سوال: چرا باید به روش جمعآوری ادرار و نحوهی نگهداری نمونه دقت کنیم؟
پاسخ:
هدف اصلی، گرفتن باکیفیتترین نمونهی ادرار با کمترین خطر برای بیمار هست. روش جمعآوری، نوع ظرف، و نحوهی حمل نمونه، هر سه روی نتایج آزمایش و تفسیرش تأثیر میذارن.
حجم نمونه هم مهمه؛ معمولاً حداقل ۵ میلیلیتر ادرار نیاز داریم تا بشه آزمایش کامل انجام داد و در صورت نیاز، بخشی از اون رو برای آزمایشات تکمیلی مثل نسبت پروتئین به کراتینین ادرار (UPC) یا کشت ادرار (Urine culture) نگهداری کرد.
نکتهی مهم: نمونههایی که از روی زمین جمع میشن («ادرار کفِ سالن») خیلی آلودهان و اصلاً توصیه نمیشن.
ارجاع به متن اصلی:
“The goal of a urine collection procedure is to obtain the highest quality urine sample with lowest risk of complications to the patient. The method of collection, collection container used, and the method of handling of the sample are important aspects of the process…”
سوال: به جز روش معمول، چه راههایی برای گرفتن ادرار از حیوان وجود داره؟
پاسخ: سه روش اصلی داریم:
توصیهی اصلی متن: برای تشخیصهای ادراری، سیستوسنتز در سگ و گربه بیشترین توصیه رو داره، چون کمترین آلودگی رو داره.
سوال: این روش کی به کار میاد و چطور انجام میشه؟
پاسخ:
این روش راحتترین راهه و وقتی سیستوسنتز یا کاتتر ممکن نیست یا اندیکاسیون نداره، استفاده میشه. اما برای کشت ادرار مناسب نیست چون احتمال آلودگی بالاست؛ فقط برای آنالیز معمولی ادرار (Urinalysis) کافیه.
سوال: کاتتریزاسیون چطور انجام میشه و چه خطراتی داره؟
پاسخ:
این روش یعنی عبور کاتتر از مجرای پیشابراه (Urethra) به داخل مثانه.
خطرات اصلی:
- تروما (ضربه) که شایعترین علت پارگی پیشابراه در گربههاست.
- عفونت ادراری (UTI) ناشی از ورود باکتری در حین کار، ولی اگر تکنیک استریل رعایت بشه، ریسک پایینه.
روش لمسی (Blind) با انگشت: حیوان رو به پهلو یا پشت میخوابونیم. انگشت اشارهی دست غیرمسلح (با دستکش استریل) رو داخل ولوور وارد میکنیم تا پاپیلا (Urethral papilla) رو پیدا کنیم. نشانهی مهم، سینگولوم (Cingulum) هست؛ یک ضخیمشدگی عضلانی که انتهای وستیبول رو مشخص میکنه و سوراخ پیشابراه درست پشت اونه.
با انگشت، نوک کاتتر رو هدایت میکنیم تا وارد پیشابراه بشه. وقتی کاتتر داخل مثانه رفت، با سرنگ استریل نمونه میگیریم.
(تصویر ۹۸.۱ رو ببینید که هدایت کاتتر با انگشت رو نشون میده.)
روش هدایت با کاتتر کمکی: اگه ورود سخت باشه، از یک کاتتر پلیپروپیلن نازک به عنوان راهنما استفاده میکنیم و بعد از ورود، اون رو خارج میکنیم. (تکنیک دو-کاتتر جدید)
روش واژینوسکوپی (Vaginoscopic): با اسپکولوم یا اتوسکوپ، سوراخ پیشابراه رو میبینیم و کاتتر رو مستقیم وارد میکنیم. برای بیحسی موضعی، ۱-۳ میلیلیتر لیدوکائین ۲٪ داخل وستیبول تزریق میکنیم.
(تصویر ۹۸.۳ رو ببینید که نمای آندوسکوپی سوراخ پیشابراه رو نشون میده.)
معمولاً با روش کور (Blind) و با کاتتر تامکت (Tomcat catheter) سایز ۳/۵ یا ۵ فرنچ انجام میشه. با کشیدن خفیف چینهای ولوور به سمت عقب، مجرا باز میشه. این روش سخته و شکستش شایعه. اگر کاتتر به راحتی وارد شد، احتمالاً داخل واژن رفته و باید دوباره تلاش کرد.
حیوان ایستاده یا به پهلو خوابیده. آلت (Penis) رو از پیشپوست خارج میکنیم و دهانهی پیشابراه رو تمیز میکنیم. طول تقریبی کاتتر (از نوک آلت تا لبهی لگن) رو اندازه میگیریم. کاتتر رو با ژل استریل چرب میکنیم و به آرامی وارد پیشابراه میکنیم. وقتی ادرار از انتهای کاتتر خارج شد، جلو نمیریم.
(تصویر ۹۸.۲ رو ببینید که روش تغذیهی کاتتر با بستهبندی اون رو نشون میده.)
حیوان به پشت یا پهلو، و معمولاً نیاز به آرامبخشی (Sedation) داره. آلت رو با فشار روی پیشپوست خارج میکنیم. کاتتر استریل رو با ژل چرب میکنیم و وارد پیشابراه میکنیم تا ادرار دیده بشه. جزئیات بیشتر در فصل ۹۹ و ویدیوی ۹۸.۴.
