دستگاه تناسلی نر (Male Genital Tract): ۱. در رادیوگرافی ساده، از آلت تناسلی (Penis) چه بخشهایی قابل مشاهده است و استخوان آلت (Os Penis) چگونه ارزیابی میشود؟ ۲. شکستگی استخوان آلت (Os Penis) چه علائمی در رادیوگرافی دارد و چه عارضهای ایجاد میکند؟ ۳. ظاهر طبیعی بیضه (Testis) در سونوگرافی چگونه است و «مدیاستینوم بیضه» (Mediastinum Testis) چیست؟ ۴. تومورهای بیضه (Sertoli, Seminoma) و بیضه باقیمانده (Cryptorchidism) در تصویربرداری چگونه تشخیص داده میشوند؟ ۵. غده پروستات (Prostate) نرمال در رادیوگرافی و سونوگرافی چگونه دیده میشود؟ ۶. علل بزرگشدگی پروستات (Prostatomegaly) چیست و چگونه با تصویربرداری، هیپرپلازی (BPH)، پروستاتیت، آبسه و سرطان پروستات را از هم تفکیک کنیم؟ ۷. کیستهای پروستاتی (Prostatic & Paraprostatic Cysts) چه ویژگیهایی دارند؟
دستگاه تناسلی ماده (Female Genital Tract): ۸. تشخیص آبستنی (Pregnancy) در سگ و گربه با رادیوگرافی و سونوگرافی از چه زمانی ممکن است و چه علائمی دارد؟ ۹. پیومتر (Pyometra) در رادیوگرافی و سونوگرافی چگونه تشخیص داده میشود و چه تفاوتی با آبستنی دارد؟ ۱۰. چگونه مرگ جنین (Fetal Death)، مومیایی شدن (Mummification) و گاز در رحم (Physometra) را تشخیص دهیم؟ ۱۱. تودههای تخمدانی (Ovarian Masses) و کیستهای تخمدان چه ویژگیهای سونوگرافیک دارند؟ ۱۲. تودههای واژن (Vaginal Masses) و پستان (Mammary Gland) چگونه ارزیابی میشوند؟
سوال ۱: در رادیوگرافی ساده، از آلت تناسلی (Penis) چه بخشهایی قابل مشاهده است و استخوان آلت (Os Penis) چگونه ارزیابی میشود؟
پاسخ: در رادیوگرافی ساده (Plain Radiographs)، تنها بخش قابل مشاهده آلت تناسلی، استخوان آلت (Os Penis) است. خود بافت نرم آلت دیده نمیشود. * در نمای لترال (Lateral)، استخوان آلت بهصورت یک ساختار خطی در ناحیه شکمی (ونترال) دیواره شکم دیده میشود. * در نمای ونتودورسال (VD)، استخوان آلت روی مهرهها سوار میشود و تشخیص آن سخت است. همچنین کیسه پیشپوست (Prepuce) که توسط هوای اطرافش احاطه شده، ممکن است در نمای شکمی با یک توده داخل شکمی اشتباه گرفته شود.
نقل قول از متن اصلی:
“Except for the os penis, the penis is not identifiable on plain radiographs. The os penis is seen lying ventral to the abdominal wall on a lateral view. … Because of the air that surrounds it, the prepuce is seen on both lateral and ventrodorsal views of the caudal abdomen. On the ventrodorsal view, it may be mistaken for an intraabdominal mass.”
سوال ۲: شکستگی استخوان آلت (Os Penis) چه علائمی در رادیوگرافی دارد و چه عارضهای ایجاد میکند؟
پاسخ: شکستگی استخوان آلت بهصورت یک خط شکستگی (Fracture Line) در نمای لترال و مایل (Oblique) قابل مشاهده است. اگر شکستگی قدیمی باشد (حدود ۱۰ تا ۱۴ روز)، لبههای شکستگی مات و نامشخص میشوند و استخوانسازی جدید پریوستئال (Periosteal New Bone) در امتداد لبه پشتی (دورسال) استخوان دیده میشود. عارضه اصلی این شکستگی، تنگی مجرای ادرار (Urethral Stenosis) است که میتواند سبب انسداد ادراری شود.
