پاسخ:
دیابت قندی (Diabetes Mellitus - DM) یک اختلال غدد درونریز است که بر اثر کمبود نسبی یا مطلق هورمون انسولین (Insulin) ایجاد میشود. انسولین از سلولهای بتا (Beta cells) پانکراس ترشح شده و وظیفهٔ انتقال گلوکز و سایر مواد مغذی به درون سلولها را بر عهده دارد. کمبود انسولین منجر به هیپرگلیسمی (Hyperglycemia) و در عین حال قحطی گلوکز در سلولها (Glucoprivation) میشود.
برای استناد (متن اصلی):
“Diabetes mellitus (DM) is an endocrine disorder… caused by the relative or absolute deficiency of the hormone insulin… A lack of insulin activity leads to elevated blood glucose levels (hyperglycemia) and an inability of tissues to receive the glucose that they need (glucoprivation).”
پاسخ:
ریسکفاکتورها در سگ و گربه کاملاً متفاوت است. جدول زیر را برای آزمون حفظ کن:
| ریسک فاکتور | سگ (Dog) | گربه (Cat) |
|---|---|---|
| سن | بیشتر >۷ سال | بیشتر >۷ سال (بیش از ۶۵٪ بالای ۱۰ سال) |
| جنسیت و عقیمسازی | مادههای عقیمنشده (Intact females) در دیستروس و بارداری (به دلیل پروژسترون و هورمون رشد پستان) | نرهای عقیمشده (Neutered males) ریسک بالاتری دارند |
| چاقی (Obesity) | ریسک فاکتور اصلی نیست (بیشتر سگها در زمان تشخیص نرمال یا لاغر هستند) | ریسک فاکتور بسیار مهم (۸۰٪ چاق هستند و ۵ برابر بیشتر درگیر میشوند) |
| نژاد (Breed) | نژادهای شمالی مثل ساموید، هاسکی، کیسهوند، مینیاتور اشناوزر و پودل | نژاد برمهای (Burmese) در استرالیا و نیوزلند شیوع بالایی دارد |
| بیماریهای همراه | هیپرآدرنوکورتیسیسم، پانکراتیت مکرر (علت ۲۸٪ موارد) | آکرومگالی، هیپرآدرنوکورتیسیسم، پانکراتیت، هیپر تیروئیدی، بیماریهای دندانی |
| داروها و سبک زندگی | استرس | مصرف پروژستاژنها و گلوکوکورتیکوئیدها، زندگی در فضای بسته و کمتحرکی |
نکته طلایی برای آزمون: در سگها، چاقی باعث مقاومت به انسولین میشود اما با کاهش وزن برطرف میشود و معمولاً به دیابت آشکار منجر نمیشود، در حالی که در گربهها چاقی محرک اصلی است.
متن اصلی برای استناد:
“Although it is well documented that obesity in dogs leads to insulin resistance and impaired glucose tolerance, these changes resolve with weight loss and do not typically lead to the development of overt diabetes. This is an important way in which the pathogenesis of DM differs between dogs and cats.”
پاسخ:
حتماً جدول ۲۹-۱ (Table 29-1) کتاب رو ببینید. خلاصهاش برای شما:
دیابت نوع ۱ (Type I / IDDM سابق): کمبود مطلق انسولین به دلیل تخریب خودایمن سلولهای بتا (توسط سلولهای T و آنتیبادی). این نوع در سگها >۹۵٪ موارد را شامل میشود. جالب است که در سگها معمولاً دیررس (شبیه LADA در انسان) ظاهر میشود و درمان آن انسولین اگزوژن است. در گربهها نوع یک بسیار نادر است.
دیابت نوع ۲ (Type II / NIDDM سابق): با مقاومت به انسولین (Insulin Resistance) و اختلال در ترشح انسولین مشخص میشود. در گربهها، رسوب آمیلوئید (Amyloid) حاصل از تجمع آمیلین (Amylin که با انسولین همترشح میشود) در جزایر پانکراس، تخریب بتا سلولها را تسریع میکند. بیش از ۸۰٪ گربههای دیابتی نوع دو دارند.