سوال: سیستوسنتز چیه و چرا روش ارجح هست؟
پاسخ:
سیستوسنتز یعنی فروکردن سوزن از طریق دیوارهی شکم و مثانه برای گرفتن مستقیم ادرار. با سوزن ۲۲-۲۵ گِیج و سرنگ ۶ یا ۱۲ سیسی انجام میشه.
مزیت بزرگ: جلوگیری از آلودگی ادرار توسط پیشابراه، دستگاه تناسلی یا پوست؛ بنابراین برای کشت ادرار و آنالیز دقیق بهترین روش هست. همچنین میتونیم برای تخلیهی موقت مثانهی خیلی پر در انسداد پیشابراه استفاده کنیم.
عوارض نادر ولی مهم:
- هماچوری خفیف و موقتی (که ممکنه با هماچوری پاتولوژیک اشتباه بشه).
- پارگی عروق بزرگ (آئورت یا ورید اجوف خلفی) یا مثانه که منجر به هموآبدومن یا اوروآبدومن میشه (به ندرت).
- سنکوپ وازوواگال (غش کردن) در اثر تحریک اتونوم مثانه (نادر).
ناحیهی سوراخ رو میتراشیم و ضدعفونی میکنیم. مثانه رو لمس و بیحرکت میکنیم. مراقب باشیم که مثانه رو فشار ندهیم چون ممکنه ادرار از محل سوراخ نشت کنه. سوزن رو با زاویهی ۴۵ درجه به سمت مثلث مثانه (Trigone) وارد میکنیم در حالی که پیستون رو عقب میکشیم تا خلأ ایجاد بشه. بعد از گرفتن نمونه، سوزن رو خارج میکنیم.
(تصویر ۹۸.۴ رو ببینید که وضعیت خوابیده به پشت برای سیستوسنتز رو نشون میده.)
نکته: اگر ادرار نگرفتیم، سوزن رو دوباره وارد نکنید (خطر سوراخ کردن روده و آلوده کردن سوزن و سپس مثانه). سوزن رو عوض کنید و دوباره تلاش کنید. بعد از ۳ بار تلاش ناموفق، مثانه احتمالاً کوچک هست؛ صبر کنید تا پر بشه یا از اولتراسوند کمک بگیرید.
پروب رو روی شکم میذاریم و سوزن رو با زاویهی حدود ۱۵ درجه زیر پروب و همراستا با مارکر پروب (که سمت جمجمه رو نشون میده) وارد میکنیم. مانیتور رو نگاه میکنیم تا مطمئن بشیم سوزن درست وارد شده. وقتی ادرار کافی گرفتیم، قبل از خارج کردن سوزن، آسپیراسیون رو قطع میکنیم. اگر حیوان تکون خورد، سریع سوزن رو خارج میکنیم.
سوال: نمونهی ادرار رو چطور نگهداری کنیم تا نتیجهاش تغییر نکنه؟
پاسخ:
نتایج آنالیز ادرار به نحوهی حمل و نگهداری حساسه.
- بهترین کار: آنالیز رو ظرف یک ساعت انجام بدیم تا از تغییرات ناشی از تخریب سلولها و قالبها (Casts) جلوگیری کنیم.
- اگه این زمان ممکن نیست، نمونه رو در یخچال (نه فریزر) با درب محکم نگهداری میکنیم که تا حدود ۶ ساعت معتبره.
- برای ارسال به آزمایشگاه، از پک سرد استفاده کنید.
- ظرف باید تمیز و بدون مواد شوینده باشه؛ لولهی استریل بهترین انتخابه، مخصوصاً اگه احتمال کشت ادرار بدیم.
ارجاع به متن:
“If the urine cannot be examined within that time, or will be shipped to a laboratory, the lid should be tightly secured and the sample refrigerated to slow the rate of artifactual changes. Refrigerated and sealed samples are valid up to approximately 6 hours.”
سوال: وقتی کاتتر دائم کار میذاریم، چه مراقبتهایی لازمه؟
پاسخ:
کاتتر دائم در مواردی مثل رادیوگرافی با کنتراست، بیماریهای مجاری ادراری، تروما، مشکلات ارتوپدی یا نورولوژیک، و انسداد پیشابراه در گربههای نر استفاده میشه.
اهداف مراقبت: حفظ باز بودن (Patency) و کاهش عفونتهای بیمارستانی.
سوال: شایعترین مشکل کاتتر چیه و چطور ازش پیشگیری کنیم؟
پاسخ:
عفونت ادراری (UTI) شایعترین عارضهست و معمولاً موقع کارگذاری، به خاطر رعایت نکردن استریل، تکرار کاتتر، تروما یا نقص ایمنی رخ میده.
میزان عفونت حدود ۱۰٪ گزارش شده که با رعایت پروتکل استاندارد پایین اومده.
اگر بعد از کاتتر، حیوان علائم دستگاه تحتانی (مثل سوزش ادرار) یا تب داشت، ترجیحاً کاتتر رو خارج کنید و با سیستوسنتز نمونه برای کشت بگیرید. در غیر این صورت، کاتتر رو با یک کاتتر استریل جدید عوض کنید و از طریق کاتتر جدید نمونه بگیرید. نمونهگیری از کیسهی جمعآوری هرگز توصیه نمیشه.
ارجاع به متن:
“UTI is the most common complication of urinary catheter placement… oral or topical antimicrobials should be avoided as prophylaxis for UTI because they can increase the risk of UTI, and when infections do occur, they have a high degree of antimicrobial resistance.”