نقل قول از متن اصلی:
“Fracture of the os penis occurs occasionally and may be readily visualized on plain radiographs. … Fracture of the os penis may result in stenosis of the urethra (Figure 2-55).” 📷 تصویر مرتبط: شکل ۲-۵۵ (شکستگی استخوان آلت و تنگی مجرا).
سوال ۳: ظاهر طبیعی بیضه (Testis) در سونوگرافی چگونه است و «مدیاستینوم بیضه» چیست؟
پاسخ: برای بررسی بیضه، ژل کاپلینگ روی کیسه بیضه (Scrotum) زده میشود و از مبدل (Transducer) با فرکانس بالا استفاده میشود. * پارانشیم بیضه: دارای اکوژنیسیته متراکم، هموژن و ریز (مشابه طحال) است که با یک کپسول هایپراکویک (Hyperechoic Capsule) احاطه شده است. * مدیاستینوم بیضه (Mediastinum Testis): یک خط هایپراکویک (بسیار روشن) در مرکز بیضه است که نمایانگر بافت همبند داخلی است. وجود این خط به تمایز بیضه از غدد لنفاوی بزرگشده کمک میکند. * اپیدیدیم (Epididymis): بهصورت ساختمانی با اکوژنیسیته کمی کمتر از بیضه و بافت درشتتر (Coarse Echotexture) در سمت دورسال بیضه دیده میشود. سر اپیدیدیم در جهت جمجمهای (Cranial) قرار دارد.
نقل قول از متن اصلی:
“It has a dense, homogeneous, fine echotexture comparable to the spleen with a hyperechoic capsule. There is a central hyperechoic line that represents the mediastinum testis. The epididymis is identified as a slightly less echoic, coarse echotextured structure lying dorsal to the testis.” 📷 تصویر مرتبط: شکل ۲-۵۶ (A) برای نمای طبیعی.
سوال ۴: تومورهای بیضه (Sertoli, Seminoma) و بیضه باقیمانده (Cryptorchidism) در تصویربرداری چگونه تشخیص داده میشوند؟
پاسخ: بیضهها ممکن است دچار سه نوع تومور اصلی شوند: سمینوما (Seminoma)، تومور سلولهای بینابینی (Interstitial Cell Tumor) و تومور سلولهای سرتولی (Sertoli Cell Tumor).
نقل قول از متن اصلی:
“Sertoli cell tumor most frequently arises within a retained testicle when it presents as an intraabdominal mass. … Seminomas are large single masses that are unilateral. … Torsion of the spermatic cord may occur within the abdomen or the scrotum… presenting as an intraabdominal mass caused by swelling of the testicle with acute abdominal pain.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۵۶ (D, E, G, K, M برای نئوپلازیها) و شکل ۲-۵۶ (B, C برای تورشن).
سوال ۵: غده پروستات (Prostate) نرمال در رادیوگرافی و سونوگرافی چگونه دیده میشود؟
پاسخ: پروستات در ناحیه لگنی، اطراف گردن مثانه را احاطه کرده است. * رادیوگرافی: در نمای لترال، زمانی که مثانه پر است، پروستات درست در جلوی استخوان شرمگاهی (Pubis) بهصورت یک توده بافت نرم با حاشیه مشخص دیده میشود. اگر مثانه خالی باشد، پروستات به داخل لگن میرود و دیدن آن سختتر میشود. * سونوگرافی (U/S): پروستات نرمال دارای کپسول هایپراکویک صاف و پارانشیم همگن با اکوژنیسیته متوسط تا هایپراکویک است. در سگهای بالغ جنسی، پروستات هایپراکویک است ولی در سگهای عقیمشده (Neutered) یا نابالغ، کوچک و هیپواکویک است. * مجرای ادرار (Urethra): در نمای عرضی (Transverse) بهصورت یک ناحیه مدور بدون اکو (Anechoic) در مرکز یا کنار غده دیده میشود.
نقل قول از متن اصلی:
“The prostate gland is seen on the lateral view just cranial to the pubic brim when the bladder is distended… It has a homogeneous, fine, or medium echotexture with a moderate or hyperechoic echogenicity (Figure 2-57, A and B).” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۵۷ (A و B) برای پروستات نرمال.
