بخش ۲: پونکسیون وریدی و شریانی

1. POCUS یا سونوگرافی نقطه‌ای چیست و چرا در دامپزشکی اورژانس مهم است؟
2. Global FAST چیست و از چه بخش‌هایی تشکیل شده؟
3. AFAST چگونه انجام می‌شود و سیستم امتیازدهی مایعات شکمی چگونه کار می‌کند؟
4. ادم دیواره کیسه صفرا (GBWE) چه معنایی دارد و چگونه بیماری‌های قلبی را از آنافیلاکسی تشخیص دهیم؟
5. TFAST چیست و چگونه برای تشخیص پنوموتوراکس و افیوژن استفاده می‌شود؟
6. Vet BLUE چیست و سیستم نمره‌دهی B-line چگونه کار می‌کند؟
7. چگونه می‌توان وضعیت حجم مایعات بیمار را ارزیابی کرد؟
8. کاربردهای بالینی مهم دیگر Global FAST کدامند؟

پاسخ به سوالات:

1. POCUS یا سونوگرافی نقطه‌ای چیست و چرا در دامپزشکی اورژانس مهم است؟

پاسخ: POCUS مخفف عبارت Point-of-Care Ultrasound به معنای سونوگرافی بالین بیمار است. این روش، سونوگرافی سریعی است که پزشک در کنار تخت بیمار و به‌عنوان بخشی از معاینه فیزیکی انجام می‌دهد، نه یک سونوگرافی تشخیصی کامل.

متن اصلی برای استناد: “Point-of-care ultrasound (POCUS) … no longer only reserved for trauma, triage, and tracking (the T3 designation), but rather are methods for performing ‘everyday ultrasound on nearly every patient,’ serving as an extension of the physical exam.”

اهمیت POCUS: - سریع: کمتر از ۲-۳ دقیقه طول می‌کشد - غیرتهاجمی: بدون نیاز به آرام‌بخشی عمیق - قابل تکرار: برای پیگیری روند بیماری عالی است - بدون اشعه: برخلاف رادیوگرافی - کم‌هزینه: نسبت به سونوگرافی کامل

2. Global FAST چیست و از چه بخش‌هایی تشکیل شده؟

پاسخ: Global FAST یک پروتکل جامع سونوگرافی است که سه بخش اصلی را ترکیب می‌کند:

1. AFAST - بررسی شکم (Abdominal FAST)
2. TFAST - بررسی قفسه سینه (Thoracic FAST)
3. Vet BLUE - بررسی ریه (Veterinary Brief Lung Ultrasound)

متن اصلی برای استناد: “Combined, these are referred to as Global FAST (Videos 73.21, 73.22, 73.23, 73.24), which provides an unbiased set of 15 data imaging points of both the abdomen and the thorax, including heart and lung.”

نکته مهم برای آزمون: Global FAST از ۱۵ نقطه تصویربرداری استاندارد استفاده می‌کند که از خطاهای رایج مانند “خطای رضایت از جستجو” (satisfaction of search error) و “خطای سوگیری تاییدی” (confirmation bias error) جلوگیری می‌کند.

3. AFAST چگونه انجام می‌شود و سیستم امتیازدهی مایعات شکمی چگونه کار می‌کند؟

پاسخ: AFAST از روش “بررسی اعضای هدف” (Target-Organ Approach) استفاده می‌کند که در آن هر نمای سونوگرافی بر اساس عضوی که بررسی می‌شود نام‌گذاری می‌شود:

نماهای استاندارد AFAST (به ترتیب انجام):

متن اصلی برای استناد: “Views are named by their target-organs as follows: the Diaphragmatico-Hepatic (DH) view (subxiphoid), the Spleno-Renal (SR) view (left flank), the Cysto-Colic (CC) view (caudal abdomen), the added Spleno-Intestino Umbilical (SIU) view (level of the umbilicus), and the Hepato-Renal (HR5th) view (right flank).”

