چطور یک دام سنگین را برای معاینه چشم مهار کنیم و چه بیحسیهایی لازم است؟
آناتومی مدار چشم گاو و بلوکهای عصبی پترسون و چهارنقطهای چگونه انجام میشود؟
تکنیک جراحی تخلیه چشم از راه فراپلکی (Transpalpebral Enucleation) چگونه است؟
شایعترین ناهنجاریهای مادرزادی چشم در گاو، گوسفند و خوک کدامند؟
بیماریهای پلک و مدار چشم در گاو شامل چه مواردی است و چطور درمان میشوند؟
ورم ملتحمه و قرنیه واگیردار گاو (IBK یا همان Pinkeye) چه ویژگیهای منحصربهفردی دارد؟
کارسینوم سلول سنگفرشی چشم (OSCC) یا "سرطان چشم" در گاو چگونه تشخیص، مرحلهبندی و درمان میشود؟
بیماریهای داخلی چشم (یووه، آب سیاه، آب مروارید و فوندوس) در گاو کدامند؟
بیماریهای اختصاصی چشم در گوسفند و بز (مثل آنتروپیون و کراتوکونژونکتیویت) چیست؟
بیماریهای اختصاصی چشم در خوک (به ویژه پاگ شکمگلدانی) چیست؟
تظاهرات چشمی مهمترین بیماریهای سیستمیک دامهای مزرعه (لیستریوز، آیبیآر، امسیاف، بیویدی، هیپوویتامینوز A و ...) چیست؟
پاسخ به سوالات (به صورت بخشبندی شده)
بخش اول: معاینه، بیحسی و مهار (سوال ۱)
سوال ۱: چطور یک دام سنگین را برای معاینه چشم مهار کنیم و چه بیحسیهایی لازم است؟
مهار (Restraint): گاو شیری را در جایگاه مخصوص (Stanchion) و گاو گوشتی را در چوت (Squeeze chute) با بند سر (Head catch) مهار میکنیم (تصویر ۱۹-۱ را ببینید). برای گوسفند و بز، آنها را در گوشهای قرار دهید و دستیار سر را بگیرد. اگر امکان تاریک کردن اتاق نیست، یک پارچه تیره روی سر حیوان بیندازید (تصویر ۱۹-۲).
بیحسی پلک (بلاک عصب اوریکولوپالپبرال - Auriculopalpebral nerve block): این عصب به عضله حلقوی چشم (Orbicularis oculi) عصبدهی میکند. آن را روی قوس زیگوماتیک (Zygomatic arch) لمس کنید و ۱ تا ۲ میلیلیتر لیدوکائین ۲٪ دور آن تزریق کنید. در بره و بزغاله، حداکثر دوز لیدوکائین ۶ میلیگرم بر کیلوگرم را رعایت کنید.
بیحسی سطحی قرنیه (Topical corneal anesthesia): برای نمونهبرداری یا خارج کردن جسم خارجی، از پروپاراکائین هیدروکلراید ۰.۵٪ (Proparacaine) استفاده کنید که پس از ۱ دقیقه اثر کرده و ۱۰ تا ۲۰ دقیقه قرنیه را بیحس میکند. (اثر روی ملتحمه کوتاهتر است چون عروق بیشتری دارد).
گشاد کردن مردمک (میدریازیس - Mydriasis): برای معاینه فوندوس، از تروپیکامید ۱٪ (Tropicamide) استفاده کنید. حدود ۰.۲ میلیلیتر قطره بزنید و ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر کنید تا مردمک باز شود. فوندوس را با افتالموسکوپ مستقیم (تنظیم بین ۰ تا ۴- دیوپتر) یا لنز دستی ۲۰ دیوپتر معاینه کنید.
📌 نکته مهم دارویی (دوره پرهیز - Withdrawal interval):
متن اصلی میگوید: "The studies needed to establish a tolerance/maximum residue level for the drugs used for diagnostic purposes... have not been conducted. It is therefore not possible to establish a formal withdrawal interval..." اما به دلیل دوز بسیار کم، جذب سیستمیک ناچیز و متابولیسم سریع، ریسک باقیمانده دارو در بافتهای خوراکی بسیار ناچیز است. با این حال، حتماً قبل از تجویز هر دارو، دیتابیك FARAD را چک کنید.
