پاسخ: چربی رژیم غذایی عضوی از یک گروه بزرگ به نام لیپیدها (Lipids) است. وجه اشتراک آنها حلنشدن در آب و حلشدن در حلالهای آلی (مثل اتر و کلروفرم) است. لیپیدها به سه دسته کلی تقسیم میشوند که در آزمونها خیلی به آن توجه کنید:
نکته برای آزمون: تریگلیسریدها مهمترین نوع چربی در رژیم هستند و بقیه مباحث تقریباً همه حول همین ساختار میچرخد.
پاسخ: یک مولکول تریگلیسرید از یک مولکول گلیسرول (Glycerol) و سه زنجیره اسید چرب (Fatty Acids) ساخته شده است (مطابق شکل ۳-۱ که پیوند استری را نشان میدهد).
اسیدهای چرب بر اساس طول زنجیره کربنی و تعداد پیوندهای دوگانه دستهبندی میشوند:
نکته ایزومرهای سیس و ترانس: پیوندهای دوگانه در طبیعت اغلب به حالت سیس (Cis) هستند (اتمهای هیدروژن در یک سمت صفحه). اما در طی فرآیند هیدروژناسیون (Hydrogenation) در کارخانههای تولید غذای انسان و حیوان، این پیوندها به حالت ترانس (Trans) تبدیل میشوند. هرچند اثر ترانس در سگ و گربه کمتر مطالعه شده، اما در انسان مثل چربی اشباع متابولیسم لیپوپروتئین را مختل میکند.
پاسخ: به طور کلی، چربیهای حیوانی (Animal fats) دارای درصد بالاتری از اسیدهای چرب اشباع هستند، در حالی که روغنهای گیاهی (Plant oils) دارای درصد بالاتری از چربیهای غیراشباع هستند. استثنای مهم (که در تستها میآید): روغنهای نخل (Palm)، زیتون (Olive) و نارگیل (Coconut) جزء استثناها هستند و درصد چربی اشباع بالاتری نسبت به سایر روغنهای گیاهی دارند. به طور دقیق، اکثر روغنهای گیاهی بین ۸۰ تا ۹۰ درصد چربی غیراشباع دارند، در حالی که چربیهای حیوانی بین ۵۰ تا ۶۰ درصد چربی غیراشباع دارند.
متن اصلی برای استناد (در مورد گیاهی در برابر حیوانی):
“In general, the triglycerides in animal fats contain a higher percentage of saturated fatty acids than do those in vegetable fats. Most plant oils, with the exception of palm, olive, and coconut oils, contain between 80% and 90% unsaturated fat; animal fats contain between 50% and 60% unsaturated fat.”
پاسخ: وظایف چربی فراتر از یک مخزن انرژی ساده است. این وظایف به شدت بالینی هستند و در پاسخ به استرس و التهاب نقش دارند:
پاسخ: انرژی ناخالص (Gross Energy - GE) چربی ۹/۴ کیلوکالری بر گرم است، در حالی که این مقدار برای پروتئین ۵/۶۵ و برای کربوهیدرات ۴/۱۵ کیلوکالری است. علاوه بر این، قابلیت هضم ظاهری (Apparent Digestibility) چربی به طور مداوم از پروتئین و کربوهیدرات بالاتر است.
طبق مطالعات معتبر (که در آزمون به آن ارجاع دهید): - یک مطالعه اولیه روی سگهای بالغ، هضم پذیری ۸۰ تا ۹۵ درصد را گزارش کرد (Orr, 1965). - مطالعه دیگر روی غذاهای خشک تجاری، ۷۰ تا ۹۰ درصد را نشان داد (Huber, 1986). - مطالعه جدیدتر روی ۶ نوع غذای اکسترود شده سگ، نشان داد که هضمپذیری چربی در همه آنها بیش از ۹۰ درصد بوده است (Ahlstrom, 1998).
نتیجه کاربردی: با افزایش درصد چربی در جیره، تراکم انرژی (کالری) به شدت بالا میرود و منبع انرژی بسیار قابل دسترسی برای حیوان فراهم میشود.
متن اصلی برای استناد (در مورد هضم بالا):
“More recently, a comparison of apparent nutrient digestibilities among six extruded dry dog foods reported that fat digestibility was greater than 90% for all six foods. In each of these studies, within food types, the apparent fat digestibility was consistently higher than either protein or carbohydrate digestibility.”
