فهرست سؤالهای اصلی (بر اساس نیازهای بالینی و آزمون)
آناتومی عملکردی پلک چه ویژگیهایی دارد و چرا در بیماریهای پلک مهم است؟
باز و بسته شدن پلک چگونه انجام میشود و عصبهای درگیر کدامند؟
«پمپ اشکی» چیست و چرا اختلال در آن باعث آبریزش چشم میشود؟
اگر بچهگربه یا بچهسگ پلکهایش را دیر یا زود باز کند، چه باید کرد؟
«کولوبوم پلک» (ageneisis/coloboma) چیست و چطور با آنتروپیون اشتباه نشود؟
چینهای بینی برجسته در نژادهای براکیسفال چگونه درمان میشوند؟
اختلالات مژک (سیلیا) شامل چه مواردی است و هرکدام چگونه تشخیص و درمان میشوند؟
آنتروپیون (entropion) چند نوع دارد و چگونه باید قبل از جراحی، علت اسپاستیک را حذف کرد؟
جراحیهای اصلاحی آنتروپیون کدامند و هرکدام برای چه نوع آنتروپیونی مناسب است؟
اکتروپیون (ectropion) چه موقع نیاز به جراحی دارد و روش V-to-Y چه کاربردی دارد؟
آسیبهای پلک چگونه باید ترمیم شوند و نکات کلیدی بخیهزنی چیست؟
کیستهای غدد میبومین (chalazion) و عفونت آنها (هوردئولوم و میبومیت) چه تفاوتی دارند و چگونه درمان میشوند؟
شایعترین تومورهای پلک در سگ و گربه کدامند و درمان انتخاب اول چیست؟
بیماریهای پوستی که پلک را درگیر میکنند بر اساس چه علامت بالینی طبقهبندی میشوند؟
در ریزش موی دور پلک، چه تشخیصهای افتراقی مهمی را باید در نظر گرفت؟
خارش دور پلک بیشتر نشانهی چه بیماریهایی است و چگونه تشخیص داده میشود؟
تغییر رنگ (هیپرپیگمانتاسیون یا دیپیگمانتاسیون) لبهی پلک چه معنیای دارد؟
ضایعات فرسایشی و زخمی لبهی پلک در گربههای سفید مسن بیشتر به چه علتی است؟
پاپول یا ندول منفرد روی پلک چه تشخیصهای افتراقی دارد؟
پاسخها (بخش به بخش)
۱. آناتومی عملکردی پلک چه ویژگیهایی دارد و چرا در بیماریهای پلک مهم است؟
پلک از لایههای زیر ساخته شده (از عمق به سطح):
ملتحمهی پلکی (palpebral conjunctiva) از اکتودرم سطحی
صفحهی تارسال (tarsal plate) از مزانشیم تاج عصبی که استحکام میدهد
عضلات مخطط (skeletal muscles) از مزودرم برای پلک زدن
پوست (skin) با اپیدرم و درم، که نسبت به بقیهی بدن نازکتر و متحرکتر است.
ضمائم مهم:
سیلیا (cilia): مژههای واقعی در سگ، اسب، گاو، خوک و گوسفند؛ در گربه مژهی واقعی وجود ندارد ولی موهای اصلاحشده عملکرد مشابه دارند.
غدد مول (Moll): غدد عرق اصلاحشده که نزدیک قاعدهی مژه باز میشوند.
غدد زایس (Zeis): غدد سباسهی ابتدایی که به فولیکول مژه میریزند.
غدد میبومین (meibomian or tarsal glands): غدد سباسهی تغییرشکلیافته در صفحهی تارسال که ترشحات خود را به لبهی پلک، دقیقاً پشت مژهها تخلیه میکنند. این ترشحات (میبوم) لایهی لیپیدی اشک را میسازند، از تبخیر اشک جلوگیری میکنند و با تشکیل «خط خاکستری» (gray line) به عنوان نشانهی جراحی عمل میکنند.
متن اصلی: "The meibomian glands ... open at the eyelid margin immediately posterior to the cilia. Their orifices are visible grossly, and meibum—a translucent grayish-white secretion rich in phospholipids—is expressed from them; thus they collectively form a surgical landmark known as 'the gray line'."
پس هرگونه آسیب به این غدد (مثلاً بخیه یا برش نامناسب) باعث خشکی مزمن و کراتیت میشود.