بخش دوم: آناتومی مدار چشم و بلوکهای عصبی (سوال ۲)
سوال ۲: آناتومی مدار چشم گاو و بلوکهای عصبی مهم (پترسون و چهارنقطهای) چیست؟
آناتومی: گاو دارای مدار چشم استخوانی ناقص (Incomplete bony orbit) است. سوراخ منحصربهفرد نشخوارکنندگان به نام فورامن اوربیتوروتوندوم (Foramen orbitorotundum) حاصل جوش خوردن سوراخ گرد (Foramen rotundum) و سوراخ چشمی (Orbital foramen) است. اعصاب کرانیال III، IV، V (شاخه چشمی و فکی)، VI و شریان ماگزیلاری از این سوراخ وارد مدار میشوند.
بلوک پترسون (Peterson nerve block):
محل: بریدگی (نچ) بین زائده سوپراوربیتال (Supraorbital process)، قوس زیگوماتیک و زائده تاجی (Coronoid process) مندیبل را پیدا کنید.
روش: یک سوزن اسپاینال ۱۸-گیج و ۱۰-سانتیمتری را به صورت افقی و کمی خلفی وارد کنید تا به زائده تاجی برخورد کند. سپس سوزن را از لبه قدامی (Rostral border) آن رد کرده و به سمت پایین (ونترال) در حفره پتریگوپالاتین (Pterygopalatine fossa) به عمق حدود ۸ سانتیمتر پیش ببرید تا به نزدیکی فورامن اوربیتوروتوندوم برسد.
حجم: ۱۵ تا ۲۰ میلیلیتر لیدوکائین ۲٪ تزریق کنید. برای بلاک عصب اوریکولوپالپبرال، سوزن را به سمت عقب (خلفی) ببرید و ۵ تا ۱۰ میلیلیتر دیگر تزریق کنید.
عوارض: متن اصلی هشدار میدهد: "Possible complications include injection into the subarachnoid space, inadvertent penetration of the turbinates, convulsions, respiratory depression, neurologic deficits, cardiac arrest, and death." برای جلوگیری، حتماً قبل از تزریق، پیستون سرنگ را پس بکشید (Aspirate) تا مطمئن شوید در رگ یا فضای زیرعنکبوتیه نیستید.
بلوک چهارنقطهای (Four-point block):
سوزنهای ۱۸-گیج ۶-سانتیمتری را در موقعیتهای ۱۲، ۳، ۶ و ۹ ساعت (درست در کنار کره چشم از طریق ملتحمه یا پلک) وارد کرده و در هر نقطه ۵ تا ۱۰ میلیلیتر لیدوکائین تزریق کنید. (در گوسالهها از سوزن ۲۲-گیج و حجم ۲ تا ۳ میلیلیتر در دو نقطه مخالف استفاده کنید). برای جلوگیری از تزریق زیر ملتحمه، حتماً از سپتوم مداری عبور کنید.
بخش سوم: تکنیک جراحی تخلیه چشم (سوال ۳)
سوال ۳: تکنیک جراحی تخلیه چشم از راه فراپلکی (Transpalpebral Enucleation) چگونه است؟
اندیکاسیونها: کارسینوم سلول سنگفرشی مهاجم (SCC)، ضایعات سوراخشده قرنیه، اندوفتالمیت یا پانوفتالمیت (عفونت داخل کره چشم).
آمادهسازی: در گاو بالغ معمولاً به صورت ایستاده و با بیحسی موضعی انجام میشود. در نشخوارکنندگان کوچک و خوک، نیاز به آرامبخشی عمیق یا بیهوشی عمومی است.
مراحل جراحی:
ناحیه وسیعی از اطراف چشم را بتراشید و با بتادین یا کلرهگزیدین ضدعفونی کنید (توجه: برای سایر جراحیهای چشمی از این شویندهها استفاده نکنید چون برای اپیتلیوم سمی هستند، اما در اینجا مانعی ندارد).