سوال ۶: علل بزرگشدگی پروستات (Prostatomegaly) چیست و چگونه با تصویربرداری، هیپرپلازی (BPH)، پروستاتیت، آبسه و سرطان را تفکیک کنیم؟
پاسخ: بزرگشدگی پروستات شایع است اما تمایز علل آن تنها با رادیوگرافی ساده غیرممکن است و نیاز به سونوگرافی و بیوپسی دارد. نشانههای رادیوگرافی عمومی شامل جابهجایی مثانه به سمت جلو (Cranial) و شکمی (Ventral) و جابهجایی روده بزرگ (Colon) به سمت پشتی (Dorsal) است. اما برای تمایز، به سراغ سونوگرافی میرویم:
| بیماری (Condition) | ویژگیهای سونوگرافیک (Ultrasound Features) | نکته کلیدی برای آزمون |
|---|---|---|
| هیپرپلازی خوشخیم (BPH) | پروستات شکل و تقارن خود را حفظ میکند، کپسول صاف است، اکوژنیسیته کمی افزایش یافته (هایپراکویک) و کیستهای ریز (Anechoic) ممکن است دیده شوند. | شایعترین علت بزرگشدگی پروستات. |
| پروستاتیت / آبسه (Prostatitis/Abscess) | غده بزرگ و دردناک است. در موارد حاد، مایع اطراف پروستات (Periprostatic Fluid) دیده میشود. آبسهها بهصورت حفرههای هیپواکویک تا آنکویک با محتویات اکوژنیک (فلکولاسیون) و سپتومهای ضخیم دیده میشوند. | گاهی گاز (Gas) داخل پروستات دیده میشود. |
| کارسینوم پروستات (Carcinoma) | نامتقارن (Asymmetrical)، کانتور کپسول نامنظم (Irregular Capsular Contour)، دارای کانونهای هایپراکویک ریز (کلسیفیکاسیون) و نواحی نکروز و خونریزی. در سگهای عقیمشده در سنین پایین، معمولاً بزرگشدگی خفیف است ولی بسیار تهاجمی است. | متاستاز به غدد لنفاوی ایلیاک داخلی (Sublumbar)، مهرههای کمری و استخوانها خیلی شایع است. |
نقل قول از متن اصلی:
“It may be impossible to differentiate these conditions on radiographic evidence alone. The most common cause of prostatic enlargement is benign prostatic hyperplasia. … Prostatic neoplasia has a variable presentation… The prostate is often asymmetrically enlarged and has an irregular capsular contour. Many have hypoechoic parenchyma with poorly defined hyperechoic foci or small focal mineralizations.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۵۴ (F, G برای کارسینوم)، شکل ۲-۵۷ (J, K, M, Q, S, T برای نئوپلازی و آبسه).
سوال ۷: کیستهای پروستاتی (Prostatic & Paraprostatic Cysts) چه ویژگیهایی دارند؟
پاسخ: * کیستهای داخل پروستاتی (Prostatic Cysts): معمولاً کوچک هستند و نمای آنکویک (بدون اکو) با تقویت اکوی پشتی (Acoustic Enhancement) در داخل بافت پروستات دیده میشوند و معمولاً بیاهمیت هستند (شکل ۲-۵۷، F). * کیستهای پاراپروستاتی (Paraprostatic Cysts): این کیستها در خارج از پروستات قرار دارند و میتوانند بسیار بزرگ شوند و مثانه را جابهجا کنند. در سونوگرافی بهصورت یک ساختمان آنکویک با دیواره نازک تا ضخیم و گاهی دارای سپتوم (Septa) یا کلسیفیکاسیون در دیواره دیده میشوند. برای تشخیص از مثانه، میتوان مثانه را تخلیه و با سرم نمکی پر کرد تا حرکت (Swirling) مایع داخل مثانه دیده شود و از کیست تمایز یابد.
نقل قول از متن اصلی:
“Paraprostatic cysts are seen as large, usually anechoic, well-marginated, fluid-filled structures in the caudal abdomen. … Differentiation between the bladder and the cyst can be assisted by emptying the bladder and rapidly introducing saline into the bladder lumen. The saline will be seen swirling in the bladder.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۵۷ (G, H, I).
