پاسخ:
ارزیابی ترکیب بدن (Body Composition) بهشدت با ریسک بیماری و مرگومیر ارتباط دارد.
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“Excess body weight in dogs and cats is associated with abnormal glucose metabolism, non-allergic skin disease, osteoarthritis, and respiratory problems, while loss of lean body mass is associated with poorer survival times for companion animals with cancer, heart failure, and chronic kidney disease.”
بههمین دلیل، انجمنهای معتبر دامپزشکی (مانند AAHA و WSAVA) اعلام کردهاند که ارزیابی تغذیه باید به عنوان پنجمین علامت حیاتی (5th vital sign) در معاینه بالینی در نظر گرفته شود. تنها روش عملی، سریع و دقیق در کلینیک، ترکیب نمره وضعیت بدنی (BCS) و نمره وضعیت عضلانی (MCS) است که حتی به صاحبان حیوان هم قابل آموزش است.
پاسخ:
دو سیستم اصلی برای BCS در آمریکای شمالی رایج است:
نکته تخصصی: سیستم ۹ درجهای برای گربه، نمره ۵/۹ را ایدهآل در نظر میگیرد، اما برای سگ، ۴ تا ۵/۹ محدوده ایدهآل محسوب میشود. تصاویر مربوط به این اسکورها در ابتدا و انتهای جلد کتاب قرار دارد (رجوع کنید به inside covers).
پاسخ:
تنها راه تشخیص درست، لمس فیزیکی (Physical Palpation) است. ظاهر حیوان (مخصوصاً در نژادهای پشمالو یا پس از کاهش وزن شدید) بسیار گمراهکننده است.
مثلاً گربهای که قبلاً چاق بوده و وزن کم کرده، ممکن است همچنان کیسه چربی شکمی (Abdominal fat pad) داشته باشد، اما با لمس متوجه میشوید که این کیسه فقط پوست اضافی و بافت زیرجلدی (Subcutaneous tissue) است و چربی بسیار کمی دارد.
مراحل یادگیری اسکورینگ (مطابق Box 72.1):
۱. توانایی تشخیص بافتها با لمس (تمایز پوست، بافت زیرجلدی، چربی و عضله).
۲. شناخت معیارهای وضعیت ایدهآل (مکانهای دقیق لمس شامل دندهها و عضلات اطراف مهره).
۳. تمرین عملی با همکاران و تطابق نمرات.
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“A critical step in determining a patient’s body and muscle condition is to physically assess the patient… When evaluating fat over the rib cage, base the BCS on the amount of fat accumulated in the cranial as opposed to the caudal rib cage.”
پاسخ:
بله، تنوع نژادی در سگها ارزیابی را چالشبرانگیزتر از گربه میکند. تحقیقات نشان داده که ترکیب بدن حتی در نژادهای مختلفی که همگی در وضعیت ایدهآل هستند، متفاوت است.
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“A BCS of 4/9 should be considered ideal for lean breeds such as sighthounds while stockier breeds might score a 5/9 as ideal. However, dogs with excess fat over the cranial rib cage should be scored above ideal regardless of breed or conformation.”
پس اگر روی دندههای جلویی (Cranial ribs) چربی اضافی بود، بدون توجه به نژاد، حیوان بالای ایدهآل (Overweight) محسوب میشود.
پاسخ:
مطابق Box 72.2، سه اشتباه بزرگ عبارتند از:
۱. اکتفا به ظاهر بدون لمس فیزیکی.
۲. لمس ناقص در مکانهای اشتباه (مثلاً لمس دندههای عقبی بهجای جلویی).
۳. نداشتن نقطه مرجع (Anchor) برای ایدهآل؛ یعنی قضاوت بدون اینکه بدانیم حالت ایدهآل چگونه است.
چالش بزرگ: در حیوانات چاق، ما تمایل داریم اسکور عضلانی (MCS) را نادیده بگیریم. این یک اشتباه فاحش است! حیوانی که در حال تحلیل عضلانی (کاشکسی - Cachexia) است، ممکن است همچنان چربی اضافی داشته باشد، بنابراین حتماً عضلات بالای مهره (Epaxial muscles) را حتی در حیوانات چاق لمس کنید.
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“Last, do not neglect to perform a MCS on a dog or cat with an overweight appearance. While it can take some skill to evaluate epaxial muscle condition in an overweight animal, it is critical to do so as a patient experiencing malnutrition or a catabolic state can present with significant, even severe muscle wasting while still retaining excess fat.”
