پاسخ:
FMT یا Fecal Microbiota Transplantation به معنی انتقال مدفوع از یک دهنده (Donor) سالم به یک بیمار است تا با بازگرداندن میکروارگانیسمهای مفید، حالت یوبیوز (Eubiosis) یعنی تعادل طبیعی میکروبی را به روده برگرداند.
📖 متن اصلی کتاب: “Fecal microbiota transplantation (FMT) is the transfer of stool from a healthy donor to a sick patient, with the goal of restoring eubiosis.”
در دامپزشکی، این کار عمدتاً برای درمان بیماریهای گوارشی (GI) سگها مانند اسهال حاد و مزمن به کار میرود. روشهای انتقال شامل لوله بینی-معده (Nasogastric tube)، آندوسکوپی، کولونوسکوپی یا تنقیه (Enema) است.
پاسخ:
پروبیوتیکها فقط چند گونه باکتری خاص را وارد بدن میکنند، اما FMT کل اکوسیستم میکروبی (شامل باکتریها، آرکیاها، قارچها و ویروسها) و همچنین متابولیتهای مفید آنها را به طور کامل به بیمار منتقل میکند.
📖 متن اصلی کتاب: “Its benefit over probiotics is that it allows for a more complete restoration of the gut microbiome with all the organisms and metabolites as opposed to individual bacteria.”
پاسخ:
دستگاه گوارش میزبان تریلیونها میکروارگانیسم است که وظایف زیر را بر عهده دارند:
- تعدیل سیستم ایمنی (Immune modulation)
- حفظ سد مخاطی روده (Intestinal barrier)
- جلوگیری از کلونیزاسیون پاتوژنها
- کمک به هضم و تولید متابولیتهای سودمند.
مهمترین باکتری در سگها، کلستریدیوم هیرانونیس (C. hiranonis) است. این باکتری دارای آنزیم ۷-آلفا-دهیدروکسیلاز (7-alpha-dehydroxylating) بوده و اسیدهای صفراوی اولیه (Primary bile acids) را به اسیدهای صفراوی ثانویه (Secondary bile acids) تبدیل میکند. اسیدهای صفراوی ثانویه، از جوانهزنی اسپور کلستریدیوئیدس دیفیسیل (C. difficile) جلوگیری کرده و آن را مهار میکنند. در سگهای مبتلا به اسهال یا پس از مصرف آنتیبیوتیک، تعداد این باکتری به شدت کاهش مییابد. FMT این باکتری را برمیگرداند. نکته مهم: در اسهال حاد، این اثر پایدار است، اما در اسهال مزمن، به دلیل بیماری زمینهای، احتمال عود وجود دارد.
📖 متن اصلی کتاب: “C. hiranonis counts frequently are decreased in dogs with diarrhea and after broad-spectrum antibiotic use and they can be restored with FMT. The response to FMT often is durable in patients with acute diarrhea… In dogs with chronic diarrhea, the abundance of C. hiranonis usually normalizes after FMT but the effects may not last.”
پاسخ (بر اساس مطالعات ذکر شده):
- اسهال حاد (Acute Diarrhea): FMT امتیاز مدفوع را بهتر از مترونیدازول بهبود بخشید و شاخص دیسبیوزیس (DI - Dysbiosis Index) را نرمال کرد (تصویر ۱۰۶.۱ را ببینید).
- پارووویروس (Parvoviral Enteritis): در تولهسگها، اضافه کردن FMT به صورت تنقیه به درمان استاندارد، مدت اسهال و مدت بستری را از ۶ روز به ۳ روز کاهش داد.
- اسهال مزمن / IBD (Inflammatory Bowel Disease): در یک مطالعه، اضافه کردن FMT به درمان، شاخص فعالیت انتروپاتی مزمن سگ (CCECAI) را از ۱۱.۴ به ۷.۴ کاهش داد (در ماه اول). در مطالعه دیگر، FMT باعث افزایش باکتریهای مفید فوزوباکتریوم (Fusobacteria) شد. در بیماری مزمن، FMT را باید به عنوان درمان کمکی (Adjunctive therapy) در نظر گرفت و ممکن است FMT مکرر نیاز باشد.
پاسخ:
در سگهای مبتلا به اسهال حاد، FMT باعث نرمال شدن DI و افزایش C. hiranonis شد، اما مترونیدازول (که معمولاً تجویز میشود) باعث افزایش DI (بدتر شدن دیسبیوزیس) و اختلال در تبدیل اسیدهای صفراوی گردید (تصویر ۱۰۶.۱ را ببینید).
همچنین در یک مطالعه دیگر (تصویر ۱۰۶.۲)، تجویز مترونیدازول به مدت ۲ هفته در سگهای سالم، باعث افزایش DI و کاهش C. hiranonis شد که حتی تا ۲۱ روز پس از قطع دارو (روز ۲۸ و ۴۲) در برخی سگها همچنان ادامه داشت! بنابراین FMT میتواند جایگزین مناسبی برای آنتیبیوتیکهایی مانند مترونیدازول و تایلوزین باشد که اثرات ماندگار و منفی روی میکروبیوم دارند.