سوال ۸: تشخیص آبستنی (Pregnancy) در سگ و گربه با رادیوگرافی و سونوگرافی از چه زمانی ممکن است و چه علائمی دارد؟
پاسخ: * رادیوگرافی (Radiography): * رحم بزرگشده از هفته پنجم (روز ۴۵) به بعد دیده میشود. * بهترین نشانه آبستنی، کلسیفیه شدن اسکلت جنین (Ossification of Fetal Skeleton) در حدود روز ۴۵ در سگ (و کمی زودتر در گربه) است. * برای شمارش دقیق جنینها، شمارش جمجمهها (Skulls) بهترین روش است (به دلیل همپوشانی اسکلتها). * اگر استخوانهای متاکارپ و متاتارپ (آخرین استخوانهایی که کلسیفه میشوند) دیده شوند، یعنی زایمان نزدیک است. * سونوگرافی (Ultrasonography): * کیسه آبستنی (Gestational Sac) را میتوان از روز ۲۰ مشاهده کرد (توصیه میشود برای قطعیت، هفته ۴ یعنی روز ۳۰ معاینه شود). * تشخیص قطعی حیات جنین: مشاهده ضربان قلب جنین (Fetal Heartbeat) بهصورت یک ناحیه سریع چشمکزن (Winking) در کنار ریههای هایپراکویک است. * حرکت جنین از حدود روز ۳۵ قابل مشاهده است.
نقل قول از متن اصلی:
“At approximately the forty-fifth day of pregnancy, the fetal bones begin to ossify. … Counting fetuses is best done by counting the skulls… The fetal heart may be identified as a rapid winking or fluttering anechoic area surrounded by the isoechoic lungs. This finding confirms fetal viability.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۵۸ (A تا H برای مراحل مختلف بارداری).
سوال ۹: پیومتر (Pyometra) در رادیوگرافی و سونوگرافی چگونه تشخیص داده میشود و چه تفاوتی با آبستنی دارد؟
پاسخ: پیومتر بهمعنای تجمع چرک در رحم است. * رادیوگرافی: رحم بهصورت یک توده لولهای شکل، کویلشده (Coiled) و با دانسیته مایع در شکم دیده میشود که رودهها را به سمت جلو و پشت جابهجا میکند. تا زمانی که قطر رحم از قطر روده کوچک بیشتر نشود، قابل تشخیص نیست. تشخیص پیومتر از آبستنی در رادیوگرافی قبل از کلسیفیه شدن اسکلت جنین غیرممکن است. * سونوگرافی (راهکار طلایی): * رحم بزرگ و پیچخورده با دیواره نازک که داخل آن مایع (آنکویک تا اکوژنیک) پر شده است. * برخلاف آبستنی، هیچ کیسه آبستنی یا جنینی دیده نمیشود. * در نمای عرضی، شاخهای رحم بهصورت چندین ساختار دایرهای توخالی در کنار هم دیده میشوند (چون به هم فشرده میشوند). * در پیومتر باز، رحم خیلی بزرگ نیست و ممکن است با حلقههای روده اشتباه شود، اما حرکات دودی (Peristalsis) و گاز داخل روده را ندارد.
نقل قول از متن اصلی:
“Pyometra is pus in the uterus. It is evidenced radiographically by the presence of an enlarged uterus. … It is usually not possible to distinguish radiographically between enlargement from pregnancy and enlargement from pyometra unless fetal ossification has commenced.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۶۰ (A تا E).
سوال ۱۰: چگونه مرگ جنین (Fetal Death)، مومیایی شدن (Mummification) و گاز در رحم (Physometra) را تشخیص دهیم؟
پاسخ: * مومیایی شدن (Mummification): اگر جنین پس از مرگ دچار عفونت نشود، بافتهای نرم جذب شده و استخوانها فشردهتر، رادیواپک تر (Opaque) و جمعشده بهنظر میرسند (شکل جمعشده). * گاز در رحم (Physometra): اگر عفونت همراه باشد، گاز داخل رحم (و یا حتی داخل خود جنین) در رادیوگرافی بهصورت نواحی رادیولوسنت (سیاه) دیده میشود. * نشانههای قطعی مرگ جنین در رادیوگرافی: 1. وجود گاز در رحم یا جنین (Gas) 2. همپوشانی استخوانهای جمجمه (Spalding’s Sign): در جنین زنده، استخوانهای جمجمه فاصله طبیعی دارند، اما در جنین مرده روی هم میافتند. 3. انحنای بیشازحد ستون فقرات (جنین زنده حالت کشیده و آرام دارد).
