هدف از ارزیابی تغذیهای فقط تشخیص «کمخوری» یا «سوءتغذیه» نیست. هدف اصلی این است که به این سوال اساسی پاسخ دهیم: «آیا مداخله تغذیهای برای این بیمار ضروری است یا خیر؟» بر اساس این ارزیابی (شامل اطلاعات عینی و ذهنی درباره بیمار، رژیم غذایی، نحوه مدیریت تغذیه و محیط)، ما مناسبترین رژیم را انتخاب کرده، به صاحب حیوان آموزش میدهیم و عوارض احتمالی را پیشبینی میکنیم.
نقل قول از متن اصلی جهت استناد: “The purpose of nutritionally assessing a patient is to allow the clinician to answer the question, “Is intervention for this patient necessary?” and to aid the clinician in selecting the most appropriate nutritional intervention for that patient.”
ابتدا موارد زمینهای (Signalment) شامل سن، عقیمی (neuter status) و بیماریهای قبلی یا داروها را بررسی کنید. اما هسته اصلی ارزیابی، بررسی وضعیت بدنی است.
نقل قول از متن اصلی جهت استناد در مورد پروتئین: “Although the purpose of adipose tissue is to serve as an energy reserve, no analogous reserve of endogenous protein exists. Because all endogenous protein is serving some function, continuous catabolism will eventually have deleterious consequences for the patient.”
ایدهآل است از شخصی که مستقیماً غذا میدهد سوال کنید و حتماً بپرسید چه کس دیگری در خانه با حیوان در تماس است (حتی حیوانات دیگر). سوالات باید طوری طراحی شوند که تصویر دقیقی از تمام خوراکیهای مصرفی بدهند (طبق باکس ۱۴۵٫۱): - غذای تجاری (نام برند، فرمولاسیون، طعم، مقدار روزانه: غذای خشک باید با پیمانه ۲۵۰ میلیلیتری یا با وزن کشیده شود، غذای کنسروی بر اساس سایز قوطی). - تشویقیهای تجاری (برند، سایز، تعداد). - غذاهای سفره یا آشغالهای غذایی (جزئیات دقیق نوع، مقدار، تعداد دفعات). - تشویقیهای جویدنی (مانند پوست خام یا گوش خوک). - مکملهای غذایی (برند و مقدار). - غذایی که برای دادن دارو استفاده میشود. - دسترسی به زباله یا پرسهزنی حیوان. - زمان، مکان، روش تغذیه و نحوه نگهداری غذا. همچنین حتماً در مورد اشتها، تغییرات وزنی، سطح فعالیت و علائم گوارشی (GI) سوال کنید و بپرسید که آیا این وضعیت برای حیوان عادی است یا اخیراً تغییری کرده است. کاهش وزن سریع همراه با تحلیل عضلات، نشاندهنده اختلال متابولیک شدیدتر یا کاهش شدید دریافت غذاست و ریسک سوءتغذیه جدیتری نسبت به کاهش وزن تدریجی دارد.
هیچ تست قطعی برای تشخیص وضعیت تغذیهای وجود ندارد، اما بر اساس اطلاعات تاریخچه و معاینه، بیمار را به سه دسته تغذیهشده (well nourished)، سوءتغذیه خفیف (mildly malnourished) و سوءتغذیه شدید (severely malnourished) تقسیم میکنیم.
تصمیم برای شروع تغذیه کمکی باید بر اساس شناسایی بیمارانی باشد که به دلیل وضعیت تغذیهای در معرض خطر پیامد ضعیف (poor outcome) هستند. شواهد در انسان: کاهش آلبومین سرم (hypoalbuminemia)، لنفوپنی (lymphopenia) و کاهش واکنشهای تأخیری حساسیت مفرط با افزایش مرگ و میر مرتبط است. جالب اینجاست که ارزیابی بالینی دقیق (همان تاریخچه و معاینهای که گفتیم) ارزش پیشبینیکنندهای مشابه با مارکرهای عینی مثل آلبومین دارد. همچنین، بیماران با سوءتغذیه شدید بیشترین بهره را از تغذیه کمکی میبرند.
شواهد در دامپزشکی (بسیار مهم برای آزمون): - در گربهها: کاهش وزن یا BCS پایین با کاهش بقا در بیماریهای کلیوی مزمن (CKD - فصل ۳۰۱)، سرطان (فصل ۱۶۳ و ۳۳۱) و نارسایی قلبی (فصل ۱۵۷، ۲۲۹، ۲۳۴) مرتبط است. - در سگها: سطح آلبومین سرم در زمان بستری با ریسک پیامد بالینی ضعیف همبستگی دارد. - افزایش فعالیت آنزیم کراتین کیناز (Creatine Kinase) در گربههای مبتلا به بیاشتهایی (anorexia) مشاهده شده است و یک مارکر محسوب میشود. نتیجهگیری نهایی: بیمارانی که در زمان پذیرش دچار سوءتغذیه قابلتوجه هستند، یا در طی بیماری به دلیل کاهش اشتها، عدم جذب غذا (malassimilation) یا اختلالات متابولیک در معرض آن قرار میگیرند، کاندیدای تغذیه کمکی هستند.
