سؤال: فشردگی خارجی مری چگونه دیده میشود و چه تفاوتی با ضایعات داخل مجرایی دارد؟
پاسخ:
بزرگشدن غدد لنفاوی مدیاستین قدامی یا تراکئوبرونشیال میتواند مری را از بالا فشار دهد و سبب کشیدگی مری به سمت بالا و پایینرفتن نای شود. در بلع باریم (barium swallow)، لومن مری فشرده میشود ولی همچنان صاف و منظم باقی میماند و هیچ نقص پرکنندهای (filling defect) دیده نمیشود. اگر فشار طولانی باشد، اتساع مری در بالای محل فشار دیده میشود.
متن اصلی:
“Enlargement of the cranial mediastinal and tracheobronchial lymph nodes causes elevation of the esophagus and depression of the trachea. The esophageal lumen, though compressed, remains regular and smooth in outline, with no filling defect.”
سؤال: اینتوساسپشن معده-مری (Gastroesophageal Intussusception) یعنی چه و چه علائم رادیولوژیک دارد؟
پاسخ:
قسمتی یا تمام معده به درون لومن مری میرود. این وضعیت با مگاازوفاگوس همراه است و علائم بالینی شامل استفراغ مکرر، افسردگی و درد شکم است (اغلب در عرض چند ساعت منجر به مرگ میشود).
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۱۸ را ببینید):
- افزایش شفافیت در قفسهسینه خلفی
- اتساع مری با گاز در بالای توده
- حباب گاز طبیعی معده کوچک یا غایب است
- با باریم، چینهای مخاطی معده (rugal folds) درون مری دیده میشود
- ممکن است انسداد کامل مری رخ دهد و باریم وارد معده نشود
- طحال و لوزالمعده نیز ممکن است درگیر شوند.
سؤال: فیستول مری (Esophageal Fistula) چگونه تشخیص داده میشود و کنتراست مناسب چیست؟
پاسخ:
فیستول مری ممکن است به پوست، نای یا برونش اصلی راه پیدا کند. برای تشخیص، ابتدا از ماده حاجب یونیزه غیرآبدوست (nonionic iodinated) خوراکی استفاده میشود، و اگر منفی بود، مطالعه باریم انجام میشود. فیستول به پوست معمولاً ناحیه مرطوب روی پوست در خروجی فیستول ایجاد میکند، و فیستول مری-برونشیال اغلب با حملات سرفه بهویژه بعد از غذا خوردن و پنومونی عودکننده همراه است.
متن اصلی:
“If either esophagocutaneous or esophagobronchial fistula is suspected, a water-soluble nonionic iodinated contrast medium can be given by mouth to outline the defect. If this is negative, a barium study may be given.”
سؤال: چهار ناحیه آناتومیک معده را نام ببرید و موقعیت آنها را توضیح دهید.
پاسخ:
۱. کاردیا (Cardia): محل اتصال به مری.
۲. فوندوس (Fundus): کیسه کور بزرگ در سمت چپ و پشتی کاردیا.
۳. بدن (Body): قسمت اصلی بین فوندوس و پیلور.
۴. پیلور (Pylorus): یکسوم انتهایی که شامل آنتروم پیلوریک (دیواره نازک) و کانال پیلوریک (با اسفنکتر ضخیم) است.
معده به شکل J است. انحنای بزرگ (greater curvature) محدب و انحنای کوچک (lesser curvature) مقعر است. فوندوس و بدن در سمت چپ، و آنتروم و کانال پیلوریک در سمت راست قرار دارند. چینهای مخاطی معده را چینهای آروارهای (rugal folds) گویند. معده خالی تقریباً درون قفسه سینه است و معده پر تا کف شکم میرسد.
سؤال: رادیوگرافی معده با کنتراست مثبت، منفی و دوگانه چگونه انجام میشود و دوز هر کدام چقدر است؟
پاسخ:
- کنتراست مثبت (Positive Contrast):
- بهترین ماده، سوسپانسیون باریم سولفات میکروپولوریزه (barium sulfate) است. دوز ۲ تا ۵ میلیلیتر بر کیلوگرم وزن، آرام داده شود.
- برای گربهها، ایوهگزول (Iohexol) مفید است زیرا زمان عبور سریعتری دارد.