۲. باز و بسته شدن پلک چگونه انجام میشود و عصبهای درگیر کدامند؟
عضلهی اصلی بستهکنندهی پلک، اوربیکولاریس اوکولی (orbicularis oculi) است که به کمک رباط داخلی پلک (medial palpebral ligament) و عضلهی رتکتور آنگولی اوکولی لترالیس، شکل بیضی شکاف پلک را حفظ میکند. انقباض این عضله از طرف خارجی به داخلی انجام میشود که اشک را به سمت مجرای اشکی هدایت میکند. عصبدهی این عضله توسط شاخهی پالپبرال عصب فاسیال (CN VII) است.
باز کردن پلک: شل شدن اوربیکولاریس و انقباض لواتور پالپبرا سوپریوریس (از عصب اکولوموتور CN III) و عضلهی مولر (که عصب سمپاتیک دارد) پلک بالا را بالا میبرد. پلک پایین توسط عضلهی مالاریس (از شاخهی بوکال عصب فاسیال) پایین کشیده میشود. عصب سهقلو (CN V) حس قرنیه و ملتحمه را تأمین میکند و باعث رفلکس پلک زدن و تنظیم تولید اشک میشود.
نکتهی کلیدی: اختلال در عصبدهی حرکتی یا حسی باعث خشکی شدید قرنیه میشود.
تصاویر ۶‑۳ تا ۶‑۶ را ببینید که عضلات و عصبدهی سگ را نشان میدهند.
۳. «پمپ اشکی» چیست و چرا اختلال در آن باعث آبریزش چشم میشود؟
انقباض اوربیکولاریس به صورت از طرف خارج به داخل، اشک را به سمت کانالیکولهای اشکی هدایت میکند. در مرحلهی بسته شدن پلک، فشار منفی در کیسهی اشکی ایجاد میشود و اشک را به داخل میکشد. در مرحلهی باز شدن، فشار به کیسه وارد شده و اشک را به سمت مجرای بینی‑اشکی میفرستد. به این مکانیسم، پمپ اشکی (lacrimal pump) میگویند. هرگونه اختلال در آن (مثلاً آنتروپیون شدید، شلی پلک یا آسیب به کانالیکول) باعث اپیفورا (epiphora) میشود.
متن اصلی: "Contraction of the orbicularis occurs in a sequence from lateral to medial, which helps direct tears toward the nasolacrimal canaliculi. Blinking also creates a negative pressure within the lacrimal sac... Disorders in any of these complex and synergistic mechanisms can result in epiphora."
۴. اگر بچهگربه یا بچهسگ پلکهایش را دیر یا زود باز کند، چه باید کرد؟
باز شدن زودرس پلک (Premature opening) در تولهسگ و بچهگربه نادر است ولی باعث خشکی قرنیه، زخم و حتی سوراخشدن قرنیه میشود، چون تولید اشک تا چند هفته به سطح کافی نمیرسد. درمان: استفادهی مکرر از پماد لوبریکانت چشمی و در صورت لزوم تارسورافی موقت (temporary tarsorrhaphy) با باقی گذاشتن یک شکاف در گوشهی داخلی برای تجویز پماد.
باز شدن دیرهنگام (pathologic ankyloblepharon) شایعتر است و معمولاً با تجمع موکوس و عفونت همراه است. در گربهها عوامل شایع: کلامیدیا یا هرپس ویروس، در سگها: استافیلوکوک و ارگانیسمهای گرممنفی. درمان: کمپرس گرم به مدت کوتاه؛ اگر باز نشد، با فشار انگشت یا با قرار دادن بینی هموستات بسته در گوشهی داخلی و باز کردن آرام، پلکها را از هم جدا کنید. هرگز از چاقو یا برش برای جدا کردن پلکها استفاده نکنید چون به لبهی پلک و غدد میبومین آسیب دائمی میرساند. پس از باز کردن، سطح چشم را با سرم شستشو دهید، با فلورسئین زخم را بررسی کنید و از پماد آنتیبیوتیک مناسب استفاده کنید.
۵. «کولوبوم پلک» (ageneisis/coloboma) چیست و چطور با آنتروپیون اشتباه نشود؟
کولوبوم پلک یعنی فقدان مادرزادی قسمتی از پلک که در گربهها شایعترین است و معمولاً قسمت خارجی پلک فوقانی را درگیر میکند (تصویر ۶‑۷ را ببینید). باعث تماس موها با قرنیه (تریشیازیس) و خشکی و زخم قرنیه میشود. گاهی با هیپوپلازی غدهی اشکی همراه است و باعث KCS نیز میشود.