پلکهای بالا و پایین را ۱ تا ۱.۵ سانتیمتر از لبه پلک با لیدوکائین ۲٪ بیحس کنید. سپس بلوک چهارنقطهای و بلوک اوریکولوپالپبرال را انجام دهید تا علاوه بر بیحسی، فلج و بیرونزدگی کره چشم (برای دسترسی بهتر) ایجاد شود.
پلکها را با بخیه ممتد یا سه عدد پنس تورنیکه (Backhaus towel clamp) به هم بدوزید تا آلودگی کم شود.
برش پوستی به فاصله ۱ سانتیمتر از لبه پلک بدهید. با قیچی مایو، بافتها را به صورت برنده و کند (Blunt and sharp dissection) از هم جدا کنید تا به کره چشم برسید، اما حتماً خارج از کیسه ملتحمه (Conjunctival sac) کار کنید تا کیسه پاره نشود.
رباطهای گوشه داخلی و خارجی پلک (Canthal ligaments) را قطع کنید.
عضلات خارج چشمی را از نزدیکترین محل به صلبیه قطع کنید. عصب اپتیک و عروق همراه را با قیچی ببرید (مراقب باشید به عصب فشار نیاورید چون ممکن است به کیاسما آسیب بزند و باعث کوری چشم مقابل شود).
خونریزی را با فشار دادن گاز استریل به مدت ۵ دقیقه کنترل کنید (معمولاً نیازی به لیگاتور نیست). پوست را با نخ نایلون شماره ۲ یا ۳ (غیرقابل جذب) یا نخ قابل جذب (در حیوانات چرنده) به روش ساده یا ضربدری (Cruciate) ببندید. بخیهها ۱۴ روز بعد کشیده میشوند.
📊 مطالعه (Show me the evidence): در مطالعهای توسط Chiherve و همکاران بر روی ۱۱۵ مورد، ۱۳٪ موارد دچار عارضه شدند که شامل آبسه مداری (۶ مورد)، عود SCC (۵ مورد)، باز شدن زخم (۳ مورد) و خونریزی شدید (۱ مورد) بود.
بخش چهارم: ناهنجاریهای مادرزادی (سوال ۴)
سوال ۴: ناهنجاریهای مادرزادی شایع چشم در گاو، گوسفند و خوک کدامند؟
آنوفتالمی (Anophthalmos): فقدان کامل چشم. بسیار نادر است و معمولاً در پاتولوژی، بقایای میکروفتالمیک دیده میشود.
میکروفتالمی (Microphthalmos): چشم کوچکتر از حد طبیعی (تصویر ۱۹-۹). در گوسالههای نژاد جرسی به صورت اتوزومال مغلوب همراه با آنیریدی (Aniridia - فقدان عنبیه)، میکروفاکی (Microphakia - عدسی کوچک) و آب مروارید دیده میشود. در نژاد هرفورد نیز سندرم انسفالوپاتی-میکروفتالمی وجود دارد.
استرابیسموس همگرای دوطرفه با اگزوفتالموس (Convergent strabismus with exophthalmos): همان "چهارچشم" یا چپچشمی در گاو که ارثی است و ممکن است باعث کوری کامل شود.
نیستاگموس (Nystagmus): حرکت غیرارادی کره چشم که در گاوهای هولشتاین به صورت آونگی افقی دیده میشود.
در خوک: سیکلوپیا (Cyclopia - یک چشم در وسط پیشانی)، آنوفتالمی و میکروفتالمی گزارش شده است.
در گوسفند: آکروماتوپسی (Achromatopsia) یا کوری روزانه در نژاد Improved Awassi دیده میشود که یک جهش در ژن CNGA3 است و به عنوان مدل حیوانی برای کوری روزانه انسان استفاده میشود.
نکته علتشناسی: شایعترین عفونت مادری ایجادکننده ناهنجاریهای چشمی در گاو، بیماری اسهال ویروسی گاو (Bovine Viral Diarrhea - BVD) است.
