سؤال ۱: آیا کربوهیدراتها (CHOs) یک جزء ضروری در رژیم غذایی سگ و گربه هستند؟ تمام حیوانات یک نیاز متابولیک (Metabolic requirement) به گلوکز دارند. اما نکته مهم اینجاست: اگر پروتئین (Protein) و چربی (Fat) کافی در رژیم غذایی وجود داشته باشد، سگها و گربهها میتوانند تمام نیاز خود به گلوکز را از طریق مسیرهای گلوکونئوژنز (ساخت گلوکز از منابع غیرقندی) در کبد و کلیه تامین کنند [1، 5]. بنابراین، در حالی که گلوکز برای بدن “ضروری متابولیک” است، خودِ کربوهیدرات برای رژیم غذایی “ضروریِ غیرقابل جایگزین” (Indispensable) نیست [4، 5].
سؤال ۲: در دورههای حساس مثل آبستنی و شیردهی، حذف CHOs چه پیامدهایی دارد؟ در دوران آبستنی، نیاز به گلوکز برای رشد جنین و در شیردهی برای سنتز لاکتوز شیر به شدت افزایش مییابد. مطالعات نشان داده که حذف CHO در رژیمهای با پروتئین پایین (حدود ۲۶٪) منجر به افت قند خون (Hypoglycemia)، کتوز (Ketosis) و مرگومیر بالای تولهها میشود.
نقش پروتئین: اما اگر سطح پروتئین رژیم غذایی بالا (مثلاً ۵۱٪) باشد، اسیدهای آمینه (AAs) گلوکونئوژنیک مانند آلانین (Alanine)، گلیسین (Glycine) و سرین (Serine) جای خالی کربوهیدرات را کاملاً پر کرده و سطح گلوکز پلاسما را حفظ میکنند.
متن مرجع برای استناد:
“If no carbohydrate is supplied in the diet, this protein requirement must be increased to approximately 12 g of protein per unit of metabolic body weight… during gestation and lactation”.
سؤال ۳: چرا الگوی گلوکونئوژنز در گربهها متفاوت است؟ در اکثر حیوانات، اوج فعالیت گلوکونئوژنز در وضعیت پس از جذب (Postabsorptive state) یعنی زمانی که قند رژیم غذایی تمام شده رخ میدهد. اما گربهها به عنوان گوشتخوار اجباری (Obligate carnivores)، شبیه نشخوارکنندگان، در یک وضعیت مداوم گلوکونئوژنز (Constant state of gluconeogenesis) هستند که بلافاصله پس از خوردن غذا سرعت آن کمی افزایش مییابد. این یک سازگاری تکاملی برای استفاده فوری از اسیدهای آمینه گوشت جهت حفظ قند خون است.
سؤال ۴: تفاوتهای آنزیمی کبد گربه در مواجهه با قند چیست؟ در سگها و سایر همهچیزخواران، دو آنزیم هگزوکیناز (Hexokinase) و گلوکوکیناز (Glucokinase) مسئول فسفوریلاسیون گلوکز هستند. گلوکوکیناز زمانی فعال میشود که بار زیادی از گلوکز وارد کبد شود. اما کبد گربه فعالیت گلوکوکیناز بسیار ناچیزی دارد و نمیتواند آن را در پاسخ به قند زیاد افزایش دهد (Up-regulate).
چالش هایپرگلیسمی: به دلیل فعالیت کم گلوکوکیناز و آنزیم گلیکوژن سنتتاز (Glycogen synthetase)، توانایی گربه در پایین آوردن سریع قند خون پس از یک وعده پر از CHO محدود است.
متن مرجع برای استناد:
“The cat’s liver has active hexokinase but has minimally active glucokinase… activity cannot be up-regulated in response to a large intake of carbohydrate”.
سؤال ۵: قابلیت هضم نشاسته (Starch) به چه عواملی بستگی دارد؟ اگرچه سگها فعالیت آمیلاز پانکراس (Pancreatic amylase) بالاتری نسبت به گربهها دارند، اما هر دو گونه نشاسته پخته شده (Cooked starch) را به خوبی هضم میکنند. عواملی مثل حرارت دیدن (Heating) که باعث ژلاتینه شدن نشاسته میشود و خرد کردن (Grinding) دانهها، قابلیت هضم را به شدت افزایش میدهند.
سؤال ۶: چرا تحمل لاکتوز و ساکاروز در بالغین محدود است؟ فعالیت آنزیم لاکتاز (Lactase) در نوزادان بالاست اما با افزایش سن به شدت کاهش مییابد [12، 14]. مصرف زیاد شیر در بالغین به دلیل اثر اسمزی قند هضم نشده و تخمیر باکتریایی در روده بزرگ (LI)، منجر به اسهال میشود.
سؤال ۷: آیا فیبر (Fiber) یک ماده مغذی ضروری است؟ فیبر به معنای دقیق کلمه “ضروری” نیست، اما برای سلامت دستگاه گوارش لازم است.
جمعبندی تخصص: برای آزمون، حتماً به یاد داشته باش که سگ و گربه نیاز به CHO ندارند به شرطی که پروتئین کافی (برای فراهم کردن AAهای گلوکونئوژنیک) در اختیار داشته باشند. همچنین تفاوتهای آنزیمی کبد گربه (Glucokinase پایین) یک نکته کلیدی در سوالات است.