- اگر پارگی معده مشکوک است، از ماده حاجب یددار غیرآیونی (nonionic) استفاده شود (۱۰% وزنی/حجمی، دوز ۷ میلیلیتر/کیلوگرم) - چون جذب صفاق یا مدیاستن میشود اما باریم جذب نمیشود.
- بیمار باید حداقل ۱۲ ساعت ناشتا باشد و داروهای آنتیکولینرژیک و آگونیستهای آلفا قطع شوند.
- کنتراست منفی (Negative Contrast):
- هوا از راه لوله معده (۶-۱۲ میلیلیتر/کیلوگرم) یا نوشیدنی گازدار (۳۰-۶۰ میلیلیتر) داده شود. بهتنهایی رضایتبخش نیست اما برای ارزیابی ضخامت دیواره یا جسم خارجی مفید است.
- کنتراست دوگانه (Double Contrast):
- ترکیبی از مثبت و منفی (باریم + هوا). معمولاً بعد از تخلیه بیشتر باریم، هوا وارد میشود.
- سیتی گاستروگرافی (CT Gastrography):
- با اتساع معده با آب (۳۰ میلیلیتر/کیلوگرم) و تزریق وریدی ید، دیواره معده به خوبی نمایان میشود.
سؤال: نمای طبیعی معده در رادیوگرافی ساده و کنتراست چگونه است و تغییر وضعیت چه تأثیری دارد؟
پاسخ:
معده معمولاً مقداری گاز و مایع دارد. گاز به بالاترین نقطه میرود.
- در راستخواب (right lateral recumbency) گاز در فوندوس و بدن است و آنتروم پیلوریک با مایع پر میشود (ممکن است با توده اشتباه شود).
- در چپخواب (left lateral recumbency) گاز در آنتروم پیلوریک است.
- در نمای ونترودورسال (ventrodorsal)، ماده حاجب در فوندوس و اطراف کاردیا جمع میشود و در دورسوونترال (dorsoventral) در بدن و آنتروم.
چینهای مخاطی در فوندوس و بدن مشخص هستند، در پیلور کمتر دیده میشوند. باریم طبیعی در عرض چند دقیقه وارد دئودنوم میشود. زمان تخلیه کامل معده در حیوان ناشتا حدود ۳٫۵ ساعت است (بیش از ۱۲ ساعت غیرطبیعی است). در حیوانات عصبی ممکن است تخلیه ۳۰ دقیقه به تأخیر بیفتد (نباید با اختلال پیلور اشتباه شود).
متن اصلی:
“In right lateral recumbency the gas will be seen in the fundus and body. Conversely, in left lateral recumbency gas will be seen, for the most part, in the pyloric antrum.”
سؤال: سونوگرافی معده چه لایههایی را نشان میدهد و ضخامت طبیعی دیواره چقدر است؟
پاسخ:
با پروب ۷-۱۰ مگاهرتز، پنج لایه مشخص میشود (از خارج به داخل):
۱. هیپراکوییک سروزا و سابسروزا
۲. هیپواکوییک لایه عضلانی (muscularis propria)
۳. هیپراکوییک زیرمخاط (submucosa)
۴. هیپواکوییک مخاط (mucosa)
۵. هیپراکوییک فصلالمشترک لومن/مخاط
ضخامت دیواره در حالت شل بین چینها: در سگ ۳-۵ میلیمتر، در گربه ۲ میلیمتر.
در گربههای چاق، یک باند رادیولوسنت (چربی) بین عضلانی و زیرمخاط دیده میشود.
سؤال: علائم رادیولوژیک اتساع-ولولوس معده (Gastric Dilation-Volvulus - GDV) چیست و چگونه از اتساع ساده افتراق داده میشود؟
پاسخ:
اتساع ساده: پیلور در وضعیت طبیعی سمت راست باقی میماند.
اتساع با پیچش (GDV): در نژادهای بزرگ و قفسهسینه عمیق شایعتر است. پیچش سبب انسداد کاردیا و پیلور میشود.
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۲۱):
۱. معده بزرگ و پرگاز که تقریباً تمام شکم را پر میکند.
۲. جابهجایی رودهها به سمت عقب.
۳. دیدن یک چین دیواره معده به صورت عرضی (compartmentalization) در نمای نیمرخ.
۴. جابهجایی پیلور به سمت بالا، جلو و چپ (این کلید تشخیص از اتساع ساده است).
۵. اتساع دئودنوم و روده کوچک با گاز.