نقل قول برای شاخص گربه: “an association between weight loss and/or low BCS and survival has been found in studies of feline patients with different conditions, including chronic kidney disease (ch. 301), cancer (ch. 163, 331), and heart failure (ch. 157, 229, 234).”
بازبینی بیمار (Reassessment) باید پس از بازه زمانی مناسب (بستگی به شدت بیماری و نوع مداخله دارد) انجام شود. در این بازبینی بررسی کنید: ۱. آیا توصیهها به درستی دنبال میشوند؟ ۲. آیا مشکل در پذیرش یا تحمل (tolerance) رژیم وجود دارد؟ ۳. آیا پیامد مطلوب حاصل شده یا عوارض جانبی رخ داده است؟ حداقل کار، پایش منظم وزن بدن (BW) و نمره وضعیت بدنی (BCS) و عضلانی است تا مطمئن شوید بیمار بهدرستی وزن اضافه، کم یا حفظ میکند.
سگها و گربهها به حدود ۴۰ ماده مغذی ضروری (essential nutrients) نیاز دارند. تولهسگها و بچهگربهها نیازهای کمی و کیفی متفاوتی دارند: - پروتئین، کلسیم و فسفر: برای تشکیل بافتهای جدید ضروری هستند. - DHA (Docosahexaenoic Acid): یک اسید چرب امگا ۳ با زنجیره بلند که برای رشد شبکیه و سیستم عصبی حیاتی است و در تولهسگها عملکرد یادگیری را افزایش میدهد. - هشدار شدید در مورد کلسیم: اگرچه نیاز تولهها به کلسیم بیشتر است، اما نژادهای بزرگ و غولپیکر (Large- and giant-breed dogs) به شدت مستعد دریافت بیش از حد کلسیم هستند. کمبود یا بیشبود مواد مغذی در جیرههای خانگی نامتعادل (فصل ۱۶۷) یا مصرف مکملهای ویتامین/مواد معدنی (فصل ۱۶۲) میتواند عواقب مادامالعمری برای سلامت اسکلت داشته باشد (به ویژه کلسیم، ویتامین D و ویتامین A).
نیاز انرژی در حیوانات در حال رشد (بر اساس وزن متابولیک) بسیار بیشتر از بالغین است، به ویژه در ۴ ماه اول زندگی. فرمول محاسبه نیاز انرژی در حالت استراحت یا RER (Resting Energy Requirement) به صورت ( 70 \times \mathrm{BW(kg)^{0.75}} ) است (BW یعنی وزن بدن). - تولهسگها: از زمان ازشیرگیری تا ۴ ماهگی = ۳ برابر RER. مابقی دوره رشد = ۲ برابر RER. - بچهگربهها: کل دوره رشد = ۲.۵ برابر RER. - دوره رشد: تا زمانی که حیوان به وزن و سایز بالغ رسیده و صفحههای رشد بسته شود (گربه و نژادهای کوچک/متوسط سگ: ۱۲ ماه؛ نژادهای بزرگ/غولپیکر: ۱۸ تا ۲۴ ماه). توجه: این فرمولها فقط تخمین هستند. حیوانات کمتحرک، نژادهای مستعد چاقی یا حیوانات عقیمشده نیاز کمتری دارند و باید کالری دریافتی را به صورت فردی تنظیم کرد.
اگر نوزادان یتیم، قادر به مکیدن نیستند یا مادر به دلیل بیماری یا بستر بزرگ شیر کافی ندارد، باید کاملاً یا تا حدی با دست بزرگ شوند (hand reared). - بهترین گزینه: یافتن یک مادر رضاعی (foster mother). - گزینه دوم: استفاده از جایگزین شیر (milk replacer). - توجه بسیار حیاتی: مادر فقط تغذیه نمیدهد، بلکه گرما (warmth)، رطوبت (humidity)، تحریک برای دفع (elimination)، نظافت (sanitation) و ایمنی (security) را نیز فراهم میکند. شما باید تمام این موارد را به طور کامل تأمین کنید.
نکته نهایی برای آزمون: به خاطر داشته باشید که در ارزیابی تغذیهای، «لمس عضله» را جدی بگیرید (نه فقط چربی) و در نوزادان، «کلسیم» و «DHA» واژگان طلایی سوالات هستند.