بخش پنجم: بیماریهای پلک و مدار چشم در گاو (سوال ۵)
سوال ۵: بیماریهای پلک و مدار چشم در گاو شامل چه مواردی است و چطور درمان میشوند؟
بیماریهای مدار چشم (Orbital):
نئوپلازی مدار: شایعترین تومور مداری، لنفوسارکوم (Lymphosarcoma) است (تصویر ۱۹-۱۰). معمولاً یکطرفه است و با اگزوفتالموس و تورم پلک تظاهر میکند. تشخیص با FNA (Fine Needle Aspirate) و مشاهده لنفوسیتهای بزرگ و نابالغ (تصویر ۱۹-۱۱) داده میشود. درمان عمدتاً تسکینی است (ارسال به کشتار).
التهاب مدار (سلولیت یا آبسه رتروبولبار): معمولاً به دنبال جسم خارجی یا ترومای نافذ ایجاد میشود. درمان با آنتیبیوتیک سیستمیک و تخلیه آبسه.
سینوزیت فرونتال مزمن: اغلب به دنبال عمل بوقبری (Dehorning) که به سینوس راه پیدا کرده، رخ میدهد. باعث تب، بیاشتهایی، ترشح بینی و اگزوفتالموس میشود. درمان با ترفیناسیون (Trephination) سینوس و آنتیبیوتیک.
اگزوفتالموس ناشی از دگزامتازون: در یک مطالعه، تزریق دگزامتازون (۳۰ میکروگرم بر کیلوگرم، دو بار در روز) در گوسالههای هولشتاین باعث افزایش بافت چربی رتروبولبار و اگزوفتالموس شد.
بیماریهای پلک (Eyelid):
آنتروپیون (Entropion): برگشتگی لبه پلک به داخل. در گاو نادر است و بیشتر به صورت اسپاستیک (به دنبال درد قرنیه) یا سیکاتریسیال (به دنبال زخم) دیده میشود. درمان موقت با بخیههای اورژانت (Tacking sutures) برای برگرداندن پلک انجام میشود (تصویر ۱۹-۱۲).
ترومای پلک (Laceration): با بیحسی موضعی و دبریدمان حداقلی ترمیم کنید. بخیه لایه عمقی با نخ قابل جذب (پلیگلاکتین ۹۱۰، سایز ۴-۰ یا ۵-۰) و بخیه پوست با نخ ۳-۰ یا ۴-۰ به صورت ساده یا تختخوابی (Mattress) که اولین بخیه در لبه پلک به صورت هشت یا تختخوابی زده میشود تا تطابق کامل حاصل شود.
بلفاریت (التهاب پلک): علل متعدد از جمله درماتوفیلوز (Dermatophilosis - باکتری)، درماتوفیتوز (قارچی - زئونوز)، گال (Sarcoptic یا Demodectic). درمان بسته به عامل با شامپوهای ضدقارچ/ضدباکتری، ید یا آیورمکتین.
بخش ششم: ورم ملتحمه و قرنیه واگیردار گاو (IBK) - سوال ۶
سوال ۶: ورم ملتحمه و قرنیه واگیردار گاو (IBK) چه ویژگیهایی دارد و چگونه درمان میشود؟
عامل و پاتوژنز: عامل اصلی، باکتری گرممنفی موراکسلا بوویس (Moraxella bovis) است. سویههای بیماریزا دارای پیلی (Pili) برای چسبیدن به قرنیه و سیتوتوکسین (همولیزین) برای تخریب اپیتلیوم و استرومای قرنیه هستند.
عوامل مستعدکننده (Box 19-1):
عوامل میکروبی: IBR virus، M. bovoculi، مایکوپلاسما.
عوامل میزبان: حیوانات جوان، کمبود رنگدانه دور چشم، نژاد حساس (هرفورد).
عوامل محیطی: اشعه فرابنفش، مگسها (Musca autumnalis)، گرد و غبار، هوای گرم و خشک.
