تعریف دقیق «ایست قلبی-تنفسی» (CPA) چیست و پیامد عدم درمان آن چیست؟ ۲. تشخیص سریع CPA بر اساس الگوی ABC در چه بازه زمانی باید انجام شود؟ ۳. دو رکن اصلی احیا (BLS و ALS) شامل چه اقداماتی هستند و اولویت با کدام است؟ ۴. تکنیک صحیح «فشردن قفسه سینه» (Chest Compressions) از نظر نرخ، عمق و بازگشت قفسه سینه چیست؟ ۵. چگونه «تئوری پمپ قلب» و «تئوری پمپ قفسه سینه» مکان قرارگیری دستها را در نژادهای مختلف سگ تعیین میکنند؟ ۶. در «تهویه» (Ventilation)، نرخ تنفس ایدهآل و خطرات تهویه بیش از حد چیست؟ ۷. نقش مانیتورینگ «دیاکسید کربن انتهای بازدمی» (ETCO2) در ارزیابی کیفیت احیا و شناسایی ROSC چیست؟ ۸. ریتمهای «قابل شوک» (Shockable) و «غیرقابل شوک» (Non-shockable) در ECG کدامند؟ ۹. در «احیای پیشرفته» (ALS)، دوزبندی اپینفرین و زمان استفاده از وازوپرسین یا آتروپین چگونه است؟ ۱۰. چه زمانی باید به سراغ «احیای قلبی باز» (OC-CPR) رفت و پیشآگهی کلی این بیماران چگونه است؟
بخش دوم: پاسخهای تشریحی و استنادی (مطابق با منبع ۱۳۱)
۱. تعریف و کلیات CPA
سؤال: ایست قلبی-تنفسی (CPA) دقیقاً به چه معناست؟ پاسخ:CPA به معنای توقف کامل جریان خون (Blood flow)، تهویه (Ventilation) و اکسیژنرسانی به خون است [۱]. اگر درمان نشود، منجر به آسیب ایسکمیک (Ischemic injury) غیرقابل برگشت مغز و مرگ میشود [۱]. هدف از CPR به تأخیر انداختن این آسیب و رسیدن به وضعیت «بازگشت خودبهخودی جریان خون» (ROSC) است [۱، ۲].
۲. تشخیص سریع (Diagnosis)
سؤال: برای تشخیص ایست قلبی، چقدر زمان داریم و به دنبال چه نشانههایی هستیم؟ پاسخ: تشخیص CPA یک تشخیص بالینی است و نباید بیش از ۵ تا ۱۰ ثانیه طول بکشد [۲].
معاینه ABC: شامل بررسی راه هوایی (Airway)، تنفس (Breathing) و گردش خون (Circulation) از جمله لمس نبض است [۲].
متن انگلیسی برای استناد:
“CPA is a clinical diagnosis made when an animal is acutely unresponsive and making no attempt to breathe” [۲]. (CPA یک تشخیص بالینی است که زمانی انجام میشود که حیوان به طور حاد پاسخگو نبوده و هیچ تلاشی برای تنفس نمیکند).
اگر در عرض ۱۰ ثانیه نسبت به تشخیص شک داشتید، بلافاصله CPR را شروع کنید، زیرا تأخیر در شروع، با افزایش مرگومیر همراه است [۳].
۳. ارکان احیا: BLS در مقابل ALS
سؤال: تفاوت احیای پایه (Basic Life Support) و پیشرفته (Advanced Life Support) در چیست؟ پاسخ:
BLS: حیاتیترین جزء احیاست و شامل فشردن قفسه سینه و تهویه فشار مثبت است [۴]. بدون BLS با کیفیت، رسیدن به ROSC غیرممکن است [۴].
ALS: شامل درمانهای دارویی، مایعدرمانی و الکتروشوک (Defibrillation) است که باید پس از شروع BLS اضافه شوند [۱۴]. (به الگوریتم CPR در تصویر ۱۳۱.۱ نگاه کنید) [۹].
۴. تکنیک فشردن قفسه سینه (Chest Compressions)
سؤال: استانداردهای فشردن قفسه سینه برای ایجاد جریان خون کافی چیست؟ پاسخ: حتی با بهترین تکنیک، تنها ۲۵ تا ۴۰ درصد از برونده قلبی نرمال ایجاد میشود [۴]. رعایت موارد زیر الزامی است [۵]:
نرخ (Rate): ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه [۵].
عمق (Depth): یکسوم تا یکدوم عرض قفسه سینه [۵].
بازگشت کامل (Full elastic recoil): اجازه دهید قفسه سینه بین فشارها کاملاً به حالت اول برگردد تا پر شدن قلب و خونرسانی به مغز به حداکثر برسد [۵].
سیکلهای مداوم: فشردن باید در دورههای ۲ دقیقهای بدون وقفه انجام شود و پس از هر دوره، فرد فشردهکننده (Compressor) برای جلوگیری از خستگی عوض شود [۵].
۵. تفاوتهای نژادی در تکنیک (Breed Configurations)
سؤال: چرا محل فشردن قفسه سینه در یک بولداگ با یک تریر متفاوت است؟ پاسخ: شکل قفسه سینه تعیینکننده تکنیک است (به تصویر ۱۳۱.۲ نگاه کنید) [۶، ۱۱، ۱۲]:
نژادهای با سینه گرد (Medium/Large breeds): مانند لابرادور؛ فشار بر روی بالاترین نقطه دیواره جانبی قفسه سینه (Lateral thoracic wall) در وضعیت خوابیده به پهلو (Lateral recumbency) انجام میشود تا فشار داخل قفسه سینه افزایش یابد (تئوری پمپ قفسه سینه) [۶].