تشخیص افتراقی با آنتروپیون:
کولوبوم مادرزادی است و در سگ دیده نشده، درحالیکه آنتروپیون گربه معمولاً در حیوانات بالغ دیده میشود.
آنتروپیون اغلب پلک پایین را درگیر میکند، ولی کولوبوم تقریباً همیشه طرف خارجی پلک بالا را.
در آنتروپیون با اورت کردن پلک، لبهی طبیعی دیده میشود، ولی در کولوبوم لبه وجود ندارد.
درمان ضایعات کوچک (کمتر از یکسوم طول پلک) با رزکسیون گوهای (wedge resection) و بستن دو‑لایه (تصاویر ۶‑۸ و ۶‑۹). ضایعات بزرگ نیاز به جراحی ترمیمی پیشرفته دارند و بهتر است به چشمپزشک ارجاع داده شوند.
۶. چینهای بینی برجسته در نژادهای براکیسفال چگونه درمان میشوند؟
در نژادهایی مثل پاگ، پکنیز، بولداگ انگلیسی و بوستون تریر، چینهای بینی ممکن است با قرنیه تماس پیدا کنند و باعث اپیفورا، ملانوز قرنیه و زخم شوند. معاینهی دقیق برای وجود علل همزمان مثل دیستیشیازیس یا آنتروپیون داخلی ضروری است.
درمان: برداشتن نسبی (جزء داخلی چین) یا برداشتن کامل چین بینی (تصاویر ۶‑۱۰ و ۶‑۱۱) با بخیههای سادهی منقطع. اگر سندرم چشمی براکیسفال (شامل آنتروپیون داخلی تحتانی، لگوفتالموس، ماکروپالپبرال فیشر و ...) هم وجود داشته باشد، باید همزمان کانتوپلاستی داخلی (medial canthoplasty) انجام شود (تصویر ۶‑۲۴).
۷. اختلالات مژک (سیلیا) شامل چه مواردی است و هرکدام چگونه تشخیص و درمان میشوند؟
سه اختلال اصلی:
دیستیشیازیس (Distichiasis): مژهها از دهانهی غدد میبومین خارج میشوند (تصویر ۶‑۱۳). در نژادهایی مثل پودل، گلدن رتریور و کوکر اسپانیل شایع است. اگر بدون علامت باشند، اهمیتی ندارند؛ اما اگر سفت و کوتاه باشند باعث تحریک قرنیه میشوند. درمان انتخابی: کرایواپیلاسیون (cryoepilation) با دو سیکل انجماد‑ذوب سریع (تصویر ۶‑۱۴) یا الکترواپیلاسیون برای تعداد کم. ممکن است بیرنگی موقت یا دائمی لبهی پلک ایجاد شود (تصویر ۶‑۱۵). انپیلاسیون ساده موقتی است.
مژهی نابجا (Ectopic cilia): مژه از غدهی میبومین منشأ گرفته ولی از سطح ملتحمهی پلکی خارج میشود و با زاویهی ۹۰ درجه به قرنیه برخورد میکند. معمولاً در پلک بالا و در سگهای جوان دیده میشود و باعث زخم قرنیه میشود. درمان: برداشتن بلوک بافتی شامل فولیکول مژه و غده با تیغ اسکالپل یا پانچ بیوپسی (تصویر ۶‑۱۶). بخیه فقط در صورت لزوم و در سمت پوستی، نه ملتحمه.
تریشیازیس (Trichiasis): مژههایی که از محل طبیعی خود منشأ میگیرند ولی به دلیل بدشکلی پلک (مثل آنتروپیون، چین بینی، کولوبوم) با قرنیه تماس دارند. درمان اصلی، اصلاح بدشکلی است. در تریشیازیس کارونکول داخلی (medial caruncular trichiasis) که باعث اپیفورا میشود، میتوان از کرایواپیلاسیون (تصویر ۶‑۱۷) یا کانتوپلاستی داخلی استفاده کرد.
نکته: برای تشخیص، به بزرگنمایی و نور کافی نیاز است (متن: "Adequate magnification and illumination are essential for eyelid examination and for detecting abnormal cilia in particular.")