نکته مهم درمانی: در گربههای نوع دو، اگر زود تحت رژیم و انسولین قرار گیرند، ممکن است به رِمیشن (Remission) یعنی حالت بدون نیاز به انسولین برگردند، چون اثرات سمی گلوکز (Glucose toxicity) در ابتدا برگشتپذیر است.
پاسخ:
گربهها به عنوان گوشتخواران محض (Obligate carnivore) در طول تکامل، به طور طبیعی مقاومت محیطی به انسولین (Peripheral insulin resistance) دارند تا قند خون برای مغز حفظ شود و بافتها از پروتئین و چربی استفاده کنند. این سازگاری برای رژیمهای پرپروتئین و کمکربوهیدرات عالی است.
مشکل اینجاست که وقتی گربهها غذای خشک تجاری با کربوهیدرات بالا میخورند، پانکراس مجبور میشود انسولین زیادی ترشح کند. با گذشت زمان، سلولهای بتا تحلیل میروند و دیابت نوع دو بروز میکند.
متن اصلی برای استناد:
“It has been hypothesized that, as a species, the domestic cat is naturally insulin resistant… If this theory is correct, it would follow that the consumption of a diet that is high in carbohydrate… would require cats to secrete much higher levels of insulin after eating…”
پاسخ:
علائم کلاسیک شامل پلییوری (PU)، پلیدیپسی (PD)، پلیفاژی (PP) و گاهی کاهش وزن هستند.
عوارض مهم که باید برای آزمون حفظ کنید:
- کاتاراکت (Cataract): عارضهٔ شایع و تقریباً ثابت در سگها.
- نوروپاتی (Polyneuropathy): در گربهها به صورت راه رفتن با کف پا (Plantigrade stance) دیده میشود.
- عفونتهای باکتریایی (به ویژه سیستیت).
- در یک مطالعه، ریسک مرگ ناشی از بیماری قلبی در گربههای دیابتی افزایش داشت (نیاز به بررسی بیشتر).
پاسخ:
اهداف کلی: به حداقل رساندن هایپرگلیسمی بعد از غذا، جلوگیری از هیپوگلیسمی ناشی از انسولین، کاهش علائم و افزایش کیفیت زندگی.
اصل طلایی شماره ۱: ثبات (Consistency)
حیوان باید هر روز مقدار و منابع ثابتی از مواد مغذی دریافت کند. حتماً از غذایی استفاده کنید که فرمولاسیون ثابت (Fixed formulation) دارد، نه فرمولاسیون متغیر که شرکت بر اساس قیمت مواد اولیه، ترکیب را عوض میکند.
چرا غذای نیمهمرطوب (Semimoist) ممنوع؟
چون حاوی قندهای ساده (Simple carbohydrates) بالایی هستند که سریع جذب شده و قند خون را به شدت بالا میبرند. در مطالعات، بیشترین پاسخ قند خون پس از خوردن این نوع غذا ثبت شده است.
متن اصلی:
“Semimoist pet foods or snacks should not be fed to diabetic pets. Postprandial blood glucose and insulin responses have been shown to be highest when dogs are fed semimoist foods…”
پاسخ:
حتماً جعبه ۲۹-۱ (Box 29-1) برای سگ و جعبه ۲۹-۲ (Box 29-2) برای گربه رو در کتاب ببینید. خلاصهاش:
پروتئین (Protein): در سگها به اندازه نیاز روزانه (کیفیت بالا). در گربهها باید افزایش یابد (≥۳۰٪ ماده خشک) و جای کربوهیدرات را بگیرد، مگر اینکه بیماری کلیوی یا کبدی همزمان وجود داشته باشد که در آن صورت محدود میشود. پروتئین از طریق گلوکونئوژنز کبدی، قند خون را به آرامی تأمین میکند و مانع نوسان شدید میشود.
