پاسخ:
در گاستروانتریت حاد (acute gastroenteritis)، با وجود تهوع یا بیاشتهایی، نرساندن غذا باعث آتروفی پرزهای روده، کاهش سلولهای بنیادی کریپت، تضعیف سیستم ایمنی مرتبط با روده (GALT)، افزایش نفوذپذیری روده و خطر ترانسلوکاسیون باکتریال میشود. حتی دادن ۱۰٪ از نیاز انرژی در حالت استراحت (RER) به خوکچهها باعث افزایش فعالیت آنزیمهای لاکتاز و ساکاراز و بلندی پرزها شد. در مطالعهای روی سگهای مبتلا به پاروویروس، تغذیهٔ زودهنگام (early enteral nutrition) بهبود بالینی سریعتری داد. همچنین بقای سگ و گربهای که تغذیه رودهای دریافت کردند بهمراتب بهتر از تغذیهٔ وریدی بهتنهایی بود.
متن اصلی برای استناد:
“Conversely, nutrients within the GI tract stimulate intestinal mass and function, and are an important stimulus for intestinal mucosal growth, repair, and integrity. Enteral feeding with as little as 10% of resting energy requirement (RER) to piglets resulted in significantly greater jejunal lactase and sucrase activities, taller villi, and deeper crypts versus findings in piglets fed nil per os.”
همچنین: “A prospective, randomized controlled clinical trial showed that early enteral nutrition of dogs with severe parvoviral enteritis was associated with more rapid clinical improvement compared with withholding food during the early stages of disease.”
نتیجهگیری عملی:
بهمحض احیای مایعات و پایدار شدن همودینامیک، تغذیه را شروع کنید، حتی با مقدار کم.
پاسخ:
چهار رویکرد اصلی دارد که هرکدام برای شرایط خاصی مفیدند:
رژیم با هضمپذیری بالا (highly digestible diet):
حداقل هضمپذیری کلی ۸۰٪ و هضمپذیری درشتمغذیها ≥۹۰٪. این رژیمها بار روده را کم کرده و از اسهال اسمزی جلوگیری میکنند. غذاهای تجاری مخصوص گوارش (مانند رژیمهای GI) در این گروه قرار میگیرند.
رژیم کمچرب (low-fat diet):
چربی بالا تخلیهٔ معده را به تأخیر میاندازد، روی میکروبیوتا اثر منفی دارد و در حیوانات مستعد، پاسخ ایمنی مخاطی را تحریک میکند. در مواردی که تهوع، استفراغ یا رفلاکس داریم، کاهش چربی به عبور سریعتر غذا کمک میکند. همچنین در کاهش اسهال ترشحی مؤثر است.
رژیم پرفیبر (high-fiber diet):
فیبرهای گیاهی با تولید اسیدهای چرب کوتاهزنجیر (SCFA)، اثر ضدالتهابی، بافر کردن سموم، اتصال آب اضافی و تغذیهٔ باکتریهای مفید دارند. این رژیم مخصوصاً برای علائم روده بزرگ (Large intestinal signs) مثل تنسموس، دفعات بالای اجابت و خون تازه مفید است، اما همه موارد پاسخ نمیدهند؛ بنابراین باید بهصورت آزمون و خطا استفاده شود و قبل از تجویز آنتیبیوتیک تجربی، حتماً امتحان شود.
پروبیوتیکها (Probiotics):
برخی سویهها مثل Enterococcus faecium یا Bifidobacterium animalis مدت یا دفعات اسهال را کاهش داده و قوام مدفوع را بهتر کردهاند. اما اثر سویه‐ویژه است و در حیوانات نقص ایمنی باید با احتیاط مصرف شود.
پاسخ:
پس از احیا و پایدارسازی، غذا را با ۲۵٪ RER شروع کنید.
