پرسش ۱: ناهنجاریهای مهرهها و دندهها چه تأثیری بر ریه و رادیوگرافی قفسه سینه میگذارند؟ پاسخ: ناهنجاریهای مهرهای (مانند اسکولیوز، کیفوز یا نیممهرهها - Hemivertebrae) و دندهها میتوانند حفره قفسه سینه را تغییر شکل دهند و عملکرد اندامهای داخل سینه را مختل کنند. شکستگی دنده (Rib Fracture) یک یافته شایع در تصادفات جادهای است. اگر جابجایی شکستگی جزئی باشد، ممکن است در رادیوگرافی ساده دیده نشود؛ بنابراین باید نمای جانبی و شکمی-پشتی (VD/DV) به دقت بررسی شود. شکستگی دنده در سگها و گربهها اغلب با پنوموتوراکس، آمفیزم زیرجلدی یا خونریزی ریوی همراه است (تصویر ۳-۲۷، A تا N را ببینید). در گربهها، شکستگی ناشی از استرس (Stress Fracture) در تنفسهای سخت (مثل آسم گربهای) دیده میشود. نئوپلازی دندهها: شایعترین تومور اولیه دنده، کندروسارکوم (Chondrosarcoma) است که شیوع آن از استئوسارکوم بیشتر است. در رادیوگرافی، اتساع دنده و تخریب استخوان همراه با تودهای که اغلب به داخل حفره سینه امتداد مییابد، دیده میشود. برای مشاهده ضایعات دنده، نمای جانبی راست و چپ هردو ضروری است. متن انگلیسی برای استناد (ضایعات دنده):
“Neoplasia of the ribs is not common… Chondrosarcoma is more common than osteosarcoma… Expansion of the rib and bone destruction are features (Figure 3-27, P to S).”
پرسش ۲: «پکتوس اکسیواتوم» (Pectus Excavatum) چیست و در رادیوگرافی چگونه دیده میشود؟ پاسخ: پکتوس اکسیواتوم (که به آن Chondrosternal Depression هم گفته میشود) به معنی جابجایی پشتی (Dorsal Displacement) نیمهی خلفی جناغ و غضروفهای دندهای به داخل حفره سینه است. این عارضه باعث کاهش قطر پشتی-شکمی قفسه سینه میشود. در نمای جانبی (Lateral View)، جناغ به سمت پشت (بالا) منحرف شده و قلب را به سمت بالا جابجا میکند (تصویر ۳-۲۸، A تا H). در نمای شکمی-پشتی (DV/VD)، راس قلب به چین جابجا میشود. هرچند بسیاری از موارد بدون علامت هستند، اما در موارد شدید باعث عدم تحمل ورزش و تنگینفس میشوند. این عارضه در گربهها شایعتر از سگها است و ممکن است با فتق مادرزادی پریتوپریکارد همراه باشد. متن انگلیسی برای استناد:
“Pectus excavatum may be congenital or acquired. It is a chondrosternal depression, or dorsal displacement of the caudal portion of the sternum… It is more common in cats than in dogs.”
پرسش ۳: آناتومی عملکردی قلب و همودینامیک (پرهلود و آفترلود) چه کاربردی در تفسیر رادیوگرافی دارد؟ پاسخ: قلب از دو طرف راست (Right Heart: دهلیز و بطن راست) و چپ (Left Heart: دهلیز و بطن چپ) تشکیل شده است. بطن راست خون را به ریه میفرستد (فشار کم) و بطن چپ خون را به آئورت (فشار بالا) پمپ میکند. دو مفهوم کلیدی همودینامیک برای درک بزرگشدن حفرات:
متن انگلیسی برای استناد:
“An increase in preload… will cause dilation of the affected chamber… An increase in afterload will cause the affected ventricle to undergo concentric hypertrophy…”
پرسش ۴: نمره مهرهای قلب (VHS) چیست و محدوده طبیعی آن در سگ چقدر است؟ پاسخ: نمره مهرهای قلب (Vertebral Heart Score - VHS) روشی استاندارد برای اندازهگیری اندازه قلب در رادیوگرافی جانبی است. برای محاسبه آن، طولانیترین قطر قلب (از کارینا تا راس) و بزرگترین عرض عمود بر آن را اندازهگیری کرده، جمع میزنیم و با طول مهرههای سینهای از ابتدای مهره T4 مقایسه میکنیم. محدوده طبیعی در سگها بین ۸.۷ تا ۱۰.۵ مهره است. اما نژادهایی مثل لابرادور، گلدن رتریور، کاوالیر کینگ چارلز و باکسر ممکن است VHS بیشتری داشته باشند و همچنان طبیعی تلقی شوند. متن انگلیسی برای استناد:
“The normal range in dogs is 8.7 to 10.5 vertebral bodies. Breed variations occur, with the Labrador, Golden Retriever, the Cavalier King Charles Spaniel, and the Boxer being outside the normal range.”
