بخش سوم: دارو و درمان

 

سوالات کلیدی این فصل (بر اساس نیازهای آزمون تخصصی)

  1. داروهای چشمی رو از چه راه‌هایی می‌تونیم به بیمار بدیم؟ مزایا و محدودیت‌های هر راه چیه؟
  2. چه عواملی تعیین می‌کنه که یک داروی خاص رو از چه راهی تجویز کنیم؟
  3. قطره، سوسپانسیون، ژل و پماد چشمی چه فرقی با هم دارن و چطور باید درست استفاده بشن؟
  4. تزریق زیر ملتحمه (Subconjunctival) چه کاربردی داره و چه خطری داره؟
  5. داروهای سیستمیک (خوراکی یا تزریقی) در چشم به کجاها می‌رسن و به کجاها نمی‌رسن؟
  6. مهم‌ترین گروه‌های آنتی‌بیوتیک در چشم‌پزشکی کدام‌اند و هر کدوم برای چه طیفی از میکروب‌ها و چه شرایطی به‌کار می‌رن؟
  7. داروهای ضدقارچ (Antifungal) رو کی و چگونه استفاده می‌کنیم و کدوم نفوذ بهتری دارن؟
  8. داروهای ضدویروس (Antiviral) برای هرپس ویروس گربه و سگ چی هستن و دوز مناسب فامسیکلوویر چقدره؟
  9. تفاوت کورتیکواستروئیدها و NSAIDها در چشم چیه؟ کی از هرکدوم استفاده کنیم و کی ممنوع‌اند؟
  10. داروهای کاهش‌دهنده فشار داخل چشم (گلوکوم) بر اساس مکانیسم اثر به چند گروه تقسیم میشن و کدوم‌ها برای موارد اورژانسی و کدوم برای نگهدارنده‌اند؟
  11. داروهای میدریاتیک و سیکلوپلژیک مثل آتروپین و تروپیکامید چه فرقی دارن و هرکدوم برای چه کاری به‌کار می‌رن؟
  12. درمان درد چشم (تحلیل‌بری) شامل چه گزینه‌هایی است و بی‌حسی موضعی چقدر طول میکشه؟
  13. مهارکننده‌های پروتئیناز (مثل سرم) برای درمان زخم‌های ذوب‌شونده (مالاسیا) چطور عمل می‌کنن؟
  14. آماده‌سازی استریل قبل از جراحی چشم با چه موادی انجام میشه؟
  15. درمان‌های غیردارویی مثل لنز تماسی، چسب بافتی، کرایو و لیزر چه جاهایی کاربرد دارن؟

پاسخ‌های بخش‌بندی شده

سوال ۱: راه‌های مختلف تجویز داروی چشمی و مزایا/محدودیت‌ها

پاسخ:
داروهای چشمی رو از چهار راه اصلی می‌تونیم به چشم برسونیم (به شکل ۳-۱ نگاه کن):

از متن اصلی (Page 1):
"Each route has inherent advantages and disadvantages... To ascertain the best route of therapy, the following three unique aspects of ocular anatomy and physiology must be considered: Is the target tissue vascularized? Is the target tissue behind one of the blood-ocular barriers? Will the selected topically applied drug cross the cornea?"

سوال ۲: چه عواملی تعیین می‌کنه کدوم راه تجویز رو انتخاب کنیم؟

پاسخ:
سه عامل اصلی رو باید در نظر بگیری (متن صفحه ۱ و ۲):

  1. عروقی بودن بافت هدف: قرنیه و عدسی بی‌عروق‌اند، پس داروی سیستمیک به اونجا نمی‌رسه (مگر از طریق اشک یا زلالیه که برای قرنیه ممکنه).
  2. جلو یا عقب بودن از عدسی: داروی موضعی فقط برای بخش قدامی (قرنیه، ملتحمه و عنبیه – در صورت نفوذ از قرنیه) مفیده، ولی به زجاجیه و شبکیه نمی‌رسه.
  3. توانایی دارو در عبور از سدهای خونی-چشمی (Blood-ocular barriers) و قرنیه: سد خونی-زلالیه و سد خونی-شبکیه از ورود بسیاری از داروهای سیستمیک به داخل چشم جلوگیری می‌کنن. در التهاب (یووئیت) این سدها نفوذپذیرتر می‌شن.

از متن (Page 2):
"The most important are the site of desired action and the drug concentration that can be achieved at that target tissue. To determine this, the clinician needs to consider the vascularity of the target tissue, whether it is anterior or posterior to the lens, and the ability of the drug to cross the corneal and blood-ocular barriers."