نکته طلایی افتراقی:
در IBK، زخم اولیه در قرنیه مرکزی است (تصویر ۱۹-۱۶).
در IBR (عفونت هرپس ویروس گاوی)، کراتیت از قرنیه محیطی (Perilimbal) شروع میشود (تصویر ۱۹-۳۹).
متن اصلی میگوید: "...unlike infectious bovine keratoconjunctivitis (IBK, pinkeye), in which the initial lesion is in the central cornea, IBR keratitis begins as peripheral corneal edema."
درمان قطعی و استاندارد (حداقل ۴ هفته قبل از فصل اپیدمی واکسن بزنید):
سیستمیک:
اکسیتتراسایکلین دپو (۲۰ میلیگرم/کیلوگرم عضلانی) + ۱۰ روز اکسیتتراسایکلین خوراکی.
تولاترومایسین (۲.۵ میلیگرم/کیلوگرم زیرجلدی یک نوبت) - (Draxxin).
فلورفنیکل (۴۰ میلیگرم/کیلوگرم زیرجلدی یک نوبت).
موضعی: پماد جنتامایسین یا تتراسایکلین/پلیمیکسین بی (Terramycin).
ضدالتهاب: استفاده از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مثل فلونیکسین مگلومین برای کاهش درد و التهاب مفید است، اما تجویز استروئید موضعی یا زیرملتحمه به دلیل افزایش فعالیت کلاژناز و کند شدن ترمیم زخم، ممنوع است.
برای محافظت از زخمهای شدید، از فلپ پلک سوم یا پچ (Patch) استفاده کنید، اما حتماً مرتباً بررسی شود.
بخش هفتم: کارسینوم سلول سنگفرشی چشم (OSCC) - سوال ۷
سوال ۷: کارسینوم سلول سنگفرشی چشم (OSCC) یا "سرطان چشم" چگونه تشخیص و درمان میشود؟
اپیدمیولوژی: شایعترین تومور بدخیم گاو. نژادهای هرفورد (به دلیل صورت سفید و کمبود ملانین) و هولشتاین مستعدترند. معمولاً در حیوانات ۷ تا ۹ ساله دیده میشود.
مراحل پیشرفت (پاتوژنز) (تصویر ۱۹-۲۲):
پلاک (Plaque): ضایعه سفید و برجسته کوچک (تصویر ۱۹-۲۰).
پاپیلوما (Papilloma): ظاهر زگیلگونه با سطح ناهموار (تصویر ۱۹-۲۱).
کارسینوم درجا (Carcinoma in situ): تهاجم به لایه بازال اما شکسته نشدن غشای پایه.
کارسینوم (Carcinoma): تهاجم به بافت همبند زیراپیتلیال (ظاهر صورتی و سنگفرشی و زخمی).
درمان:
تا ۵۰٪ ضایعات پیشسرطانی ممکن است خودبهخود پسرفت کنند.
جراحی: برداشتن با حاشیه ۲ تا ۳ میلیمتر بافت سالم. برای ضایعات قرنیه، ارجاع به چشمپزشک برای کراتکتومی توصیه میشود.
کرایوتراپی (Cryotherapy): با نیتروژن مایع یا اکسید نیترو، دو سیکل انجماد-ذوب سریع تا دمای ۲۵- درجه سانتیگراد. برای تومورهای کوچکتر از ۵ سانتیمتر.
هایپرترمی (Hyperthermia): افزایش دما به ۵۰ درجه سانتیگراد به مدت ۳۰ ثانیه بر سانتیمتر مربع با امواج رادیوفرکوئنسی.
ایمونوتراپی: تزریق BCG یا اینترلوکین-۲ (IL-2) در اطراف تومور که در مطالعات نتایج خوبی (۸۸٪ پسرفت در تومورهای کوچک) داشته است.
برای تومورهای بزرگ و مهاجم، انجام انوکلئاسیون یا اکسنتراسیون (برداشتن تمام محتویات مدار) و در صورت درگیری غدد لنفاوی، بلوک رزکشن (برداشتن غدد لنفاوی خلفحلقی، بزاقی و پاروتید) توصیه میشود.