۸. آنتروپیون (entropion) چند نوع دارد و چگونه باید قبل از جراحی، علت اسپاستیک را حذف کرد؟
سه نوع اصلی:
آنتروپیون ساختمانی (conformational): شایعترین در سگ و گوسفند. معمولاً دوطرفه و در پلک پایین. در نژادهای پهن‑جمجمه مثل بولداگ، روتوایلر، لابرادور، گریت دین و ... دیده میشود. ممکن است با افزایش سن بهبود یابد یا بدتر شود، بنابراین جراحی را تا بلوغ اسکلتی به تأخیر بیندازید.
آنتروپیون اسپاستیک (spastic): ناشی از انقباض دردناک اوربیکولاریس به علت زخم قرنیه، یووئیت، گلوکوم یا KCS. در گربهها شایعتر است و اغلب با هرپس ویروس مرتبط است.
آنتروپیون سیکاتریسیال (cicatricial): ناشی از اسکار قبلی یا جراحی.
قبل از جراحی دائمی، حتماً این مراحل را انجام دهید تا سهم اسپاستیک را حذف کنید:
تست شیرمر (STT) برای رد KCS
بیحسی موضعی و مشاهدهی تغییر آنتروپیون
رنگآمیزی فلورسئین برای زخم
معاینه با ذرهبینی برای دیستیشیازیس
اندازهگیری فشار داخل چشم و بررسی یووئیت
متن اصلی: "It is critical that an allowance is made for this during surgical planning. All underlying conditions, such as KCS or corneal ulceration as well as blepharitis, must be resolved before surgical correction of any residual conformational entropion."
اگر علت اسپاستیک درمان شود، ممکن است آنتروپیون ساختمانی باقیبماند که نیاز به جراحی دارد.
۹. جراحیهای اصلاحی آنتروپیون کدامند و هرکدام برای چه نوع آنتروپیونی مناسب است؟
تاکینگ موقت (Temporary tacking): با بخیههای عمودی کیسهای (تصویر ۶‑۱۹) یا ترجیحاً با استپل (تصویر ۶‑۲۰) برای حیوانات نابالغ یا وقتی علت موقتی وجود دارد. استپلها برتری دارند چون بدون بیهوشی، تحریک کمتر و ماندگاری بیشتر دارند.
رزکسیون گوهای (Wedge resection): برای آنتروپیون ناشی از اوریبلفارون (پلک بلند) در طرف خارجی (تصویر ۶‑۸ و بستن دو‑لایه تصویر ۶‑۹).
روش هاتز‑سلسوس (Hotz‑Celsus): رایجترین روش برای آنتروپیون ساختمانی ساده. برش اول در مرز پوست مودار/بیمو (حدود ۱‑۲ میلیمتر از لبه) و برش دوم به صورت کمانی به اندازهی مورد نیاز برای اورت کردن پلک (تصویر ۶‑۲۱). بخیهها عمود بر لبه و با قانون نصفکردن (rule of bisection). باید اورکورکشن نشود.
ترکیب هاتز‑سلسوس + رزکسیون گوهای جانبی (Combined Hotz‑Celsus and lateral wedge resection): مناسب برای آنتروپیون تحتانی‑جانبی همراه با اوریبلفارون در نژادهای پهن‑جمجمه (تصویر ۶‑۲۲).
روش پیکان جانبی + تنتومی جانبی (Lateral arrowhead + canthal tenotomy): برای آنتروپیون گوشهی جانبی و پلک بالا و پایین، به ویژه در روتوایلر، نیوفاندلند و گریت دین (تصویر ۶‑۲۳). ابتدا تنتومی تاندون کنتوس جانبی انجام میشود، سپس برش پیکانشکل و بستن از گوشهی جانبی.
کانتوپلاستی داخلی (Medial canthoplasty): برای سندرم چشمی براکیسفال که شامل آنتروپیون داخلی تحتانی، اکزوفتالموس، ماکروپالپبرال فیشر، تریشیازیس کارونکول، لگوفتالموس و کراتیت پیگمانته است. حدود یکچهارم داخلی پلکهای بالا و پایین و کارونکل برداشته شده و با بستن دو‑لایه ترمیم میشود (تصویر ۶‑۲۴).
آنتروپیون پلک فوقانی (به دلیل سنگینی ابرو) معمولاً به روش استیدز (Stades) یا ریتیدکتومی نیاز دارد که باید به چشمپزشک ارجاع داده شود.