جدول ۳-۱ راه‌های ترجیحی برای هر بافت رو مشخص کرده:

سوال ۳: تفاوت قطره، سوسپانسیون، ژل و پماد و نحوه مصرف صحیح

پاسخ:

نکات مصرف (صفحه ۴ و ۵):

از متن (Page 4):
"The normal conjunctival fornix can contain only a small percentage of an applied drop and the vast majority of topically applied drugs are lost from the ocular surface within approximately 5 minutes..."
و
"Always apply one drop, never two... the second drop lessens the effect of the first."

سوال ۴: تزریق زیر ملتحمه (Subconjunctival) چه کاربردی داره و چه نکاتی مهمه؟

پاسخ:
تزریق زیر ملتحمه (شکل ۳-۴ و ۳-۵) به ما اجازه میده بخشی از دارو از مسیر صلبیه (Transscleral) جذب بشه و از سد قرنیه عبور کنه. ولی بخش زیادی از دارو از محل سوزن به بیرون نشت می‌کنه و مثل داروی موضعی عمل می‌کنه. برای کاهش نشت، موقع خارج کردن سوزن، محل تزریق رو با پنس بافت‌بر بگیرید.

موارد استفاده:

هشدارها:

از متن (Page 5):
"Irritating drugs (e.g., polymyxin B) and topical drugs containing preservatives must never be administered subconjunctivally. Like injections elsewhere, subconjunctival injections are a form of systemic administration with notable systemic absorption."

سوال ۵: داروهای سیستمیک در چشم به کجاها می‌رسن و به کجاها نمی‌رسن؟

پاسخ:
داروی سیستمیک (خوراکی یا تزریقی) به بافت‌های عروقی چشم می‌رسد، مثل:

نمی‌رسد به:

نتیجه کاربردی:
اگر بیمار زخم قرنیه همراه با یووئیت داره، می‌تونیم کورتیکواستروئید سیستمیک برای یووئیت بدیم (چون یووئیت عروقی است و دارو بهش می‌رسه) ولی به قرنیه بی‌عروق نمی‌رسه، پس ترمیم زخم مختل نمی‌شه. ولی آنتی‌بیوتیک سیستمیک برای زخم قرنیه بی‌عروق بی‌فایده است.

از متن (Page 6-7):
"With rare exceptions, systemically administered drugs should be considered to reach only the vascular tissues of the eye... systemic administration of a corticosteroid for control of uveitis in the presence of corneal ulceration is safe and effective..."

سوال ۶: آنتی‌بیوتیک‌های مهم چشم‌پزشکی و طیف اثر آنها

پاسخ:
برای انتخاب آنتی‌بیوتیک باید به باکتری‌کش (Bactericidal) یا باکتری‌ایست (Bacteriostatic) بودن، طیف، توان نفوذ و سمیت توجه کرد (جعبه ۳-۱).

گروه‌های اصلی:

برای طیف اثر دقیق علیه ارگانیسم‌های خاص جدول ۳-۴ رو ببین.

سوال ۷: داروهای ضدقارچ (Antifungal) – کدوم نفوذ بهتری دارن؟

پاسخ:
عفونت‌های قارچی چشم بیشتر به‌صورت کراتومیکوز (زخم قرنیه) در اسب دیده می‌شه. داروها:

از متن (Page 13):
"Clode et al demonstrated that topically applied 1% voriconazole was well tolerated by horses, penetrates the cornea very well, and achieves therapeutic concentrations in the cornea and aqueous humor."

سوال ۸: داروهای ضدویروس (Antiviral) – به‌ویژه برای هرپس گربه و سگ

پاسخ:
ویروس هرپس نوع ۱ گربه (FHV-1) و سگ (CHV-1) باعث کراتوکنژونکتیویت می‌شوند. داروها ویواستاتیک (بازدارنده تکثیر، نه کشنده) هستند و نیاز به تکرار بالا دارند.

موثرترین‌ها بر اساس قدرت in vitro (جدول ۳-۵):

لیزین (Lysine): خوراکی (۵۰۰ میلی‌گرم دو بار در روز) ممکن است دفع ویروس را کاهش دهد، ولی نباید به غذا اضافه شود و مصرف آرژنین را محدود نکنید (کشنده است).