📖 متن اصلی کتاب: “FMT can be considered for the treatment of diarrhea as an alternative to antibiotics because commonly used treatments such as metronidazole and tylosin can have lasting negative effects on the microbiome.”
پاسخ:
انتخاب دهنده مناسب، مهمترین قدم در FMT است. معیارهای ذکر شده در کتاب عبارتند از:
۱. سگ بالغ (نه مسن/سالخورده) با سابقه واکسیناسیون منظم.
۲. سابقه سلامتی عالی و عدم ابتلا به بیماری گوارشی یا آلرژی غذایی.
۳. عدم مصرف آنتیبیوتیک در ۱۲ ماه گذشته.
۴. تغذیه با رژیم متعادل و هیپوآلرژنیک.
۵. مدفوع با نمره طبیعی (Normal fecal score).
۶. آزمایشات خون طبیعی: شامل CBC، بیوشیمی، کورتیزول پایه، تیروکسین، کوبالامین، فولات، TLR، PLI.
۷. آزمایش مدفوع منفی برای تخم انگلها و پانل PCR دیارش (برای پاتوژنهای رودـهای).
۸. DI نرمال (قابل ارسال به آزمایشگاه GI Lab دانشگاه تگزاس A&M).
پاسخ (بر اساس پروتکل Chaitman و همکاران، ویدئوی ۱۰۶.۱):
وسایل مورد نیاز: نرمال سالین ۰.۹٪، کاتتر لاستیکی قرمز فرنچ سایز ۱۲ یا ۱۴، سرنگهای ۶۰ سیسی (با نوک کاتتر)، مخلوطکن (Blender)، مدفوع دهنده و لوبریکانت غیرباکتریواستاتیک. بیهوشی معمولاً نیاز نیست.
دستورالعمل گامبهگام:
۱. محاسبه مقدار مدفوع: حدود ۵ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن بیمار.
۲. اضافه کردن ۶۰ میلیلیتر نرمال سالین ۰.۹٪ به مخلوطکن، سپس افزودن مدفوع تازه یا یخزده. (اگر مدفوع یخزده است که قبلاً با سالین و گلیسرول تهیه شده، ممکن است به سالین اضافی نیاز نباشد).
۳. مخلوطکن را روشن کنید تا مدفوع کاملاً مایع و بدون تکههای درشت شود.
۴. مایع حاصل را با سرنگهای ۶۰ سیسی مکش کنید و کاتتر فرنچ را به نوک آن وصل کنید.
۵. کمی از مخلوط را از سرنگ خارج کنید تا هوای داخل کاتتر خارج شود (از ورود هوا به کولون جلوگیری شود).
۶. کاتتر را تا انتها وارد کولون کرده و تنقیه را انجام دهید (نیازی به آرامبخشی نیست).
۷. تا ۴ تا ۶ ساعت پس از پیوند، به بیمار غذا ندهید و فعالیتش را محدود کنید تا از دفع زودهنگام مدفوع جلوگیری شود.
📖 نکته مهم از متن: مدفوع را میتوان در دمای ۲۰- یا ۸۰- درجه سانتیگراد نگهداری کرد. برای جلوگیری از آسیب به میکروارگانیسمها در زمان انجماد، هر آلیکوت باید شامل ۱۰ گرم مدفوع، ۳۰-۳۵ میلیلیتر نرمال سالین و ۵ میلیلیتر گلیسرول باشد.
پاسخ:
خیر. سوسپانسیون مدفوعی (Fecal slurry) را میتوان از طریق لوله بینی-معده، آندوسکوپ یا تنقیه تجویز کرد. اما روش دیگر، کپسولهای مدفوعی (Fecal capsules) است:
برای ساخت، مدفوع را با سرنگ کوچک مکش کرده، سریعاً داخل کپسول ژلاتینی (Gel cap) ریخته، سپس آن را داخل یک کپسول بزرگتر قرار داده و بلافاصله فریز میکنند.
در یک مطالعه انسانی برای عفونت C. difficile، تجویز ۴۰ کپسول در یک نوبت به اندازه کولونوسکوپی مؤثر بود. در سگها و گربههای مبتلا به انتروپاتی مزمن، میتوان روزانه ۱ تا ۲ کپسول برای مدت طولانی تجویز کرد. اگرچه دوز درمانی دقیق هنوز مشخص نیست، اما FMT نویدبخش یک روش درمانی برای دیسبیوزیس است.
📖 متن اصلی کتاب: “One to two capsules could be considered for daily, long-term administration in dogs or cats with chronic enteropathy.”
💡 نکته طلایی برای آزمون تخصصی:
اگر در سوالی پرسیده شد که “چرا FMT در اسهال مزمن همیشه پاسخگو نیست؟” پاسخ دقیق این است که “به دلیل بیماری زمینهای که محیط روده را برای باکتریهای مفید نامناسب میکند” و اینجاست که باید به نقش C. hiranonis و اسیدهای صفراوی ثانویه اشاره کنید. همچنین تفاوت بارز اثر FMT با مترونیدازول در تصاویر ۱۰۶.۱ و ۱۰۶.۲ به خوبی نشان داده شده است که حتماً به آنها مراجعه کنید.