نژادهای با سینه عمیق (Keel-chested): مانند سگهای شکاری؛ فشار مستقیماً بر روی قلب وارد میشود (تئوری پمپ قلب) [۶].
نژادهای با سینه پهن (Broad-chested): مانند انگلیش بولداگ؛ ممکن است وضعیت خوابیده به پشت (Dorsal recumbency) و فشار روی استرنوم (Mid-sternum) مؤثرتر باشد [۶، ۷].
سگهای کوچک و گربهها: میتوان از تکنیک یکدستی (Wrapping the hand around the chest) برای فشردن مستقیم قلب استفاده کرد [۱۰، ۱۲].
۶. تهویه (Ventilation)
سؤال: نرخ مناسب تنفس مصنوعی در حین احیا چقدر است؟ پاسخ: پس از لولهگذاری نای (ET tube)، باید هر ۶ ثانیه ۱ تنفس (معادل ۱۰ تنفس در دقیقه) با زمان دم ۱ ثانیه داده شود [۱۳].
نکته مهم: فشردن قفسه سینه و تهویه میتوانند همزمان و بدون وقفه انجام شوند [۱۳].
هشدار: از تهویه بیش از حد (Excessive ventilation) اجتناب کنید، زیرا با افزایش فشار داخل قفسه سینه، بازگشت وریدی به قلب را مختل میکند [۱۳].
۷. مانیتورینگ با ETCO2 و ECG
سؤال: چگونه بفهمیم احیای ما مؤثر است؟ پاسخ:
ETCO2: بهترین ابزار برای ارزیابی برونده قلبی حین CPR است [۱۵]. اگر ETCO2 < 15 mmHg باشد، باید کیفیت BLS (پوزیشن دست، عمق فشار و خستگی فرد) را بررسی کرد [۱۶]. افزایش ناگهانی و قابل توجه ETCO2 نشاندهنده وقوع ROSC است [۱۷].
ECG: ریتم قلب باید در وقفههای کوتاه بین سیکلهای ۲ دقیقهای چک شود تا نوع درمان ALS مشخص گردد [۱۴، ۱۵].
۸. تفسیر ریتمهای ECG
سؤال: کدام ریتمها نیاز به شوک الکتریکی دارند؟ پاسخ: (به درخت تصمیمگیری در تصویر ۱۳۱.۵ نگاه کنید) [۲۵]:
ریتمهای قابل شوک (Shockable): شامل «فیبریلاسیون بطنی» (VF) و «تاکیکاردی بطنی بدون نبض» (VT) [۲۰، ۲۱]. درمان اصلی اینها الکتروشوک (Defibrillation) است [۲۲].
ریتمهای غیرقابل شوک (Non-shockable): شامل آسیستول (Asystole) و «فعالیت الکتریکی بدون نبض» (PEA) [۲۰]. در این موارد شوک کاربردی ندارد و درمان دارویی اولویت است [۲۸].
۹. داروهای احیای پیشرفته (ALS Drugs)
سؤال: چه زمانی از اپینفرین یا آتروپین استفاده میکنیم؟ پاسخ:
وازوپرسورها (Vasopressors): مانند اپینفرین (Epinephrine) یا وازوپرسین (Vasopressin). این داروها با انقباض عروق محیطی، خون را به سمت ارگانهای حیاتی هدایت میکنند [۲۸]. اپینفرین باید هر دو سیکل یکبار (هر ۴ دقیقه) تجویز شود [۲۸]. دوز پایین ($0.01 mg/kg$) در شروع و دوز بالا ($0.1 mg/kg$) تنها در CPRهای طولانی (بیش از ۱۰ دقیقه) استفاده میشود [۲۸].
آتروپین (Atropine): در مواردی که ایست قلبی با افزایش تونکس واگ (Vagal tone) همراه است (مثل بیماریهای گوارشی یا تنفسی) توصیه میشود [۳۰].
مسیر تجویز: اولویت با ورید (IV) یا داخل استخوانی (IO) است [۱۷]. در صورت نبود رگ، میتوان داروها را (با دوز دو برابر) از طریق لوله نای (IT) تجویز کرد [۲۹]. (دوز دقیق داروها در جدول ۱۳۱.۴ آمده است) [۲۴].
۱۰. احیای قلبی باز (OC-CPR) و پیشآگهی
سؤال: چه زمانی باید قفسه سینه را برای ماساژ مستقیم قلب باز کرد؟ پاسخ:OC-CPR جریان خون بسیار بهتری نسبت به احیای بسته ایجاد میکند [۳۲]. در موارد زیر اکیداً توصیه میشود [۳۳]:
بیماریهای فضای جنب (مثل پنوموتوراکس شدید).
بیماریهای پریکارد (مثل تامپوناد).
نقصهای شدید دیواره قفسه سینه.
زمانی که ایست قلبی حین جراحی شکم یا قفسه سینه رخ میدهد. پیشآگهی (Prognosis): متأسفانه نرخ بقا در CPA بسیار پایین است [۳۴]. با این حال، حیواناتی که در حین بیهوشی (Perianesthetic period) دچار ایست میشوند، شانس بقای قابل توجهی (نزدیک به ۵۰٪) دارند [۳۴].