۶. بزرگشدن طحال و جابهجایی به راست.
۷. کبد و ورید اجوف کوچکتر دیده میشوند.
۸. گاز در زیرمخاط (خط منحنی نازک در دیواره معده) نشانه نکروز و پارگی (پیشآگهی بد).
۹. گاز در ورید باب یا مجاری صفراوی کبدی (پیشآگهی بسیار بد).
سؤال: جسم خارجی معده چگونه تشخیص داده میشود و چرا باید از هر دو نمای نیمرخ راست و چپ استفاده کرد؟
پاسخ:
بسیاری از اجسام خارجی رادیواپک هستند و در رادیوگرافی ساده دیده میشوند. اجسام رادیولوسنت ممکن است با گاز معده در یک وضعیت مشخص شوند ولی در وضعیت دیگر نه. بهترین روش، کنتراست مثبت با مقدار کم باریم است (باریم زیاد، جسم را میپوشاند). گاهی جسم خارجی وقتی بیشتر باریم تخلیه شده و بقایای باریم به آن چسبیده، واضحتر دیده میشود.
در سونوگرافی، اجسام خارجی معمولاً هیپراکوییک با سایه صوتی (acoustic shadow) هستند و ممکن است در مایع داخل معده نمایان شوند (شکل ۲-۲۰). اجسام خطی (مثل نخ) در گربهها باعث چینخوردگی روده (plication) میشوند.
سؤال: زخم معده و نئوپلازی معده چه علائم رادیولوژیک و سونوگرافیک دارند؟
پاسخ:
- زخم (Ulcer): در کنتراست، به صورت برآمدگی از دیواره (profile) یا دایرههای باریمدار (en face) دیده میشود. هاله رادیولوسنت (ادم) اطراف زخم دیده میشود. سونوگرافی: ضخیمشدن موضعی دیواره با اختلال در لایه مخاطی و حبابهای گاز چسبیده به زخم.
- نئوپلازی (Neoplasia): شایعترین تومور سگ آدنوکارسینوم و در گربه لنفوسارکوم است. علائم رادیولوژیک:
- از بین رفتن یا تغییر شکل چینهای مخاطی
- ضخیمشدن دیواره
- توده داخل لومنی (که ممکن است با گاز مشخص شود)
- نقص پرکننده (filling defect)
- زخمهای ثابت در یک نقطه (برخلاف زخمهای خوشخیم که تغییر شکل میدهند)
- سفتی موضعی دیواره (عدم انتقال امواج پریستالتیک)
سونوگرافی: ضخیمشدن متقارن یا نامتقارن دیواره، از بین رفتن لایهها (که بیشتر به نئوپلازی اشاره دارد تا التهاب) و وجود شبهلایهبندی (pseudolayering) در کارسینومها. تودههای هیپواکوییک با لنفادنوپاتی ناحیهای در لنفوم دیده میشود.
سؤال: تنگی پیلور (Pyloric Obstruction) چه عللی دارد و علائم رادیولوژیک و سونوگرافیک آن چیست؟
پاسخ:
علل: هیپرتروفی مادرزادی یا اکتسابی، فیبروز، تنگی، نئوپلازی، پیلوراسپاسم، فشار خارجی (توده کبدی یا پانکراسی).
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۲۳):
- بزرگشدن و اتساع معده در موارد مزمن
- وجود مواد غذایی در معده با وجود ناشتایی طولانی
- مایع زیاد در معده
- نمای شن (gravel sign) به صورت اپاسیتههای معدنی در بالای انسداد در موارد انسداد مزمن
- تأخیر در تخلیه اولیه باریم از معده (باید در عرض چند دقیقه وارد دئودنوم شود)
- در فلوروسکوپی، امواج پریستالتیک باریم را به کانال پیلور میرسانند ولی باریم کمی یا هیچ وارد دئودنوم نمیشود.
- گاهی خط باریک باریم (string sign) یا نمای منقار (beak sign) یا نمای پستانک (teat sign) دیده میشود.
سونوگرافی: ضخیمشدن متقارن دیواره در تنگی هیپرتروفیک، و در نئوپلازی ضخیمشدن با حفظ یا از بین رفتن لایهها.