چربی (Fat): در هر دو گونه باید محدود (≤۲۰٪ کالری) باشد، به خصوص اگر حیوان اضافهوزن دارد تا از هیپرکلسترولمی و لیپیدوز کبدی جلوگیری شود. (چربی زیاد باعث تأخیر در تخلیهٔ معده میشود اما مقاومت به انسولین را بدتر میکند).
کربوهیدرات (Carbohydrate):
نکته مهم در مورد منبع نشاسته: همه نشاستهها یکسان نیستند! برنج (Rice) بالاترین پاسخ قندی را در سگ و گربه دارد. سورگوم (Sorghum) و جو (Barley) پاسخ قندی کمتری دارند و برای حیوانات دیابتی مناسبتر هستند.
پاسخ:
فیبر به دو دسته تقسیم میشود:
۱. محلول (Soluble): مثل پکتین، صمغها و FOS (فروکتوالیگوساکارید). اینها با تشکیل ژل، تخلیهٔ معده را کند کرده و جذب گلوکز را کاهش میدهند (بیشترین تأثیر را بر صاف کردن منحنی قند دارند).
۲. نامحلول (Insoluble): مثل سلولز و لیگنین که عمدتاً زمان عبور رودهای را کاهش میدهند.
نکته بالینی بسیار مهم:
مطالعات نشان داده که افزایش فیبر نامحلول در ۹ مورد از ۱۱ سگ، کنترل قند را بهبود بخشیده اما در ۲ سگ دیگر اوضاع بدتر شده است! همچنین فیبر محلول بالا (مثل CMC) ممکن است باعث اسهال و مدفوع نرم شود.
بهترین استراتژی فعلی، استفاده از ترکیب فیبرها (Fiber blends) است که هم فیبر محلول و هم نامحلول دارند تا ضمن کند کردن جذب، عوارض گوارشی را به حداقل برسانند.
متن اصلی برای استناد به تنوع پاسخ:
“Although there were no significant differences between the two treatment groups, when evaluated individually, glycemic control improved in 9 of the 11 dogs when they were consuming the high‑fiber diet… In contrast, 2 of the 11 dogs demonstrated better glycemic control while consuming the low‑fiber diet.”
پاسخ:
کروم یک ریزمغذی است که به عنوان فاکتور تحملپذیری گلوکز (Glucose Tolerance Factor) عمل کرده و حساسیت بافتها به انسولین را افزایش میدهد.
نتیجهگیری برای آزمون: مصرف کروم در حیواناتی که دچار عدم تحمل گلوکز (Glucose intolerance) هستند، یا سگهای مسن با مقاومت به انسولین، یا گربههای نژاد برمهای که استعداد ژنتیکی دارند، میتواند مفید باشد، اما یک درمان قطعی برای همه نیست.
پاسخ:
کاهش وزن (Weight reduction) در حیوانات دیابتی چاق، سنگ بنای درمان است، زیرا:
- چاقی باعث کاهش تعداد گیرندههای انسولین و کاهش اتصال آنها میشود.
- با کاهش وزن، حساسیت به انسولین افزایش یافته و میزان انسولین مورد نیاز روزانه کاهش مییابد.
برای سگهای دیابتی چاق، رژیم پرفیبر، کربوهیدرات پیچیده بالا و چربی کم تجویز میشود.
برای گربههای دیابتی چاق، یا رژیم کمکربوهیدرات/پروتئین بالا و یا رژیم پرفیبر با کالری کاهشیافته توصیه میشود.
هشدار: صرفاً اضافه کردن سبوس یا فیبر به غذای معمولی برای کاهش کالری ممنوع است چون باعث عدم تعادل مواد مغذی و اسهال میشود.
پاسخ:
برنامهریزی بر اساس اوج فعالیت انسولین (Peak insulin activity) انجام میشود:
برای مانیتورینگ، اندازهگیری منحنی قند خون (Blood glucose curve)، فرکتوزآمین (Fructosamine) و هموگلوبین گلیکوزیله (GHb) برای تنظیم دوز انسولین و رژیم استفاده میشود.