همچنین توجه کنید که صاحبان حیوانات معمولاً حیوان چاق خود را لاغرتر از واقع (Underscore) و حیوان لاغر خود را چاقتر از واقع (Overscore) ارزیابی میکنند.
پاسخ:
سونوگرافی نقطهای (Point-of-Care Ultrasound - POCUS) بهعنوان امتداد معاینه فیزیکی، مخصوصاً در تریاژ و پیگیری بیماران اورژانسی استفاده میشود. مجموعه استاندارد شده این روش Global FAST نام دارد که از سه بخش مجزا تشکیل شده است:
این روش دارای ۱۵ نقطه تصویربرداری استاندارد است و از اشتباهات رایج مانند خطای “رضایت از جستجو” (Satisfaction of search error - یعنی وقتی یک یافته غیرعادی پیدا کردیم، بقیه را بررسی نمیکنیم) جلوگیری میکند.
نکته: ویدیوهای آموزشی این بخش شامل Videos 73.12 تا 73.28 در کتاب موجود است.
پاسخ:
سیستم نمرهدهی AFAST برای حیوان در خوابیده به پهلو (Lateral recumbency) طراحی شده است تا هر نمای سونوگرافی بهخاطر جاذبه، عمق متفاوتی از مایع را نشان دهد.
قوانین نمرهدهی: - نمره ۰: بدون مایع. - نمره ** ½ (نیم) : ضعیف مثبت (Weak positive) که در آن حداکثر ضخامت مایع در گربه کمتر از ۵ میلیمتر و در سگ کمتر از ۱ سانتیمتر است. - نمره ۱ (یک)** : قوی مثبت (Strong positive) که در آن ضخامت مایع از حد بالای ذکرشده بیشتر است.
جمع نمرات (بدون احتساب نمای HR5th): - جمع نمرات کمتر از ۳: بهمعنی خونریزی یا افیوژن با حجم کم (Small volume bleeder/effusion). - جمع نمرات ۳ یا بیشتر: بهمعنی خونریزی یا افیوژن با حجم زیاد (Large volume bleeder/effusion).
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“Abdominal fluid is scored as 0, 1/2, or 1, with “1/2” being considered a weak positive, and “1” a strong positive using over and under maximum fluid dimension of 5 mm for cats and 1 cm for dogs. Those totaling < 3 are considered small volume bleeder/effusion and those ≥ 3 as large volume bleeder/effusion.”
کاربرد بالینی: این نمره به شما کمک میکند تا نیاز به انتقال خون، مداخله جراحی، درجه هیپوولمی و نحوه احیای مایع را پیشبینی کنید. بهعنوان قانون کلی، اگر خونریزی متوقف شده باشد، هموابدومن باید ظرف ۴۸ ساعت برطرف شود.
پاسخ:
ادم دیواره کیسه صفرا (Gallbladder Wall Edema - GBWE) در سونوگرافی بهصورت خطوط موازی سفید-سیاه-سفید یا سفید-خاکستری-سفید در دیواره کیسه صفرا دیده میشود (ضخامت ملاک نیست، الگوی آن مهم است).
دو علت اصلی اورژانسی در سگ: ۱. آنافیلاکسی (Anaphylaxis - AX): زیرا اندامهای شوک در سگ، کبد و دستگاه گوارش هستند. در سگی با ضعف ناگهانی و سابقه سلامت، دیدن GBWE بهشدت支持 کننده تشخیص آنافیلاکسی است (کیسه صفرای آنافیلاکسی - Anaphylactic gallbladder). ۲. نارسایی احتقانی قلب راست (Right-sided heart failure): که شایعترین علت آن، افیوژن پریکارد (Pericardial Effusion - PCE) است.
نکته کلیدی در افتراق:
اگر در سونوگرافی TFAST، مایع اطراف قلب (PCE) وجود نداشت، برای رد نارسایی قلبی باید اکوکاردیوگرافی کامل انجام شود. سایر علل کمتر شایع GBWE شامل برخی مسمومیتها و سپسیس هستند.
متن انگلیسی مستند از کتاب:
“Gallbladder wall edema (GBWE), mural sonographic striation of white-black-white, or white-gray-white regardless of thickness, is a marker for canine anaphylaxis (AX) because the canine shock organs are the liver and gastrointestinal tract… When PCE is absent, TFAST echocardiography (echo) is needed.”