بخش ۱۹: رژیم‌های غذادهی سگ و گربه

  1. ریشه تکاملی رفتار تغذیه سگ و گربه چیست و چطور بر نحوه غذاخوری حیوانات اهلی امروزی تاثیر گذاشته است؟
  2. چرا بعضی سگ‌ها سریع غذا می‌خورند و راهکارهای عملی کاهش سرعت غذا خوردن (برای پیشگیری از بلع هوا و خفگی) چیست؟
  3. رفتارهای به ظاهر غیرعادی مثل علف‌خواری، مدفوع‌خواری و دفن غذا در سگ‌ها نشانه چیست و آیا خطرناک است؟
  4. رفتار طبیعی تغذیه گربه‌ها چه تفاوت بنیادینی با سگ‌ها دارد و در منازل چندگربه‌ای چه باید کرد؟
  5. هنگام انتخاب یک غذای تجاری (تجاری) مناسب، جدای از برچسب، به چه فاکتورهای کلینیکی باید توجه کرد (جعبه ۱۹-۲)؟
  6. سه رژیم اصلی غذایی (آزاد، زمان‌دار، سهم‌بندی شده) کدامند و مزایا و معایب هرکدام در کنترل وزن و تشخیص بیماری چیست؟
  7. چطور مقدار دقیق غذای روزانه حیوان را محاسبه کنیم (با مثال جدول ۱۹-۱ برای سگ ۱۵ کیلوگرمی)؟

پاسخ سوال ۱: ریشه تکاملی رفتار تغذیه

پرسش: چرا یک سگ ولگرد با یک گرگ تفاوت رفتاری دارد و چرا گربه‌ها وسواس غذایی بیشتری دارند؟

پاسخ: هرچند سگ و گربه هر دو در راسته گوشتخواران (Carnivora) هستند، اما سگ ها همه چیزخوار (omnivorous) و گربه ها گوشتخوار محض (obligate carnivore) هستند. اجداد سگ (گرگ) به صورت دسته‌جمعی شکار می‌کردند و به دلیل رقابت، تمایل به پرخوری سریع (gorging) و سپس روزه‌داری طولانی داشتند. این غریزه باعث می‌شود سگ‌های امروزی تمایل به سریع خوردن (rapid eating) داشته باشند. در مقابل، اجداد گربه (گربه وحشی آفریقایی - Felis libyca) به تنهایی شکار می‌کردند و طعمه‌شان جوندگان کوچکی مانند موش‌های صحرایی بود. به همین دلیل، گربه‌ها آهسته غذا خورده و در طول شبانه‌روز وعده‌های بسیار کوچک و مکرر (حدود ۹ تا ۱۶ وعده) مصرف می‌کنند.

متن انگلیسی مستند (برای استناد):
“Both dogs and cats are classified in the order Carnivora, but only cats are true carnivores; dogs are more omnivorous in nature… The dog’s ancestry suggests that an intermittent feeding schedule consisting of large meals interrupted by periods of fasting is the most natural way to feed dogs.” (Page 1 & 2)


پاسخ سوال ۲: مشکل سریع‌خوری در سگ‌ها و راهکارها

پرسش: سگ من غذا را قورت می‌دهد و گاهی سرفه می‌کند. چطور باید جلوی این رفتار را بگیرم؟

پاسخ: سریع‌خوری (که ناشی از تسهیل اجتماعی (social facilitation) یعنی رقابت با سگ‌های دیگر است) باعث خفگی (choke) و بلع حجم زیادی هوا (aerophagia) می‌شود که می‌تواند خطر اتساع معده (gastric dilatation) را در نژادهای بزرگ افزایش دهد.

طبق جعبه ۱۹-۱ (Box 19-1)، راهکارهای عملی کاهش سرعت غذا خوردن عبارتند از:

  1. تغییر جیره: استفاده از غذای خشک با قطعات بزرگتر (larger kibble) تا حیوان مجبور به جویدن شود، یا افزودن آب به غذای خشک بلافاصله قبل از سرو (باعث سنگین‌تر شدن و کاهش سرعت بلع می‌شود).
  2. تغییر محیط: در منازل چندسگی، سگ‌ها را جدا از هم (separately) تغذیه کنید تا اثر رقابتی از بین برود.
  3. تجهیزات: استفاده از کاسه‌های مخصوص با برجستگی وسط (مانند پازل فیدر) یا قرار دادن یک توپ بزرگ در کاسه.

متن انگلیسی مستند:
“Adding water to the dog’s food immediately before feeding decreases the rate of eating and minimizes the chance of swallowing large amounts of air… Use a feeding bowl that is designed to slow rate of eating.” (Page 1 & Box 19-1)


پاسخ سوال ۳: علف‌خواری، مدفوع‌خواری و دفن غذا در سگ‌ها

پرسش: آیا خوردن علف یا مدفوع در سگ نشانه کمبود ویتامین یا بیماری کبدی است؟

پاسخ: خیر، این رفتارها در سگ‌ها طبیعی (normal) در نظر گرفته می‌شوند و ریشه در اجداد گرگ‌سانان دارند.

متن انگلیسی مستند:
“Contrary to popular beliefs, there is no evidence that grass/plant eating in dogs is a sign either of illness or nutrient deficiency… It is possible that plant eating evolved in dogs and cats to serve the same function [as in chimps for parasite expulsion].” (Page 2)


پاسخ سوال ۴: رفتار طبیعی تغذیه گربه‌ها (تفاوت اساسی با سگ)

پرسش: چرا گربه من در طول روز مدام به سراغ ظرف غذا می‌رود و چطور باید در خانه چندگربه مدیریتش کنم؟

پاسخ: گربه‌ها برخلاف سگ‌ها، تحت تاثیر تسهیل اجتماعی (social facilitation) قرار نمی‌گیرند و معمولاً در کنار همدیگر با آرامش غذا می‌خورند. اگر غذا به صورت آزاد در دسترس باشد، گربه‌ها در طول ۲۴ ساعت، وعده‌های کوچک با ارزش کالری حدود ۲۳ کیلوکالری (kcal) مصرف می‌کنند (جالب است که ارزش حرارتی یک موش صحرایی کوچک حدود ۳۰ کیلوکالری است).