نقل قول از متن اصلی:
“Mummified fetuses have opaque bones… Live fetuses have a gentle curve to the spine. … Later signs of fetal death are the presence of gas within the uterus, gas within the fetus, overlapping of the bones of the cranium (Spalding’s sign), and excessive curvature of the spine.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۶۱ (A تا F).
سوال ۱۱: تودههای تخمدانی (Ovarian Masses) و کیستهای تخمدان چه ویژگیهای سونوگرافیک دارند؟
پاسخ: تخمدانهای نرمال در رادیوگرافی دیده نمیشوند، ولی در سونوگرافی در مجاورت و پایینتر از کلیهها قابل جستجو هستند. * تودههای تخمدانی (Ovarian Masses): در رادیوگرافی، تودههای بزرگ تخمدان باعث جابهجایی حلقههای روده کوچک میشوند (توده چپ، کولون نزولی را جابهجا میکند). در سونوگرافی، تومورهایی مثل تومور سلولهای گرانولوزا (Granulosa Cell Tumor) بزرگ و آنکویک با سپتوم دیده میشوند. * کیستهای تخمدانی (Ovarian Cysts): بهصورت ساختمانهای دایرهای آنکویک با دیواره نازک و تقویت اکوی پشتی دیده میشوند. کیستهای لوتئال (Luteal Cysts) دیواره ضخیمتری دارند که به تشخیص آنها از فولیکولهای طبیعی کمک میکند.
نقل قول از متن اصلی:
“Ovarian masses may be seen on plain radiographs. They may be cystic or neoplastic in nature. … Ovarian cysts have thin walls with anechoic contents. Luteal cysts may have an increased wall thickness…” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۶۲ (C تا I).
سوال ۱۲: تودههای واژن (Vaginal Masses) و پستان (Mammary Gland) چگونه ارزیابی میشوند؟
پاسخ: * واژن (Vagina): تودههای واژن معمولاً با معاینه فیزیکی قابلدسترس هستند. رادیوگرافی با واژینوگرافی رتروگراد (Retrograde Vaginography) برای تعیین مرز جمجمهای تودههای بزرگ و تشخیص اورتر اکتوپیک (Ectopic Ureter) کاربرد دارد. در سونوگرافی، تمایز توده واژن از توده رحم سخت است و برای تمایز از مثانه، میتوان از سالین استفاده کرد. * پستان (Mammary Gland): در رادیوگرافی بهصورت یک توده بافت نرم در زیر دیواره شکم دیده میشود. در نمای VD، ممکن است با تودههای داخل شکمی اشتباه گرفته شود ولی توزیع دوطرفه و متقارن بودن، سرنخ تشخیص است. * نئوپلازی پستان: شایعترین علت بزرگشدگی است و ممکن است کلسیفیکاسیون (Calcific Opacities) در داخل بافت دیده شود. * ماستیت (Mastitis): در سونوگرافی، بافت پستان بزرگتر و هیپواکویک شده و ممکن است حفرههای آنکویک سپتومدار (هانیکامب مانند) ایجاد کند. * تومورهای بدخیم به غدد لنفاوی کشنده (Draining Lymph Nodes) و ریهها متاستاز میدهند.
نقل قول از متن اصلی:
“On the ventrodorsal view the teats may be mistaken for intraabdominal or intrathoracic masses. … The gland may be increased in size when neoplastic. Calcific opacities are sometimes seen within the substance of the gland. They are likely to be associated with neoplasia.” 📷 تصاویر مرتبط: شکل ۲-۶۳ (برای واژن) و شکل ۲-۶۴ (برای ماستیت).