بخش هشتم: بیماریهای یووه، عدسی و فوندوس گاو (سوال ۸)
سوال ۸: بیماریهای داخلی چشم (یووه، آب سیاه، آب مروارید و فوندوس) در گاو کدامند؟
یووئیت (Uveitis): التهاب داخل چشم. علائم شامل درد، تزریق عروق اپیاسکلرال، ادم قرنیه، فلر (Aqueous flare)، میوز (Miosis - مردمک تنگ)، هیفوپون (Hypopyon - چرک در اتاقک قدامی)، هیفما (Hyphema - خون در اتاقک قدامی) و افت فشار چشم (هیپوتونی) است (تصویر ۱۹-۲۶). علل آن میتواند عفونی، نئوپلاستیک یا ثانویه به بیماری قرنیه باشد.
گلوکوم (Glaucoma): فشار داخل چشم (IOP) طبیعی در گاوهای شیری بین ۱۶ تا ۳۶ میلیمتر جیوه است. شیوع آن کمتر از ۱٪ است و اغلب ثانویه به زخم سوراخشده قرنیه، تومور یا یووئیت است (تصویر ۱۹-۲۷). علائم شامل بوفتالموس (Buphthalmos - بزرگ شدن کره چشم)، ادم قرنیه و خطوط هاب (Haab's stria - شکستگی در غشای دسمه، تصویر ۱۹-۲۸) است.
آب مروارید (Cataract): کدورت عدسی. در گاوهای جرسی و هرفورد به صورت اتوزومال مغلوب ارثی است (تصویر ۱۹-۳۰). جراحی آب مروارید امکانپذیر است.
بیماریهای فوندوس:
کولوبوم مشیمیهای (Choroidal coloboma): نقص مادرزادی با شیوع ۱-۲٪ در گاو.
کولوبوم عصب بینایی (Optic nerve coloboma): فرورفتگی خاکستری در دیسک بینایی (معمولاً در موقعیت ساعت ۶).
دیسپلازی شبکیه (Retinal dysplasia): تمایز غیرطبیعی لایههای شبکیه که ممکن است ارثی یا ناشی از عفونت داخل رحمی (مثل BVD) باشد.
بخش نهم: بیماریهای اختصاصی گوسفند و بز (سوال ۹)
سوال ۹: بیماریهای اختصاصی چشم در گوسفند و بز چیست؟
آنتروپیون مادرزادی (Congenital entropion): در برهها شایع است (میزان بروز ۱ تا ۸۰٪) و ارثی محسوب میشود. پلک پایین بیشتر درگیر است. درمان:
بخیههای اورژانت (Lembert pattern).
تزریق زیرجلدی هوا، پنیسیلین یا آب مقطر (۱ تا ۲ میلیلیتر) برای برگرداندن پلک.
⚠️ هشدار شدید: تزریق پارافین ممنوع است! متن اصلی میگوید: "Injection of paraffin into the eyelid is often associated with severe lipogranuloma formation, and it should be avoided." همچنین به دلیل خطر کزاز، از هوای استریل استفاده کنید. حیوانات مبتلا نباید برای تولیدمثل استفاده شوند.
کراتوکونژونکتیویت عفونی (پینکی): عوامل اصلی مایکوپلاسما (Mycoplasma conjunctivae) و کلامیدوفیلا (Chlamydophila) هستند. در کلامیدوفیلا، ضایعات شامل فولیکولهای ملتحمهای و ترشحات چرکی است (برهها شدیدترند). درمان انتخابی، تتراسایکلین به صورت سیستمیک (اکسیتتراسایکلین طولانیاثر) یا موضعی (پماد تتراسایکلین - Terramycin) است. توجه کنید که برخی گونههای کلامیدوفیلا در گوسفند باعث سقط جنین میشوند.