پرسش ۵: در اکوکاردیوگرافی، ویوهای استاندارد و اندازهگیری LA/Ao و Fractional Shortening چگونه است؟ پاسخ: اکوکاردیوگرافی مکمل رادیوگرافی است، نه جایگزین. ویوهای استاندارد عبارتند از:
اندازهگیریهای حیاتی: - نسبت دهلیز چپ به آئورت (LA/Ao): در سگها طبیعی بین ۰.۸ تا ۱.۲ است. افزایش آن نشانه بزرگشدن دهلیز چپ است. - کوتاهشدگی Fractional (FS%): نشاندهنده قدرت انقباض بطن چپ است. فرمول: ( FS\% = (LVIDd - LVIDs) / LVIDd \times 100 ). محدوده طبیعی در سگ ۲۸ تا ۴۵٪ و در گربه ۲۹ تا ۵۵٪ است (بعضی نژادهای غولپیکر ممکن است تا ۲۲٪ طبیعی باشند). - فاصله E point تا سپتوم (EPSS): اگر بیشتر از ۱ سانتیمتر باشد، نشانه گشادی بطن چپ است.
پرسش ۶: علائم رادیوگرافیک اختصاصی بزرگ شدن هر یک از حفرات قلب چیست؟
نمای VD/DV: قلب به شکل D معکوس (Reverse D) درمیآید (حاشیه راست برجسته). (تصویر ۳-۳۰)
بزرگشدن بطن چپ (LV Enlargement):
نمای VD: حاشیه چپ قلب به دیواره سینه نزدیک میشود. (تصویر ۳-۳۱، A و B)
بزرگشدن دهلیز چپ (LA Enlargement) (شایعترین در اندوکاردیوز میترال):
نمای VD: زائده دهلیز چپ (Left Auricle) در موقعیت ۲ تا ۳ ساعت برجسته میشود و خطی موازی با حاشیه راست قلب در داخل سایه قلب دیده میشود. (تصویر ۳-۳۱، C و D)
بزرگشدن دهلیز راست (RA Enlargement): تشخیص آن سخت است و معمولاً با بزرگشدن بطن راست همراه است. در نمای VD، برجستگی در موقعیت ۹ تا ۱۱ ساعت ایجاد میکند و ورید اجوف خلفی (Caudal Vena Cava) گشاد میشود.
پرسش ۷: بیماریهای مادرزادی مهم قلب چه ویژگیهای رادیولوژیک و اکوکاردیوگرافیک دارند؟
متن انگلیسی برای استناد: “A continuous machinery-like murmur is heard… On the left cardiac border, three prominences can sometimes be detected…”
تنگی ریوی (Pulmonic Stenosis): تنگی خروجی بطن راست. در نمای جانبی، اتساع پسازتنگی (Poststenotic Dilation) شریان ریوی به صورت برجستگی روی نای دیده میشود. در نمای VD، برآمدگی در موقعیت ۱ تا ۲ ساعت (شریان ریوی). بطن راست هیپرتروفی هممرکز دارد.