سؤال: گاستروپاتی هیپرتروفیک (Hypertrophic Gastropathy) چه ویژگیهایی دارد؟
پاسخ:
بیشتر در سگهای نژاد کوچک دیده میشود و لایه عضلانی یا مخاطی را درگیر میکند. سبب انسداد مزمن پیلور و اتساع شدید معده میشود. محتویات معده معمولاً مایع با گاز کم است و مواد گرانول معدنی در بدن و آنتروم دیده میشود. سونوگرافی ضخیمشدن محیطی لایه عضلانی (با حفظ لایهها) را نشان میدهد و باید از کارسینوم (که لایهها را محو میکند) افتراق داده شود.
سؤال: آناتومی روده کوچک و موقعیت دئودنوم، ژژونوم و ایلئوم را توضیح دهید.
پاسخ:
دئودنوم (duodenum) از پیلور شروع میشود، ابتدا به طرف خارج و سپس به طرف عقب رفته و خم دئودنی اولیه (cranial duodenal flexure) را در حدود دنده ۹-۱۰ تشکیل میدهد. سپس به سمت پشتی و عقب (descending duodenum) تا مهره L۶ رفته و خم دئودنی ثانویه (caudal duodenal flexure) را تشکیل میدهد، سپس به سمت جلو و چپ (ascending duodenum) رفته و به ژژونوم میپیوندد. دئودنوم مزانتر کوتاه دارد و نسبتاً ثابت است. ژژونوم و ایلئوم در میانشکم قرار دارند و مزانتر بلند دارند.
سؤال: تکنیک رادیوگرافی روده کوچک و دوز باریم چقدر است؟
پاسخ:
دوز باریم ۵-۱۲ میلیلیتر/کیلوگرم از سوسپانسیون ۳۰% وزنی/حجمی برای سگ و تا ۱۲ میلیلیتر/کیلوگرم برای گربه توصیه میشود. عکسها بلافاصله، هر ۲۰ دقیقه در ساعت اول و سپس هر ساعت تا رسیدن به کولون گرفته میشوند. در صورت استفاده از ماده یددار غیرآیونی (دوز ۷ میلیلیتر/کیلوگرم)، عکسها در زمانهای کوتاهتر (۵ دقیقه، ۱۵ دقیقه و…) گرفته میشوند. فلوروسکوپی برای بررسی پریستالتیک لازم است.
سؤال: نمای طبیعی روده کوچک در رادیوگرافی ساده و کنتراست چگونه است و شبهزخم (pseudoulcer) چیست؟
پاسخ:
در رادیوگرافی ساده، قطر روده در سگ نباید از دو برابر عرض دنده یا بیش از ارتفاع تنه مهره L۲ باشد. نسبت قطر روده به ارتفاع مهره L۵ نباید از ۱:۱٫۶ بیشتر شود. در گربه قطر روده کوچک کمتر از دو برابر ارتفاع مهره L۴ و کمتر از ۱۲ میلیمتر است.
در مطالعه کنتراست، دئودنوم طبیعی دارای برآمدگیهای باریمدار در مرز ضدِمزانتریک است که به آنها شبهزخم (pseudoulcers) میگویند (در گربه دیده نمیشود). در گربه، الگوی دئودنوم به صورت قطعهقطعه و شبیه رشته مروارید (string of pearls) است. زمان عبور باریم از روده کوچک ۲ تا ۴ ساعت است (در گربه سریعتر).
متن اصلی:
“Sharply defined barium-filled outpourings are frequently seen along the antimesenteric border of the duodenum. These outpourings are normal features and have been called pseudoulcers.”
سؤال: ایلئوس (Ileus) به چه معناست و دو نوع مکانیکی و عملکردی چه تفاوتهایی دارند؟
پاسخ:
- ایلئوس مکانیکی (Mechanical/Obstructive Ileus): ناشی از انسداد فیزیکی مثل جسم خارجی، اینتوساسپشن، آبسه، فتق، ولولوس، انگل، چسبندگی، تنگی، نئوپلازی، نقص مادرزادی.
علائم رادیولوژیک:
- حلقههای گشادشده پرگاز و مایع (بهخصوص یک حلقه برجسته به نام حلقه نگهبان (sentinel loop))
- حلقههای گشادشده به صورت موازی (stacked loops)
- در نمای ایستاده، سطح مایع با کلاهک گاز (gas-capped fluid levels)
- انسداد کامل معمولاً نیاز به جراحی دارد و انجام باریم توصیه نمیشود.