نکته مهم بالینی برای منازل چندگربه‌ای: اگر مشکلات تغذیه‌ای رخ دهد، معمولاً به صورت ظریف (subtle) است. یک گربه غالب، گربه‌ی ترسو را از ظرف غذا دور می‌کند. بنابراین حتماً باید چندین ایستگاه تغذیه (several feeding stations) در نقاط مختلف منزل تعبیه کنید تا گربه‌ی ضعیف‌تر نیز به غذا دسترسی داشته باشد.

متن انگلیسی مستند:
“If fed free-choice, most cats will nibble at their food throughout the day… In multiple cat homes, cats often eat peaceably from the same bowls… When problems do occur, they are often very subtle, with one or more cats intimidating a less assertive cat.” (Page 3)


پاسخ سوال ۵: فاکتورهای انتخاب غذای تجاری (جعبه ۱۹-۲)

پرسش: برای انتخاب بهترین غذا برای یک بیمار قلبی یا کلیوی، فقط به درصد پروتئین نگاه کنم یا فاکتورهای دیگری هم هست؟

پاسخ: صددرصد خیر. طبق جعبه ۱۹-۲ (Box 19-2)، یک رژیم غذایی ایده‌آل باید دارای ۷ فاکتور کلیدی باشد که در تصمیم‌گیری بالینی بسیار حیاتی‌اند:

  1. میزان عناصر غذایی و زیست‌فراهمی (Nutrient content and bioavailability): فقط مقدار ماده معدنی مهم نیست، بلکه میزان جذب آن اهمیت دارد.
  2. پذیرش و خوش‌طعمی (Palatability and acceptance): حیوان نباید بعد از چند روز از غذا زده شود.
  3. تأثیر بر عملکرد دستگاه گوارش (GI functioning): مدفوع باید منظم و سفت باشد.
  4. چگالی کالری (Caloric density): خیلی مهم است؛ اگر غذا چگالی بالایی داشته باشد، ممکن است حیوان چاق شود.
  5. قابلیت هضم (Digestibility).
  6. اثرات بلندمدت بر پوست، مو و وضعیت بدنی (Long-term effects).

توجه: اگر از جیره‌ی خانگی استفاده می‌کنید، حتماً باید از کامل و متعادل بودن (complete and balanced) آن اطمینان حاصل کنید و ثبات مواد اولیه را حفظ کنید، هرچند بیش از ۹۰٪ صاحبان در آمریکا از غذای تجاری استفاده می‌کنند.


پاسخ سوال ۶: سه رژیم اصلی تغذیه (مزایا و معایب)

پرسش: کدام روش تغذیه برای کنترل چاقی و تشخیص زودهنگام بی‌اشتهایی مناسب‌تر است؟

پاسخ: سه روش اصلی وجود دارد:

  1. تغذیه آزاد (Free-choice / Ad libitum): غذا همیشه در دسترس است.
  2. تغذیه زمان‌دار (Time-controlled): به حیوان مثلاً ۲۰ دقیقه فرصت داده می‌شود تا هرچقدر می‌خواهد بخورد.
  3. تغذیه سهم‌بندی شده (Portion-controlled): بهترین روش انتخابی (method of choice).

پاسخ سوال ۷: محاسبه مقدار دقیق غذا (بر اساس انرژی)

پرسش: روی بسته غذا نوشته روزانه ۳ پیمانه، اما سگ من لاغر است. چطور عدد دقیق را محاسبه کنم؟

پاسخ: اساس تعیین مقدار غذا، نیاز انرژی نگهداری (MER - Maintenance Energy Requirement) است. ابتدا نیاز انرژی حیوان را محاسبه کنید، سپس آن را بر چگالی انرژی غذا (که روی برچسب یا سایت کارخانه بر حسب کیلوکالری بر کیلوگرم درج شده) تقسیم کنید.

مثال عملی از جدول ۱۹-۱ (Table 19-1) برای یک سگ ۱۵ کیلوگرمی:

فرمول محاسبه:
مقدار غذا (کیلوگرم) = نیاز انرژی ÷ چگالی انرژی
۹۹۱ ÷ ۴۵۰۰ = ۰٫۲۲۰ کیلوگرم (که معادل ۲۲۰ گرم است).
هر پیمانه (۸ اونسی) حدوداً ۳٫۵ اونس (۹۹ گرم) وزن دارد، بنابراین: ۲۲۰ ÷ ۹۹ ≈ ۲٫۲ پیمانه در روز.

نکته تکمیلی: فاکتورهای موثر بر MER شامل سن، وضعیت بدنی، سطح فعالیت، نژاد و شرایط محیطی است. برچسب غذا فقط یک نقطه شروع (starting point) است و باید بر اساس وضعیت بدنی (body condition) حیوان، مقدار را کم یا زیاد کنید. بهتر است به جای یک وعده بزرگ، غذای روزانه را به دو وعده تقسیم کنید تا خطر اتساع معده کاهش یابد و گرسنگی بین وعده‌ها کمتر شود.

متن انگلیسی مستند (برای استناد به جدول):
“If a food containing 4500 kcal/kg is fed, this would correspond to approximately 2¾ cups of food per day during gestation… Using the lower estimate [for a 15-kg dog].” (Page 6 & Table 19-1)


بازگشت به فهرست دانشنامه