تنگی آئورت (Aortic Stenosis): شایعترین نوع زیردریچهای (Subaortic) در سگهای نژاد نیوفاندلند و باکسر. در نمای جانبی، حاشیه خلفی قلب صاف میشود (هیپرتروفی). در نمای VD، قوس آئورت برجسته میشود. اکو: ضخامت هیپراکوی زیر دریچه آئورت و هیپرتروفی سپتوم و دیواره آزاد LV (تصویر ۳-۳۴).
VSD (نقص سپتوم بینبطنی): شایعترین نقص مادرزادی در گربهها. شانت چپ به راست باعث بزرگشدن بطن راست و اتساع شریان ریوی میشود. در اکو، نقص در سپتوم بالا و نزدیک دریچه آئورت دیده میشود (تصویر ۳-۳۶).
متن انگلیسی: “Ventricular septal defect is usually seen high in the interventricular septum just below the aortic valve.”
ASD (نقص سپتوم بیندهلیزی): نادر است. در موارد شدید، دهلیز راست و بطن راست بزرگ میشوند (شکل ۳-۳۷). از اکوی حبابی (Bubble Study) برای تشخیص شانت راست به چپ استفاده میشود.
تترالوژی فالوت (Tetralogy of Fallot): ترکیب تنگی ریوی، هیپرتروفی RV، VSD و آئورت سوار (Overriding Aorta). رادیوگرافی: ریههای هایپرلوسنت (Hyperlucent) به دلیل کاهش عروق ریوی (Hypovascularization)، آئورت بزرگ و برجسته، و بطن راست بزرگ. (تصویر ۳-۳۸)
پرسش ۸: شایعترین بیماری اکتسابی قلبی (Mitral Endocardiosis) چه تغییراتی ایجاد میکند؟ پاسخ: اندوکاردیوز میترال (Myxomatous Degeneration) شایعترین بیماری در سگهای مسن و نژادهای کوچک (مثل کاوالیر) است. نارسایی دریچه میترال باعث برگشت خون به دهلیز چپ در سیستول میشود. رادیوگرافی (تصویر ۳-۴۰، A، B، N و O): - بزرگشدن شدید دهلیز چپ (بالا رفتن نای و برونشها). - بزرگشدن بطن چپ (صافشدن حاشیه خلفی). - در نارسایی قلبی چپ، ادم ریوی کاردیوژنیک به صورت الگوی اینترستیشیال یا آلوئولار متقارن در لوبهای خلفی (به خصوص لوب خلفی راست) دیده میشود. اکوکاردیوگرافی (تصویر ۳-۴۰، C تا G): ضخیمشدن لتهای دریچه میترال، پرولاپس به داخل LA، افزایش نسبت LA/Ao و افزایش EPSS.
پرسش ۹: افیوژن پریکارد و تامپوناد در سگهای ژرمن شپرد چه ویژگیهایی دارد؟ پاسخ: افیوژن پریکارد (مایع در کیسه پریکارد) باعث بزرگشدن سایه قلب به شکل گرد و کروی (Globular) میشود. در نمای جانبی، نای بالا میرود. در موارد تامپوناد، ورید اجوف خلفی گشاد میشود و عروق ریوی کوچک دیده میشوند (به دلیل کاهش بروندهی). مهم: در نژاد ژرمن شپرد، شایعترین علت افیوژن هموراژیک پریکارد، همانژیوسارکوم دهلیز راست است. در گلدن رتریور و سنت برنارد، علت اغلب ایدیوپاتیک است. اکو (تصویر ۳-۳۹، C تا E): مایع آنکوییک اطراف قلب، و فروپاشی دهلیز راست در اوایل دیاستول (نشانه تامپوناد). متن انگلیسی برای استناد:
“In German Shepherds with pericardial effusion, hemangiosarcoma is commonly encountered… Cardiac tamponade is recognized as early diastolic collapse of the right atrium…”
پرسش ۱۰: کاردیومیوپاتیها در سگ و گربه چه تفاوتهایی دارند؟ پاسخ:
کاردیومیوپاتی گشادشده (DCM - Dilated Cardiomyopathy): شایعتر در سگهای نژاد بزرگ (دوبرمن، گریت دین). رادیوگرافی: بزرگشدن شدید و منتشر قلب (بویژه سمت چپ)، ادم ریوی. اکو (تصویر ۳-۴۱): گشادی شدید LV، نازکشدن دیوارهها، کاهش شدید FS (کمتر از ۲۰٪). در گربهها به دلیل کمبود تورین دیده میشد که اکنون نادر است.