- ایلئوس عملکردی (Functional/Adynamic Ileus): از دست دادن پریستالتیک به علت اختلالات عصبی، تروما، پریتونیت، انتریت.
علائم:
- قطر روده معمولاً طبیعی است یا کمی گشاد
- اکثر طول روده درگیر است
- حلقهها پر از مایع با گاز کم
سؤال: جسم خارجی روده کوچک چه علائم رادیولوژیک و سونوگرافیک دارد و اجسام رادیولوسنت چگونه شناسایی میشوند؟
پاسخ:
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۲۶):
- در صورت انسداد کامل، علائم ایلئوس مکانیکی دیده میشود (اما در انسداد دئودنوم ممکن است اتساع نباشد چون گاز استفراغ میشود).
- اجسام رادیواپک به راحتی دیده میشوند. اجسام رادیولوسنت (مثل پارچه، چوب پنبه، هسته میوه) ممکن است با گاز معده یا روده مشخص شوند.
- اجسام خاص ظاهر مشخصی دارند:
- بادمجان/چوب ذرت (corncob): حبابهای گاز کوچک به شکل لانه زنبوری.
- هسته هلو/زردآلو: ناحیه مرکزی شفاف با خطوط گاز نامنظم ناشی از شیارهای هسته.
- پارچه (fabric): ظاهر خطدار یا چهارخانه.
- نخ (linear foreign body): باعث جمعشدن و چینخوردگی روده (plication/bunching) میشود و در گربه شایع است. در این موارد از باریم استفاده نکنید (خطر پارگی و پریتونیت)، از ید غیرآیونی استفاده کنید.
در سونوگرافی: جسم خارجی هیپراکوییک با سایه صوتی. اجسام خطی به صورت هایپراکوییک درون لومن و چینخوردگی دیواره (concertina pattern) دیده میشوند.
سؤال: اینتوساسپشن (Intussusception) چیست و چگونه تشخیص داده میشود؟
پاسخ:
فرورفتن یک بخش از روده به بخش مجاور (اغلب ایلئوکولیک) در سگهای جوان و همراه با هیپرموتیلیتی، انتریت یا انگلها. در حیوانات مسن ممکن است با نئوپلازی همراه باشد.
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۲۷):
- حلقههای گشادشده پروگزیمال به انسداد
- توده بافت نرم در مرکز شکم
- خطوط نازک گاز بین دو لایه روده (بین intussuscipiens و intussusceptum)
- در تنقیه باریم، نمای فنر مارپیچ (coiled spring) دیده میشود (باریم بین دو لایه نفوذ کرده و چینهای مخاطی را مشخص میکند).
- پنوموکولون (Pneumocolon) با تزریق هوا از رکتوم میتواند موقعیت کولون و انتهای اینتوساسپشن را نشان دهد.
سونوگرافی: نمای حلقه یا چشم گاو (bull’s eye) در برش عرضی با حلقههای متحدالمرکز هیپواکوییک و هیپراکوییک، و در برش طولی خطوط موازی.
سؤال: نئوپلازی روده کوچک چه علائمی دارد و سونوگرافی چه کمکی میکند؟
پاسخ:
آدنوکارسینوم و لنفوسارکوم شایعترین تومورها هستند. علائم رادیولوژیک: علائم انسداد، زخم، تنگی حلقوی (apple-core napkin ring) در آدنوکارسینوم، و ضایعات منتشر در لنفوسارکوم.
سونوگرافی: تومورهای نفوذی باعث ضخیمشدن دیواره با محو شدن لایهها میشوند. تودهها هیپواکوییک، گاه محیطی یا خارج از مرکز، با لنفادنوپاتی مشخص. کارسینومها ممکن است شبهلایهبندی نشان دهند. اگر توده داخل لومنی باشد، مایع اطراف آن را مشخص میکند.
سؤال: آناتومی کولون و سکوم را در سگ و گربه توضیح دهید و موقعیت کولون در رادیوگرافی ساده چگونه است؟
پاسخ:
سکوم (cecum) در سگ به شکل پیچخورده (corkscrew) و در گربه به شکل کیسه کور صاف است و با کولون پروگزیمال ارتباط دارد. کولون شامل بخشهای صعودی (راست)، عرضی (چپ) و نزولی (چپ) است و شکل علامت سؤال یا چوپاندست (shepherd’s crook) دارد. در نمای نیمرخ، کولون در یکسوم پشتی شکم و موازی ستون مهرههاست. در نمای ونترودورسال، کولون صعودی در راست و نزولی در چپ قرار دارد.