۱۰. اکتروپیون (ectropion) چه موقع نیاز به جراحی دارد و روش V‑to‑Y چه کاربردی دارد؟
اکتروپیون یعنی اورت شدن پلک (معمولاً پایین) که در نژادهای با پوست شل مثل بلادهاوند، بولداگ، کوکر اسپانیل شایع است. اگر باعث خشکی، کراتیت، کنژنکتیویت یا اپیفورای شدید شود، نیاز به جراحی دارد.
روشها:
رزکسیون گوهای برای اوریبلفارون.
بلفاروپلاستی V‑to‑Y (Wharton‑Jones) (تصویر ۶‑۲۶) برای اکتروپیون سیکاتریسیال ناشی از اسکار وسیع. یک فلپ مثلثی با قاعده به موازات لبهی پلک ایجاد میشود و پس از برداشتن بافت اسکار، دو طرف مثلث را به هم بخیه میزنند تا یک خط عمودی (ستون Y) ایجاد شود که پلک را به سمت کره میکشد. طول ستون باید ۲‑۳ میلیمتر بیش از نیاز باشد تا جمعشدگی بعدی جبران شود.
۱۱. آسیبهای پلک چگونه باید ترمیم شوند و نکات کلیدی بخیهزنی چیست؟
پلک خونرسانی عالی دارد و در صورت ترمیم صحیح بهخوبی بهبود مییابد.
۸ نکتهی کلیدی:
ابتدا وضعیت عمومی بیمار را تثبیت کنید.
به دنبال آسیبهای همزمان قرنیه، صلبیه و مجرای اشکی بگردید.
در ضایعات گوشهی داخلی، حتماً پونکتومها را کانوله کنید و مجرا را شستشو دهید.
از بخیههای نرم و دور از قرنیه استفاده کنید.
لبهی پلک را دقیقاً با بستن دو‑لایه (تصویر ۶‑۹) تطابق دهید.
آنتیبیوتیک سیستمیک (مثل آموکسی‑کلاو یا سفالوسپورین) تجویز کنید.
از قلادهی الیزابتی و کمپرس گرم برای کاهش خارش و ادم استفاده کنید.
اگر کمتر از یکسوم لبه از بین رفته باشد، میتوان با تراشیدن لبهها (نه برش) و بستن دو‑لایه ترمیم کرد. ضایعات بزرگتر نیاز به فلپ پیشروی دارند.
۱۲. کیستهای غدد میبومین (chalazion) و عفونت آنها (هوردئولوم و میبومیت) چه تفاوتی دارند و چگونه درمان میشوند؟
شالازیون (Chalazion): بزرگشدگی غیرنئوپلاستیک غدهی میبومین به دلیل انسداد مجرا. به صورت تودهی زرد‑سفید از داخل پلک دیده میشود (تصویر ۶‑۲۸). درمان: برش از طرف ملتحمه، تخلیه با کورت (تصویر ۶‑۲۹) و گاهی کرایوتراپی. از تخلیه با فشار دستی پرهیز کنید چون ترشحات را به بافت اطراف میفرستد.
هوردئولوم (Hordeolum) یا گلمژه: عفونت باکتریایی (معمولاً استافیلوکوک) غدهی زایس (خارجی) یا میبومین (داخلی). دردناکتر و ملتهبتر از شالازیون است.
میبومیت (Meibomitis or marginal blepharitis): درگیری چند غده که در سگها شایع است و با اریتم، ادم، خارش، ترشحات چرکی و کدری قرنیه همراه است (تصویر ۶‑۳۰). درمان بر اساس شدت (جدول ۶‑۱): آنتیبیوتیک سیستمیک + پماد استروئید‑آنتیبیوتیک موضعی + کمپرس گرم. در موارد مزمن، کشت و آنتیبیوگرام و در صورت التهاب لیپوگرانولوماتوز، کورتیکواستروئید سیستمیک. همچنین باید قارچها و دمدکس را بررسی کرد.
۱۳. شایعترین تومورهای پلک در سگ و گربه کدامند و درمان انتخاب اول چیست؟
بر اساس جدول ۶‑۲:
در سگ: آدنوم میبومین (۵۸٪)، پاپیلوم سنگفرشی، ملانوم، هیستوسیتوما و آدنوکارسینوم میبومین به ترتیب.
در گربه: کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) (۲۸٪)، ماست سل تومور (۲۶٪)، همانژیوسارکوما و لنفوم.