بخش دهم: بیماریهای اختصاصی خوک (سوال ۱۰)
سوال ۱۰: بیماریهای اختصاصی چشم در خوک چیست؟
آناتومی خاص: چشم خوک شباهت زیادی به انسان دارد (فاقد تاپتوم، الگوی عروقی هولانژیوتیک). خوک دارای غده هاردرین (Harderian gland) است و فقط یک روزنه اشکی (Nasolacrimal puncta) در پلک فوقانی دارد.
آنتروپیون در پاگ ویتنامی (Vietnamese potbellied pigs): این نژاد مستعد چاقی و تجمع چربی در پلکهاست که منجر به آنتروپیون و کاهش دید میشود. درمان شامل کاهش وزن و جراحی برداشت چربی و پوست اضافی است (تصویر ۱۹-۳۵).
بلفاریت:
درماتیت اگزوداتیو (Greasy pig disease): عامل استافیلوکوک هییکوس (Staphylococcus hyicus) که در خوکهای شیرخوار دیده میشود و ترشحات قهوهای مومی روی پلکها ایجاد میکند. درمان با پنیسیلین و موضعی کلوکساسیلین.
بیماری ادم (Edema disease): عامل اشریشیا کلی تولیدکننده وروسیتوکسین که باعث تورم پلکها، آتاکسی و مرگ در خوکهای از شیرگرفته میشود.
ملتحمه: شایعترین علت عفونی ملتحمه در خوک، کلامیدیا و مایکوپلاسما است.
بخش یازدهم: تظاهرات چشمی بیماریهای سیستمیک (سوال ۱۱)
علامت اختصاصی: ادم منتشر و شدید قرنیه (تصویر ۱۹-۴۰).
یووئیت قدامی شایع است اما به دلیل ادم شدید قرنیه، دیده نمیشود.
اسهال ویروسی گاو (BVD - Bovine Viral Diarrhea):
در گاوهای بالغ: ادم قرنیه.
در جنین (عفونت داخل رحمی): میکروفتالمی، آب مروارید، آتروفی شبکیه، هیپوپلازی مخچه. (کوری با یا بدون پاسخ مردمک).
اسکرپی (Scrapie) - پریون در گوسفند:
علامت پاتوگنومونیک: جدا شدگیهای گرد و مولتیفوکال شبکیه در ناحیه تاپتال که منجر به کوری میشود. متن میگوید: "Large, multifocal, round retinal detachments in conjunction with chronic neurologic signs in sheep should lead the clinician to suspect scrapie."
هیپوویتامینوز A (کمبود ویتامین A):
دو مکانیسم: ۱. کوری شب (Night blindness) به دلیل اختلال در سنتز رودوپسین. ۲. باریک شدن کانال بینایی بر اثر ضخیم شدن استخوانها که باعث پاپیلادم (تورم دیسک بینایی)، آتروفی و در نهایت کوری دائمی میشود.
سایر علائم: پیچخوردگی عروق شبکیه، جداشدگی و خونریزی شبکیه.
اولین علامت در گوسفند: استرابیسموس دورسومدیال (فلج عصب تروکلئار).
در گاو: کوری قشری (Cortical blindness) (اولین علامت و آخرین علامتی که برطرف میشود) همراه با فشار دادن سر به دیوار (Head pressing).
گیاهان سمی:
سرخس نر (Dryopteris): خونریزی شبکیه و پاپیلادم.
سرخس عقابی (Bracken fern - Pteris aquilinum): باعث "کوری روشنایی (Bright blindness)" در گوسفند میشود (آتروفی لایههای خارجی شبکیه و هایپررفلکتیویتی تاپتوم).
ماشک (Vetch): ترشحات چشمی و کونژونکتیویت.
وراتروم (Veratrum): در روز ۱۴ بارداری در گوسفند باعث سیکلوپیا میشود.
کلام پایانی:
این مجموعه تمام نکات طلایی و افتراقیهای مهم فصل ۱۹ را پوشش میدهد. روی تفاوت IBK با IBR، مراحل OSCC، عوارض بلوک پترسون و علائم چشمی TEME، MCF و BVD بیشتر تمرکز کنید، چون سوپرهای آزمونهای تخصصی دقیقاً روی همین نکات افتراقی طراحی میشوند.