سؤال: تنقیه باریم (Barium Enema) و پنوموکولون چگونه انجام میشوند و چه کاربردی دارند؟
پاسخ:
- تنقیه باریم: حیوان ۱۸-۲۴ ساعت ناشتا، با استفاده از کاتتر بالوندار، سوسپانسیون باریم ۱۵-۲۰% وزنی/حجمی، دوز ۱۰-۲۰ میلیلیتر/کیلوگرم، به آرامی و تحت فلوروسکوپی یا عکسهای مکرر. بعد از پر شدن، عکسهای نیمرخ و ونترودورسال گرفته میشود، سپس تخلیه و عکس پس از تخلیه، و در نهایت با تزریق هوا، مطالعه دوگانه انجام میشود.
- پنوموکولون (Pneumocolon): فقط هوا از طریق کاتتر ادراری نر وارد رکتوم میشود. برای تشخیص اینتوساسپشن یا تعیین موقعیت کولون مفید است (شکل ۲-۲۷).
سؤال: نمای طبیعی کولون در تنقیه باریم چگونه است و چه نکاتی باید رعایت شود؟
پاسخ:
مخاط صاف است. در مطالعه دوگانه، لکههای باریم کوچک مربوط به بافت لنفوئیدی دیده میشود. چینهای مخاطی طولی بعد از تخلیه باریم مشخص میشوند. باید از اشتباه گرفتن بقایای مدفوع با ضایعات خودداری کرد.
سؤال: مگاکولون (Megacolon) چیست و علائم رادیولوژیک آن چیست؟
پاسخ:
اتساع شدید کولون. دو نوع مادرزادی (آگانگلیونوزیس - Hirschsprung’s disease) و مکانیکی (انسداد مزمن مثلاً به علت شکستگی لگن).
علائم رادیولوژیک (شکل ۲-۳۳):
- تودههای مدفوع رادیواپک در کولون متسع
- در آگانگلیونوزیس، بخش آگانگلیونی و رکتوم خالی است (برخلاف یبوست ساده که رکتوم نیز پر است)
- در نوع مکانیکی، اتساع تا محل انسداد ادامه دارد
تنقیه باریم به ندرت لازم است.
سؤال: کولیت (Colitis) و نئوپلازی کولون چه علائم رادیولوژیک دارند؟
پاسخ:
- کولیت: ضخیمشدن چینهای مخاطی، تنگشدن لومن، اسپاسم، اتساع قطعات، ظاهر دندانهای (serrated) مخاط. در کولیت حاد ممکن است تغییری نداشته باشد.
- نئوپلازی (آدنوکارسینوم، لنفوسارکوم، پولیپ): نقص پرکننده، تنگی حلقوی، زخم. سونوگرافی اگر کولون حاوی مایع باشد، توده داخل لومنی مشخص میشود.
سؤال: دیورتیکول رکتوم (Rectal Diverticulum) و آترزی مقعد/رکتوم چگونه تشخیص داده میشوند؟
پاسخ:
- دیورتیکول رکتوم: اغلب با فتق پرینه همراه است و تجمع مدفوع در آن دیده میشود (شکل ۲-۳۶).
- آترزی/مقعد ناقص (Imperforate anus, atresia recti/coli): با قرار دادن پروب فلزی کور روی حفره مقعد و رادیوگرافی افقی با بلند کردن لگن، فاصله بین پروب و انتهای گاز روده مشخص میشود.
سؤال: آناتومی و موقعیت غدد فوق کلیوی راست و چپ را شرح دهید و چرا در رادیوگرافی ساده دیده نمیشوند؟
پاسخ:
غده چپ در زیر زائده عرضی مهره L۲ و عضله پسواس مینور، در کنار آئورت شکمی قرار دارد و تا حدی توسط طحال پوشیده میشود. غده راست در نزدیکی ناف کلیه راست، زیر دنده آخر، بین ورید اجوف خلفی و کلیه راست، و دو سوم قدامی آن توسط لوب کبدی راست پوشیده میشود. هر دو در فضای رتروپریتوئن هستند و بهطور معمول در رادیوگرافی ساده قابل مشاهده نیستند.