از متن (Page 15):
"Thomasy et al demonstrated that oral administration of 90 mg of famciclovir/kg three times daily produced plasma penciclovir concentrations that were highly effective... Sebbag et al conducted a detailed pharmacokinetic analysis that suggested tear and plasma penciclovir concentrations are similar whether cats receive 90 mg famciclovir/kg two or three times daily."

سوال ۹: تفاوت کورتیکواستروئید و NSAID در چشم و موارد ممنوعیت

پاسخ:
التهاب چشم از مسیر آراشیدونیک اسید (شکل ۳-۷) پیروی می‌کند. کورتیکواستروئیدها در بالادست (مهار فسفولیپاز A2) و هر دو شاخه (سیکلوکسیژناز و لیپواکسیژناز) را مهار می‌کنند، در حالی که NSAIDها فقط شاخه سیکلوکسیژناز (پروستاگلاندین‌ها) را مهار می‌کنند.

موارد استفاده کورتیکواستروئید:

موارد استفاده NSAID:

از متن (Page 20-21):
"Corticosteroids increase the activity of proteinases present in corneal ulcers by up to 13 times, which may result in rapid collagenolysis (melting) of the cornea... Corticosteroids and NSAIDs should never be administered together via a systemic route."

سوال ۱۰: داروهای گلوکوم – بر اساس مکانیسم اثر تقسیم‌بندی و موارد اورژانسی

پاسخ:
چهار دسته اصلی داروهای کاهنده فشار داخل چشم (IOP):

  1. کاهنده تولید زلالیه (Aqueous suppressants):

  2. افزایش خروج از راه یوواسکلرال (Prostaglandin analogues):

  3. افزایش خروج متعارف (محرک‌های پاراسمپاتیک):

  4. عوامل هیپراسمولار (Hyperosmotics):

از متن (Page 24-26):
"Prostaglandin analogues... are the most potent and highly effective topically applied drugs available at present for rapidly reducing IOP in dogs."
و
"Mannitol... IOP typically falls within 30 to 60 minutes and remains low for 5 to 6 hours."

سوال ۱۱: میدریاتیک‌ها و سیکلوپلژیک‌ها – آتروپین در مقابل تروپیکامید

پاسخ:

آتروپین (Atropine):

تروپیکامید (Tropicamide):

نکته: در پرندگان و خزندگان، عضله عنبیه از نوع اسکلتی مخطط است و به داروهای اتونوم پاسخ نمی‌دهد – برای میدریاز از شل‌کننده‌های عصبی-عضلانی استفاده کنید.

از متن (Page 27-28):
"Atropine is a parasympatholytic agent that paralyzes the smooth muscles of the iris sphincter and ciliary body... Tropicamide is the mydriatic agent of choice for diagnostic purposes in common domestic mammals."

سوال ۱۲: مدیریت درد چشم (تحلیل‌بری) – بی‌حسی موضعی چقدر طول می‌کشه؟

پاسخ:
درد چشم می‌تواند قرنیه‌ای، یووئیتی یا پس از جراحی باشد.

از متن (Page 28-29):
"In dogs, Herring et al showed that application of one drop leads to maximal anesthesia for 15 minutes... Topical anesthetic agents must not be used repeatedly or as a therapy in any species."

سوال ۱۳: مهارکننده‌های پروتئیناز – نقش سرم در زخم‌های ذوب‌شونده (مالاسیا)

پاسخ:
در زخم‌های قرنیه، پروتئینازها (به‌ویژه ماتریکس متالوپروتئینازها – MMPs) باعث تخریب کلاژن و ذوب قرنیه می‌شوند. مهارکننده‌ها:

از متن (Page 31):
"Serum has broad anti-MMP activity, is readily available and inexpensive, is well tolerated, and likely has other factors that potentiate healing... it is a critical element in the control of corneal malacia."

سوال ۱۴: آماده‌سازی استریل قبل از جراحی چشم با چه موادی انجام میشه؟

پاسخ:

از متن (Page 32):
"Povidone-iodine solution, not surgical scrub, is a reliable and nonirritating agent... mixed with normal saline (1:49) to form a 0.2% povidone-iodine solution."

سوال ۱۵: درمان‌های غیردارویی – لنز تماسی، چسب بافتی، کرایو و لیزر

پاسخ:

از متن (Page 33-34):
"Therapeutic soft contact lenses... must be placed behind the leading edge of the third eyelid... Cryosurgery has an important place... β-irradiation... does not reach the equatorial zone of the lens and therefore is not associated with cataract formation."

جمع‌بندی نهایی برای آزمون

بازگشت به فهرست دانشنامه