سیستم امتیازدهی مایعات شکمی (Abdominal Fluid Scoring System - AFSS):

این سیستم در حالت درازکش به پهلوی راست (right lateral recumbency) انجام می‌شود و هر نما بر اساس حداکثر ضخامت مایع امتیاز می‌گیرد:

• امتیاز ۰: بدون مایع
• امتیاز ½: مایع مثبت ضعیف (کمتر از ۵ میلی‌متر در گربه و ۱ سانتی‌متر در سگ)
• امتیاز ۱: مایع مثبت قوی (بیشتر از ۵ میلی‌متر در گربه و ۱ سانتی‌متر در سگ)

متن اصلی برای استناد: “Abdominal fluid is scored as 0, 1/2, or 1, with ‘1/2’ being considered a weak positive, and ‘1’ a strong positive… using over and under maximum fluid dimension of 5 mm for cats and 1 cm for dogs.”

تفسیر امتیازات: - مجموع < ۳: خونریزی یا افیوژن با حجم کم - مجموع ≥ ۳: خونریزی یا افیوژن با حجم زیاد

متن اصلی برای استناد: “Those totaling < 3 are considered small volume bleeder/effusion and those ≥ 3 as large volume bleeder/effusion.”

کاربرد بالینی: این امتیاز به پیش‌بینی نیاز به تزریق خون، مداخله جراحی و شدت هیپوولمی کمک می‌کند.

4. ادم دیواره کیسه صفرا (GBWE) چه معنایی دارد و چگونه بیماری‌های قلبی را از آنافیلاکسی تشخیص دهیم؟

پاسخ: GBWE مخفف Gallbladder Wall Edema به معنای ادم دیواره کیسه صفرا است. در سونوگرافی به صورت نوارهای سفید-سیاه-سفید یا سفید-خاکستری-سفید در دیواره کیسه صفرا دیده می‌شود که به آن “اثر هاله” (halo sign) نیز می‌گویند.

متن اصلی برای استناد: “Gallbladder wall edema (GBWE), mural sonographic striation of white-black-white, or white-gray-white regardless of thickness”

دو علت اصلی GBWE در بیماران با ضعف یا کلاپس ناگهانی:

متن اصلی برای استناد: “When PCE is absent, TFAST echocardiography (echo) is needed… In the absence of PCE, a fluid-intolerant or distended CVC lends support to a ‘cardiac gallbladder’ and TFAST echocardiography views are indicated.”

تشخیص افتراقی آنافیلاکسی از بیماری قلبی:

برای تشخیص “کیسه صفرای آنافیلاکتیک” باید: 1. PCE (پریکاردیال افیوژن) وجود نداشته باشد 2. CVC (ورید اجوف تحتانی) کوچک باشد 3. علائم بالینی آنافیلاکسی وجود داشته باشد

متن اصلی برای استناد: “An anaphylactic gallbladder is supported by a clinical profile that fits anaphylaxis and the absence of PCE and a small attenuated CVC, i.e. the opposite of what is expected with a ‘cardiac gallbladder’.”

نکته مهم برای آزمون: در سگ‌ها، اندام‌های شوک، کبد و دستگاه گوارش هستند، بنابراین GBWE در سگ مبتلا به آنافیلاکسی شایع است (برخلاف گربه‌ها و انسان‌ها).

5. TFAST چیست و چگونه برای تشخیص پنوموتوراکس و افیوژن استفاده می‌شود؟

پاسخ: TFAST مخفف Thoracic FAST است و بر اساس اصل “هوا به بالا می‌رود و مایع به پایین” طراحی شده است.

نماهای استاندارد TFAST:

1. نمای محل لوله قفسه سینه (Chest Tube Site - CTS): برای تشخیص پنوموتوراکس (PTX)
2. نمای پریکارد (Pericardial Site - PCS): برای تشخیص افیوژن پریکارد (PCE)
3. نمای DH (Diaphragmatico-Hepatic): برای تشخیص افیوژن پلور (PE) و PCE

تشخیص افیوژن پریکارد (PCE) در مقابل افیوژن پلور (PE):

متن اصلی برای استناد: “Image the heart at the DH view, where the walls of the ventricles at the cardiac apex are distinctive, for the ‘racetrack sign’ of PCE… Conversely, PE appears as anechoic triangulations.”

تشخیص پنوموتوراکس (PTX):

برای تشخیص PTX، به دنبال “نبود لغزش ریه” (absence of lung sliding) با A-lines و پیدا کردن “نقطه ریه” (Lung Point) می‌گردیم.

قانون ۱/۳ برای شدت PTX:

متن اصلی برای استناد: “The TFAST PTX Lung Point 1/3s Rule is as follows: upper 1/3, trivial to mild; middle 1/3, moderate; and lower 1/3 severe.”