سؤال: سونوگرافی غدد فوق کلیوی چگونه انجام میشود و نمای طبیعی آنها چگونه است؟
پاسخ:
پروب ۵-۷٫۵ مگاهرتز، از راه شکمی یا فلانک (با رویکرد بین دندهای برای غده راست). غده چپ به شکل بادامزمینی و در کنار آئورت، بین شریان مزانتریک فوقانی و کلیه چپ قرار دارد. غده راست به شکل کاما (کما) با زاویه در وسط. در سونوگرافی معمولاً هیپواکوییک هستند و گاهی مدولای هیپراکوییک دیده میشود. پهنای طبیعی حدود ۶-۷ میلیمتر است (معیار قابل اعتمادتر از طول).
سؤال: آدرنومگالی (Adrenomegaly) و سندرم کوشینگ (Cushing’s) چه علائم رادیولوژیک و سونوگرافیک دارند؟
پاسخ:
علائم رادیولوژیک کوشینگ:
- بزرگی کبد (هپاتومگالی متوسط تا شدید)
- اتساع شکم (potbelly)
- کلسیفیکاسیون پوست (calcinosis cutis)
- کلسیفیکاسیون برونشها، عروق و ریه
- افزایش شفافیت کلیه (نفروکلسینوز)
- کاهش تراکم استخوان (استئوپنی)
- کلسیفیکاسیون غده فوق کلیوی (که نشانه قوی نئوپلازی است)
- رسوب چربی در ناحیه پشتی ستون مهرهها و لگن
سونوگرافی: بزرگشدن دوطرفه (بهویژه در هیپرآدرنوکورتیسیسم وابسته به هیپوفیز - PDH)، بزرگشدن یکطرفه ممکن است نئوپلازی باشد. پهنای غده بیش از ۲ سانتیمتر احتمال نئوپلازی را افزایش میدهد. در نئوپلازی، اکوژنسیته متغیر و ممکن است ندولهای هیپراکوییک با سایه صوتی (کلسیفیکاسیون) دیده شود.
سؤال: نئوپلازی غده فوق کلیوی (مثل فئوکروموسیتوم یا کارسینوم) چه علائمی در سونوگرافی و رادیولوژی دارد و تهاجم عروقی چگونه تشخیص داده میشود؟
پاسخ:
- توده بافت نرم در ناحیه پشتی-شکمی، کلیه را جابهجا میکند (به طرف خارج، پایین و عقب).
- در صورت نفوذ به کلیه، کلیه بزرگتر شده و جابهجا میشود.
- کلسیفیکاسیون درون توده دیده میشود.
- سونوگرافی: توده معمولاً یکطرفه با پهنای بیش از ۲ سانتیمتر. تهاجم به ورید اجوف خلفی، ورید کلیوی، ورید فرنیکوآبدومینال و حتی عضلات پشتی و مهرهها گزارش شده است. وجود ترومبوز در ورید اجوف مجاور توده نشانه بدخیمی است. فئوکروموسیتوم نادر است و ممکن است باعث خونریزی حاد و کلاپس شود.
سؤال: بیماری آدیسون (Hypoadrenocorticism) چه تغییرات رادیولوژیک ایجاد میکند؟
پاسخ:
کاردیومیوپاتی (ریزقلبی - microcardia)، کاهش قطر عروق ریوی، کاهش اندازه ورید اجوف خلفی، هایپراینسفلاسیون ریه، و گاهی مگاازوفاگوس. در سونوگرافی غدد فوق کلیوی کوچکتر از حد طبیعی هستند (البته مصرف استروئید نیز همین اثر را دارد).
نکته پایانی: این بازنویسی بر اساس متن اصلی کتاب و با حفظ اصطلاحات تخصصی انگلیسی و ارجاع به شکلهای مربوطه (مثلاً شکل ۲-۱۸، ۲-۱۹، ۲-۲۰، ۲-۲۱، ۲-۲۲، ۲-۲۳، ۲-۲۴، ۲-۲۵، ۲-۲۶، ۲-۲۷، ۲-۲۸، ۲-۲۹، ۲-۳۰، ۲-۳۱، ۲-۳۲، ۲-۳۳، ۲-۳۴، ۲-۳۵، ۲-۳۶) تهیه شده است. برای مطالعه عمیقتر، به تصاویر کتاب مراجعه کنید.