پاسخ: بدن به دو خانواده اسید چرب ضروری نیاز دارد: سری امگا-۶ (n-6) و سری امگا-۳ (n-3) (این اعداد به محل اولین پیوند دوگانه از انتهای متیل (دم) زنجیره اشاره دارد).
نکته طلایی برای گربه (Cat): گربه یکی از معدود گونههایی است که آنزیم لازم برای تبدیل LA به AA را به مقدار کافی در تمام مراحل زندگی ندارد (به خصوص در بارداری و رشد نوزادی). به همین دلیل AA برای گربه به عنوان یک اسید چرب «مشروط ضروری (Conditionally Essential)» در نظر گرفته میشود و باید مستقیماً در رژیم غذایی (از چربیهای حیوانی) وجود داشته باشد. سگها چنین مشکلی ندارند.
خانواده n-3: مهمترین آنها اسید آلفا-لینولنیک (Alpha-Linolenic Acid - ALA) است که برای سگ و گربه ضروری محسوب میشود (هرچند نیاز دقیق آن مشخص نیست). تبدیل ALA به EPA و DHA (اسیدهای چرب زنجیرهبلند با اثرات ضدالتهابی) در بدن محدود است و در دوره تولیدمثل نیاز به تأمین مستقیم آنها وجود دارد.
منابع عملی: بهترین منابع LA روغنهای گیاهی (ذرت، سویا، گلرنگ) و چربی طیور و خوک است. پیه گاو و کره بسیار کم دارند. اما AA فقط در چربیهای حیوانی و روغن ماهی یافت میشود.
متن اصلی برای استناد (در مورد گربه):
”…the cat is one of the few species that does not synthesize adequate amounts of AA during all stages of life, even when adequate linoleic acid is present in the diet. As a result, AA is considered to be conditionally essential for the cat during pregnancy and for normal neonatal development.”
پاسخ: تریگلیسریدهای زنجیرهمتوسط (Medium-Chain Triglycerides) شامل اسیدهای چرب با ۸ تا ۱۰ کربن هستند. تصور اولیه بر این بود که این چربیها سریعاً هیدرولیز و جذب میشوند و مستقیماً از طریق خون ورید باب (Portal Venous Blood) به کبد میروند و از سیستم لنفاوی عبور نمیکنند؛ بنابراین تصور میشد برای سگهای مبتلا به اختلالات گوارشی مفید باشند.
اما مطالعهای روی سگهای سالم بالغ خلاف این را نشان داد. این مطالعه شواهدی یافت که MCTها نیز دقیقاً مثل اسیدهای چرب زنجیرهبلند از طریق سیستم لنفاوی روده جذب میشوند و هیچ مدرکی برای انتقال مستقیم از طریق خون پورتال پیدا نکردند. همچنین گزارش شده که غلظت بالای MCT در رژیم سگها باعث کاهش خوشخواری و کاهش دریافت غذا میشود. بنابراین استفاده از آن در رژیمهای درمانی گوارشی نیاز به مطالعات بیشتری دارد.
متن اصلی برای استناد (در مورد نحوه جذب MCT):
“However, a study that examined the digestion and absorption of MCTs in healthy adult dogs found evidence that these fats were absorbed in the same manner as long-chain fatty acids (via the intestinal lymphatic system) and found no evidence of direct transport via portal venous blood.”
پاسخ: چربی علاوه بر تأمین انرژی و اسیدهای چرب ضروری، نقش حیاتی در بافت (Texture) و خوشخواری (Palatability) غذا دارد. تحقیقی روی گربهها نشان داد که جیرههای حاوی ۲۵ تا ۴۰ درصد چربی بیشتر از جیرههای کمچرب مورد پذیرش قرار میگیرند، اما افزایش چربی بیش از این مقدار، تمایل به کاهش پذیرش داشت (Kane et al., 1981).
نکته بالینی بسیار مهم: هرچه چربی غذا بیشتر باشد، تراکم انرژی بالاتر میرود و حیوان برای تأمین نیاز روزانه به حجم کمتری غذا نیاز دارد. از طرفی افزایش خوشخواری باعث میشود حیوان بیش از حد نیاز واقعی خود غذا بخورد (پرخوری). به همین دلیل، غذاهای باکیفیت و پرانرژی که دارای چربی متوسط تا بالا هستند، حتماً باید به صورت «کنترل سهم (Portion-Controlled)» و بر اساس نیاز کالری روزانه به حیوان داده شوند، نه به صورت آزاد (Ad libitum).
نکته آزمونی: در سگها و گربههای عقیمشده یا کمتحرک، این بالاترین خطر را برای ایجاد چاقی دارد.