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM - Hypertrophic Cardiomyopathy): شایعترین بیماری قلبی اکتسابی در گربهها. رادیوگرافی: قلب ممکن است اندازه طبیعی داشته باشد (هیپرتروفی هممرکز) اما دهلیز چپ بزرگ میشود. در نمای جانبی، برآمدگی گرد در خلفی-پشتی قلب (گوشهای شکل) دیده میشود. در نمای VD، بزرگشدن زائده چپ و راست، قلب را به شکل والنتاین (Valentine Heart) درمیآورد (تصویر ۳-۴۲، A تا E). اکو (تصویر ۳-۴۲، F تا J): ضخامت سپتوم و دیواره خلفی بیش از ۶ میلیمتر، کاهش اندازه حفره LV، و گاهی حرکت سیستولی قدامی (SAM) دریچه میترال که باعث انسداد دینامیک خروجی میشود. این گربهها مستعد ترومبوز آئورت (Saddle Thrombus) هستند.
کاردیومیوپاتی محدودکننده (Restrictive): در گربهها. دیوارهها طبیعی یا کمی ضخیم هستند، اما دهلیز چپ بسیار بزرگ است (به دلیل عدم ارتجاع بطن).
پرسش ۱۱: بیماریهای انگلی (دیروفیلاریازیس و آنژیواسترونژیلوزیس) چگونه عروق ریوی را درگیر میکنند؟ پاسخ: - دیروفیلاریازیس (Heartworm - Dirofilaria immitis): کرمها در بطن راست و شریان ریوی زندگی میکنند. رادیوگرافی (تصویر ۳-۴۳): بزرگشدن بطن راست (Reverse D)، اتساع شدید و پیچخوردگی (Tortuous) شریانهای ریوی (قطر شریان لوبار راست از باریکترین قسمت چهارمین دنده بیشتر میشود). گاهی انفارکت ریوی یا PIE (Pulmonary Infiltration with Eosinophilia) به صورت ارتشاح اینترستیشیال دیده میشود. اکو (تصویر ۳-۴۳، K و L): کرمهای بالغ به صورت خطوط هایپراکوی موازی دوتایی در قلب دیده میشوند. - آنژیواسترونژیلوزیس (Angiostrongylus vasorum): در اروپا و ایرلند شایع است. رادیوگرافی مشابه دیروفیلاریا اما خفیفتر است، با ارتشاح شدید اینترستیشیال (بیشتر در لوبهای میانی و خلفی) و بزرگشدن بطن راست. کرم بر انعقاد خون تأثیر میگذارد و باعث هماتوم خودبهخودی میشود. (تصویر ۳-۴۴)
پرسش ۱۲: تومورهای قاعده قلب و همانژیوسارکوم چگونه تشخیص داده میشوند؟ پاسخ: - تومور قاعده قلب (Heart Base Tumor - Chemodectoma/Aortic Body Tumor): معمولاً در باکسرها دیده میشود. در رادیوگرافی، تودهای در قاعده قلب باعث جابجایی نای به سمت پشت و مری میشود (تصویر ۳-۴۵، A تا D). اغلب با افیوژن پریکارد همراه است. اکو (تصویر ۳-۴۵، E و F) توده هیپواکوی مجاور آئورت را نشان میدهد. - همانژیوسارکوم (Hemangiosarcoma): شایعترین تومور قلبی در سگها (ژرمن شپرد). معمولاً زائده دهلیز راست (Right Auricle) را درگیر میکند و باعث افیوژن هموراژیک پریکارد میشود. در اکو، تودههای هایپواکوی متصل به دیواره دهلیز راست در حضور مایع پریکارد به خوبی دیده میشوند.