آدنوم میبومین شایعترین تومور خوشخیم سگ است که از دهانهی غده بیرون میزند (تصویر ۶‑۳۵). درمان انتخابی: دیبالکینگ و کرایوتراپی (با بیحسی موضعی) یا رزکسیون گوهای/پنجضلعی (تصاویر ۶‑۸ و ۶‑۳۱) با بستن دو‑لایه. کرایو عوارض کمتری دارد ولی عود بیشتر (۱۵٪ در مقابل ۱۱٪ در رزکسیون). برای تومورهای بزرگ از فلپ پیشروی (H‑plasty) استفاده کنید (تصویر ۶‑۳۲).
کارسینوم سلول سنگفرشی در گربههای سفید مسن و در نواحی با تابش UV (پلک پایین) شایع است (تصویر ۶‑۳۳). باید با بیوپسی زودرس تشخیص داده شود زیرا بقای متوسط فقط ۷ ماه است. درمان: رزکسیون کامل با حاشیهی وسیع، و در موارد پیشرفته انوکلئاسیون یا اگزانتراسیون.
ماست سل تومور در گربهها خوشخیمتر است و جراحی معمولاً کافی است.
۱۴. بیماریهای پوستی که پلک را درگیر میکنند بر اساس چه علامت بالینی طبقهبندی میشوند؟
متن اصلی بر اساس ۹ علامت بالینی غالب طبقهبندی کرده است:
آلوپسی دور پلک (periocular alopecia)
اریتم، پوسته و دلمه (erythema, scales, crusts)
خارش دور پلک (periocular pruritus)
هیپرپیگمانتاسیون لبهی پلک
دیپیگمانتاسیون لبهی پلک
فرسایش یا زخم لبهی پلک
بلفاریت (التهاب عمومی پلک)
پاپول دور پلک
ندول منفرد
برای هر گروه، یک سری تشخیصهای افتراقی مطرح میشود که در سؤالهای بعدی به آنها میپردازیم.
۱۵. در ریزش موی دور پلک، چه تشخیصهای افتراقی مهمی را باید در نظر گرفت؟
آلوپسی بدون التهاب ممکن است آلوپسی آرهآتا (alopecia areata) باشد (در سگهای مسن و نژاد داکشوند). اگر همراه با التهاب باشد، معمولاً فولیکولیت باکتریایی (استافیلوکوک سوداینترمدیوس)، دمودیکوز یا درماتوفیتوز است. در دمودیکوز (بیشتر در سگهای جوان)، خارش معمولاً نشانهی عفونت ثانویه است. تشخیص: تریکوگرام یا نوار چسب (tape squeeze) برای دیدن کنه؛ درمان با ایزوکسازولین خوراکی (مثل فلوکسانر) مؤثر است. درماتوفیتوز با معاینهی وود و تریکوگرام و کشت تشخیص داده میشود. درمان سیستمیک با ایتراکونازول به دلیل عوارض کمتر ارجح است.
۱۶. خارش دور پلک بیشتر نشانهی چه بیماریهایی است و چگونه تشخیص داده میشود؟
دو علت اصلی: درماتیت آتوپیک و گال (اسکابیز).
گال (Sarcoptes scabiei): خارش شدید، شروع ناگهانی، درگیری گوشهی خارجی گوش و آرنج. تشخیص با پاسخ به درمان (سلامکتین یا موکسیدکتین/ایمیداکلوپرید هر ۲ هفته، سه نوبت). ایزوکسازولینها نیز مؤثرند.
آتوپی (atopic dermatitis): خارش دوطرفه، فصلی (در آلرژی گرده) یا غیرفصلی (کنهی گردوخاک). اغلب با آلرژی غذایی تفاوت بالینی ندارد. تشخیص با حذف سایر علل و پاسخ به رژیم غذایی حذفی. درمان: اجتناب از آلرژن، آنتیهیستامین، اسیدهای چرب، سیکلوسپورین، اوکلاسیتینیب، ایمونوتراپی.
آکاریازیس نوتوئدریک (Notoedric acariasis) در گربهها: خارش شدید صورت که از لبهی گوش شروع میشود.
۱۷. تغییر رنگ (هیپرپیگمانتاسیون یا دیپیگمانتاسیون) لبهی پلک چه معنیای دارد؟
هیپرپیگمانتاسیون: لنتیگو سیمپلکس در گربههای نارنجی یا لاکپشتی که به صورت لکهای کوچک تخت (ماکول) دیده میشود و با ملانوم (ندولار) تفاوت دارد.
