدود ۲۵٪ بهبود). برای درمان آن معمولاً باید از محافظهای مخاطی مثل سوکرالفیت (Sucralfate) همراه با آنتیبیوتیکهای خاص در موارد مقاوم استفاده کرد.
استناد به متن اصلی (در مورد پاسخ به درمان):
”…in three recent studies only 25% of glandular ulcers healed with 28 to 35 days of omeprazole therapy at 4.0 mg/kg PO q24h in direct contrast to an ESGUS healing rate of 78%…”
پاسخ: این مهمترین سوالی است که باید در اتاق عمل پاسخ دهید. تفاوت در سرنوشت روده است.
الف) انسداد ساده (Simple Obstruction): مثل گرفتگی ایلئوم (Ileal impaction) یا گرفتگی به خاطر آسکارید. در این حالت، خونرسانی روده قطع نشده، اما به خاطر اتساع شدید، ممکن است موقتاً دچار مشکل شود. در سونوگرافی: دیواره روده معمولاً ضخیم نیست (کمتر از ۳ میلیمتر) و اگر اتساع پیشرونده و بیحرکتی ببینیم، نیاز به جراحی دارد (تصویر ۳۲-۱۸).
ب) انسداد خفهکننده (Strangulating Obstruction): مثل وارونگی روده (Intussusception) یا پیچخوردگی دور لیپوم (Lipoma). در این حالت، خونرسانی قطع میشود و روده رو به مرگ میرود. کلید تشخیصی طلایی در سونوگرافی: اگر حلقههای اتساع یافتهای ببینید که ضخامت دیواره یکنواخت و بالای ۳ تا ۴ میلیمتر دارند و فاقد هرگونه حرکت (Amotile) هستند، با احتمال ۱۰۰٪ (حساسیت و ویژگی ۱۰۰٪) نشاندهنده خفهگی است (تصویر ۳۲-۱۹).
استناد به متن اصلی:
“In one study, focally thickening and distended small intestine with no motility was 100% sensitive and 100% specific evidence for strangulating lesions of the small intestine.”
پاسخ: اسهال حاد در اسبهای بالغ تقریباً همیشه ناشی از بیماریهای روده بزرگ (Large Colon) است. سه عامل اصلی عبارتند از:
اصول طلایی درمان: ۱. مایعدرمانی (Fluid Therapy): اولین و مهمترین اقدام. باید حجم بالای مایعات ایزوتونیک وریدی جایگزین شود. ۲. کنترل التهاب: استفاده از فلونیکسین مگلومین (Flunixin Meglumine) با دوز پایین (۰.۲۵ میلیگرم بر کیلوگرم) برای کنترل اندوتوکسمی. ۳. درمان اختصاصی: مثلاً در تب پوتومک، اکسیتتراسایکلین درمان قطعی است.
پاسخ: نشخوارکنندگان (گاو، گوسفند و بز) یک تفاوت آناتومیک اساسی دارند: شکمبینه (Forestomachs) شامل نگاری (Reticulum)، شکمبه (Rumen) و کتاب (Omasum). بنابراین بیماریهای آنها منحصربهفرد است.
۱. بیماری هاردور (Traumatic Reticuloperitonitis - Hardware Disease): علت اصلی بلع اجسام تیز فلزی (میخ، سیم) است که در نگاری گیر کرده و آن را سوراخ میکند (تصویر ۳۲-۱۰۸). علامت اصلی درد شدید ناحیه جلوی شکم است (آزمون فشار روی جناغ - Xiphoid pressure). درمان اولیه استفاده از آهنربای خوراکی و آنتیبیوتیک است.
۲. جابهجایی شیردان (Abomasal Displacement): شیردان (Abomasum) که معده اصلی است، بر اثر تجمع گاز جابهجا میشود. - جابهجایی چپ (LDA - Left Displaced Abomasum): شیردان به سمت چپ شکم میرود و یک صدای تینیت (Ping) در فضای بین دندهای ۸ تا ۱۳ چپ ایجاد میکند. - ولولوس شیردان (Abomasal Volvulus): وضعیت اورژانسی که شیردان به دور خود میپیچد. باعث کمخونی شدید، آلکالوز متابولیک (کاهش کلر و پتاسیم خون) میشود و نیاز به جراحی فوری دارد.