6. Vet BLUE چیست و سیستم نمره‌دهی B-line چگونه کار می‌کند؟

پاسخ: Vet BLUE مخفف Veterinary Brief Lung Ultrasound یک روش بررسی ریه است که ریه را به ۴ ناحیه تقسیم می‌کند:

• ناحیه خلفی-پشتی (Caudodorsal)
• ناحیه دور ناف ریه (Perihilar)
• ناحیه میانی (Middle)
• ناحیه قدامی (Cranial)

متن اصلی برای استناد: “Vet BLUE has bilaterally applied transthoracic views named caudodorsal, perihilar, middle, and cranial lung regions plus the DH view.”

سیستم نمره‌دهی B-line:

B-lines خطوط عمودی هایپراکوییک هستند که از پرده جنب شروع می‌شوند و نشاندهنده “ریه مرطوب” (wet lung) هستند.

متن اصلی برای استناد: “The B-line scoring system, using the highest score over a single intercostal space at each respective view, is recorded as 1, 2, 3, >3, and infinity, and then further subdivided into weak (1, 2, 3) and strong positives (>3, infinity).”

زبان تصویری ریه (Visual Lung Language):

7. چگونه می‌توان وضعیت حجم مایعات بیمار را ارزیابی کرد؟

پاسخ: وضعیت حجم مایعات با بررسی ورید اجوف تحتانی (Caudal Vena Cava - CVC) در نمای ساژیتال ارزیابی می‌شود.

سه حالت اصلی CVC:

متن اصلی برای استناد: “Characterizing the CVC in its sagittal plane as it courses through the diaphragm … estimates patient volume status by its respirophasic height change as follows: fluid responsive (bounce), a change of 35-50%; fluid intolerant (FAT), little change (<10%) and an increased maximum height; and fluid starved/hypovolemic (flat), little change (<10%) and a decreased maximum height.”

نشانه تنه درخت (Tree Trunk Sign): اتساع وریدهای کبدی که نشانه افزایش فشار سمت راست قلب است.

8. کاربردهای بالینی مهم دیگر Global FAST کدامند؟

الف) تخمین حجم مثانه:

با استفاده از اندازه‌گیری‌های طول (L)، ارتفاع (H) و عرض (W) مثانه در نمای CC:

فرمول: حجم (میلی‌لیتر) = L × H × W (سانتی‌متر) × ۰.۶۲۵

متن اصلی برای استناد: “L × H × W (cm) × 0.625 estimates urinary bladder volume (mL).”

ب) تشخیص پنوموپریتونئوم (هوای آزاد شکمی):

سونوگرافی می‌تواند حجم‌های کوچک هوا (تا ۰.۲ میلی‌لیتر) را در حفره صفاق تشخیص دهد. سه اصل مهم:

1. هوا به سمت ناحیه کم‌گرانش می‌رود (نمای SR در حالت درازکش به راست)
2. هوای آزاد با پرده صفاق پیوسته است (نشانه نوار صفاقی تقویت‌شده - EPSS)
3. هر فاصله آنکوئیک بین صفاق و هوا، تا زمانی که خلافش ثابت نشود، دستگاه گوارش است

متن اصلی برای استناد: “Ultrasound is extremely sensitive for detecting volumes of free air as small as 0.2 mL in the peritoneal cavity and retroperitoneal space.”

ج) حرکت دستگاه گوارش:

متن اصلی برای استناد: “The stomach/proximal duodenum and the jejunum may be observed for peristalsis, expecting 4-5 minute and 1-3 minute respectively, if food is present in the canine gastrointestinal tract.”

د) خونریزی شکمی ناشی از آنافیلاکسی:

یک عارضه جدید و مهم: در سگ‌هایی که علائم آنافیلاکسی دارند، ممکن است هموآبومن ایجاد شود که نیاز به جراحی ندارد و با کورتیکواستروئید و آنتی‌هیستامین درمان می‌شود.

متن اصلی برای استناد: “Any dog with a clinical profile that fits AX including acute collapse… sonographic GBWE; a small CVC; absent cavitated mass (e.g., splenic); hemoconcentration; and a positive AFAST has a medically-treated AX hemoadbomen until proven otherwise.”

نکته مهم: خونریزی معمولاً ظرف ۴۸ ساعت برطرف می‌شود.

خلاصه نکات کلیدی برای آزمون تخصصی:

بازگشت به فهرست دانشنامه