دیپیگمانتاسیون:
ویتیلیگو (Vitiligo): از دست دادن ملانوسیتها، گاهی ژنتیک، ضایعات چندکانونی در پلک، بینی و پد. اغلب صرفاً زیبایی است.
سندرم یوودروماتولوژیک (VKH‑like): در آکیتا، هاسکی و مالاموت. دیپیگمانتاسیون بینی و پلک ممکن است تا ۶ ماه قبل از علائم چشمی (یووئیت، درد و قرمزی چشم) ظاهر شود، بنابراین هر سگی با دیپیگمانتاسیون پریاکولار باید معاینهی کامل چشمی شود.
لوپوس اریتماتوز دیسکوئید (DLE): شایعترین در بینی، ولی پلک را هم درگیر میکند. بیوپسی از بینی ارجح است.
لوپوس سیستمیک (SLE): نادر، همراه با درگیری چند ارگان.
لنفوم سلول T اپیتلیوتروپیک در مراحل اولیه ممکن است به صورت دیپیگمانتاسیون ظاهر شود.
۱۸. ضایعات فرسایشی و زخمی لبهی پلک در گربههای سفید مسن بیشتر به چه علتی است؟
شایعترین علت، کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) است که به دلیل تابش UV در گربههای سفید پوست (به ویژه در مناطق آفتابی) دیده میشود (تصویر ۶‑۳۳). تشخیص با بیوپسی یا سیتولوژی scraping. درمان زودهنگام (رزکسیون جراحی، کرایو یا لیزر) ضروری است زیرا بقای متوسط فقط ۷ ماه گزارش شده.
سایر علل فرسایش و زخم: درماتوزهای بولوز (پمفیگوس ولگاریس، پمفیگوئید بولوز، اپیدرمولیز بولوزا آکوئیزیتا) که معمولاً اتصالات پوستی‑مخاطی (مثل لب و پلک) را درگیر میکنند و بهتر است از نواحی در حال دیپیگمانتاسیون (خاکستری) بیوپسی گرفته شود، نه نواحی سفید شده. لیشمانیوز نیز میتواند زخمهای پلک ایجاد کند.
۱۹. پاپول یا ندول منفرد روی پلک چه تشخیصهای افتراقی دارد؟
باید تومورها را با ضایعات عفونی و التهابی تفریق کرد:
لیشمانیوز: در تولهسگها ممکن است به صورت ندول روی گوش یا ناحیهی پیشگوشی ظاهر شود و سیتولوژی آماستیگوتها را نشان میدهد.
پاکسویروس گربه (Feline poxvirus) در بریتانیا و اروپای غربی: ندولهای پوستهدار که پس از ۲‑۳ هفته بهبود مییابند.
جذام گربه (Feline leprosy = Mycobacterium lepraemurium): ندول روی صورت یا اندام، تشخیص با FNA و رنگآمیزی اسید فست.
مایکوزهای عمیق سیستمیک (مثل هیستوپلاسموز، کریپتوکوکوز، بلاستومایکوز) که معمولاً با علائم سیستمیک همراهند.
تومور ماست سل در گربهها که به صورت ندولهای بدون مو و گاهی فرسوده دیده میشود (تصویر ۶‑۴۵).
کنه (تیک) ممکن است پاپول موقتی ایجاد کند و خود کنه دیده شود.
جمعبندی نهایی برای آزمون
همیشه قبل از جراحی آنتروپیون، سهم اسپاستیک را با بیحسی موضعی و درمان زخم/KCS حذف کنید.
بخیههای لبهی پلک باید حتماً دو‑لایه و با گره دور از قرنیه باشند.
کرایو برای دیستیشیازیس، شالازیون و آدنومهای کوچک میبومین روشی کمتهاجمی و مؤثر است.
در گربههای سفید مسن هر گونه فرسایش لبهی پلک را بهعنوان SCC تا اثبات خلاف در نظر بگیرید.
در نژادهای براکیسفال، سندرم چشمی براکیسفال را با کانتوپلاستی داخلی درمان کنید.
برای تشخیص بیماریهای پوستی پلک، از الگوریتم ۹ علامت استفاده کنید و بیوپسی را دریغ نکنید.