RER = ۷۰ × (وزن بدن برحسب کیلوگرم)^۰.۷۵
تعداد وعدهها را زیاد کنید (چند وعدهٔ کوچک). اگر تحمل نکرد، مقدار را به ۱۰–۱۵٪ کاهش دهید و دوباره امتحان کنید. در صورت تحمل، روزانه ۲۵٪ اضافه کنید تا روز چهارم به ۱۰۰٪ RER برسید. هرگز بیش از RER روزانه ندهید تا از عوارض پرخوری جلوگیری شود. پس از بهبود کامل، طی ۷ تا ۱۰ روز به رژیم قبلی برگردید.
پایش روزانه: وزن، هیدراتاسیون، اشتها، علائم گوارشی. پیشآگهی در اکثر موارد عالی است؛ اگر مزمن شد، پیگیری تشخیصی لازم است.
پاسخ:
به تصویر ۱۵۲.۱ مراجعه کنید. این سیستم بر اساس علت به دو گروه کلی تقسیم میشود:
تشخیص قطعی آلرژی غذایی فقط با رژیم حذفی (elimination diet) و سپس چالش (provocation) ممکن است، اما در عمل به دلیل عدم همکاری مالک، چالش بهندرت انجام میشود و تشخیص اغلب «محتمل» باقی میماند. توجه کنید که برخی موارد عدم تحمل نیز با چالش عود میکنند و تشخیص را مبهمتر میکنند.
پاسخ:
سه نوع رژیم اصلی:
رژیم هیدرولیز شده (Hydrolyzed diet): پروتئینها به قطعات کوچک (معمولاً < ۱۰ کیلودالتون) شکسته شدهاند تا نتوانند دو گیرندهٔ IgE را روی ماستسل پیوند بزنند. اما در ۲۱٪ سگهای حساس به پروتئین کامل، هیدرولیز هم واکنش داد (متن: “significant proportion (21%) of dogs sensitized to the intact protein still reacted adversely to the hydrolyzed diet”). بنابراین اگر پاسخ نداد، به سراغ نوع بعدی بروید.
رژیم پروتئین جدید (Novel protein diet) تجاری درمانی: از پروتئینی که حیوان قبلاً در معرض آن نبوده استفاده میشود. اما ممکن است با گذشت زمان حساسیت ایجاد شود. رژیمهای غیرتجاری (OTC) را به دلیل آلودگی متقاطع با آنتیژنهای رایج مصرف نکنید.
رژیم خانگی با پروتئین جدید: وقتی حیوان به هر نوع غذای تجاری (حتی درمانی) واکنش نشان دهد – ممکن است آلرژن حین فرآوری صنعتی ایجاد یا آشکار شده باشد. در این موارد رژیم خانگی تنها راه تشخیص و مدیریت است.
مدت رژیم حذفی ۸ تا ۱۲ هفته است و سپس چالش با مادهٔ قبلی برای تأیید تشخیص لازم است (اما معمولاً انجام نمیشود).
پاسخ:
انتروپاتی مزمن (Chronic Enteropathy) مجموعهای از بیماریهای ایدیوپاتیک با علائم گوارشی مزمن است که در آن چهار عامل دخیلاند: استعداد ژنتیکی، عوامل محیطی، دیسبیوز روده و پاسخ ایمنی مخاطی غیرطبیعی.
انتروپاتی پاسخدهنده به غذا (Food-Responsive Enteropathy – FRE) زیرمجموعهای از CE است که فقط با تغییر رژیم غذایی بهبود مییابد. حدود دو‐سوم سگهای ارجاعی با CE، FRE دارند. در انسان مبتلا به IBD، رژیم غذایی بهتنهایی میتواند بهبودی ایجاد کند. تشخیص FRE از آلرژی یا عدم تحمل غذایی دشوار است و اغلب همپوشانی دارند. در مطالعات، اکثر حیوانات با FRE طی ۱–۲ هفته به رژیم پاسخ میدهند.
پاسخ:
جدول ۱۵۲.۱ را ببینید. استراتژیهای کلیدی عبارتند از:
| نوع رژیم | مکانیسم پیشنهادی |
|---|---|
| هیدرولیز شده | تعدیل سیستم ایمنی که در CE دچار دیسرگولیشن است. |
| هضمپذیری بالا | جبران سوءجذب ناشی از آسیب مخاطی. |
| کمچرب (برخی فرمولهای سگ) | کاهش پاسخ التهابی از طریق گیرندههای NOD2 و TLR5 (که در CE سگها نقش دارند). |
| حاوی اسیدهای چرب امگا‐۳ (مثلاً سویا) | اثرات ایمونومدولاتوری. |
| رژیم گیاهی (برای سگ) | الهام از رژیم نیمهگیاهی در انسان برای حفظ بهبودی IBD. |
| بدون گلوتن | مشابه بیماری سلیاک در انسان؛ ممکن است در برخی سگها و گربهها مؤثر باشد. |
همچنین رژیمهای پرفیبر برای علائم روده بزرگ مفیدند (مطالعات متعدد در جدول ۱۵۲.۲ خلاصه شده است؛ مثلاً در یک مطالعه، ۷ از ۱۱ گربه با کولیت لنفوسیتی/پلاسماسیتی به رژیم پرفیبر پاسخ کامل دادند).
رژیم کمچرب در سگها با افزایش بیان گیرندههای التهابی NOD2 و TLR5 در مدلهای IBD، توجیه میشود؛ اما در گربهها تأثیر چربی بر اسهال مزمن کمتر است.
نکته مهم: بسیاری از حیوانات به رژیم هیدرولیز شده پاسخ میدهند (حدود دو‐سوم موارد)، اما اگر پاسخ نداد، رژیم پروتئین جدید یا پرفیبر یا کمچرب یا حتی رژیم خانگی (تحت نظر متخصص تغذیه) باید امتحان شود.
پاسخ:
شواهد ضدونقیض است:
بنابراین اثر پروبیوتیک وابسته به سویه است و همه مؤثر نیستند.
پاسخ:
لنفانژکتازی روده (Intestinal Lymphangiectasia) میتواند اولیه یا ثانویه باشد. اتساع مجاری لنفاوی منجر به نشت لنف و پروتئین به درون روده میشود.
رژیم کمچرب (کمتر از ۲۰٪ انرژی از چربی) با کاهش تولید شیلومیکرون، فشار لنف را کم کرده و از پارگی لاکتئالها جلوگیری میکند. در یک مطالعه، برخی سگهای نژاد یورکشایر با رژیم کمچرب بهتنهایی در کوتاهمدت پاسخ دادند و در مطالعهٔ دیگر، سگهای IL که به پردنیزولون پاسخ نداده بودند یا عود داشتند، با محدودیت چربی کنترل شدند.
MCT (تریگلیسیرید با زنجیره متوسط): در انسان مستقیماً از راه ورید باب جذب میشود، اما در سگ از راه لنف جذب میشود، بنابراین اثر کاهش جریان لنف را ندارد. با این حال، در مدل التهابی روده، MCT التهاب را کاهش داد و آسیب کمتری نسبت به چربیهای زنجیرهبلند ایجاد کرد؛ پس ممکن است در کاهش التهاب IL مفید باشد.
پاسخ:
بستگی به وضعیت تحرک روده بزرگ دارد:
توصیههای عملی:
قبل از شروع رژیم پرفیبر، حتماً هیدراتاسیون کافی تأمین شود. در گربههای چاق، برنامهٔ کاهش وزن طراحی شود. وعدههای کوچک و متعدد به تحرک کولون کمک میکند.
فراموش نکنید:
- تصویر ۱۵۲.۱ برای طبقهبندی GI-ARF.
- تصویر ۱۵۲.۲ برای ارزیابی بهبود وضعیت بدنی و عضلانی در CE (بهبود قابلتوجه پس از ۸ هفته درمان با رژیم هیدرولیز و داروهای سرکوبگر ایمنی).