پاسخ:
شیوع این بیماری در گربههای خانگی حدود ۰.۶٪ جمعیت است، ولی در جمعیتهای ارجاعی به کلینیکها، بین ۳ تا ۱۳٪ موارد را شامل میشود. در سگها نیز حدود ۳٪ از موارد ارجاعی به دانشکدههای دامپزشکی را تشکیل میدهد.
(It is estimated to occur in approximately 0.6% of the owned cat population and is diagnosed in between 3% and 13% of cats presented for veterinary care. In dogs ... approximately 3%)
نکته طلایی برای آزمون: بیش از ۸۰٪ سنگها در هر دو گونه از دو نوع استرووییت (Struvite) یا کلسیم اگزالات (Calcium Oxalate - CaOx) هستند.
(More than 80% of uroliths in both dogs and cats are composed of magnesium ammonium phosphate (struvite) or calcium oxalate.)
پاسخ:
این یک تفاوت پاتوفیزیولوژیک حیاتی است.
در گربهها، به دلیل مکانیسمهای دفاعی ذاتی مجاری ادراری در برابر باکتریها، اکثر سنگهای استرووییت بدون عفونت (Sterile Struvite) ایجاد میشوند و صرفاً به دلیل ترکیب ادرار و pH بالا شکل میگیرند.
(most struvite uroliths in cats are not associated with urinary tract infection (sterile struvite))
ولی در سگها، سنگ استرووییت تقریباً همیشه ثانویه به عفونت ادراری (Infection-induced) با باکتریهای اورهآز مثبت (Urease-producing) مانند استافیلوکوکوس اینترمدیوس (Staphylococcus intermedius)، پروتئوس و اشریشیا کلی است.
(while urinary tract infection is common in dogs with struvite urolithiasis)
دلیل آن: اورهآز اوره را به آمونیاک تبدیل میکند که هم pH ادرار را قلیایی میکند و هم سوبسترای آمونیوم را برای تشکیل استرووییت فراهم میسازد.
پاسخ: علائم معمول شامل تکرر ادرار (Pollakiuria)، ادرار در مکانهای نامناسب، نشستن طولانی برای ادرار (Stranguria)، خونادراری (Hematuria) و لیسیدن ناحیه تناسلی است (مطابق Box 30-1).
⚠️ وضعیت اورژانس: اگر سنگ یا پلاگ (Plug) باعث انسداد کامل مجرا (Urethral Obstruction) شود، اورمی (Uremia) به سرعت ایجاد شده و حیوان دچار افسردگی، بیاشتهایی، استفراغ، دهیدراتاسیون و درد شکم میشود.
(If obstruction is complete, uremia develops rapidly ... Uremia alone leads to coma and death within 2 to 4 days)
پارگی مثانه و مرگ در پی آن رخ میدهد. هر انسدادی یک اورژانس پزشکی است.
پاسخ: سه رکن اساسی برای تشکیل کریستال استرووییت (منیزیم-آمونیوم-فسفات) لازم است: ۱. غلظت کافی از یونهای منیزیم (Mg²⁺)، آمونیوم (NH₄⁺) و فسفات (PO₄³⁻). ۲. ادرار تغلیظ شده و حجم کم (زمان کافی برای تهنشینی). ۳. pH قلیایی (بالاتر یا مساوی ۷.۰). در pH زیر ۶.۶، استرووییت حل میشود.
برای اندازهگیری دقیقتر، از فعالیت محصول استرووییت (Struvite Activity Product - SAP) استفاده میشود که با افزایش pH به صورت نمایی افزایش مییابد.
(The solubility of struvite crystals also depends on the products of Mg²⁺, NH⁴⁺ and PO₄³⁻ ... As urine pH increases above 6.8, the SAP begins to increase exponentially.)
نکته تشخیصی مهم: گربههای مبتلا به استرووییت همیشه در زمان مراجعه ادرار قلیایی ندارند (ممکن است ۶.۹ باشد)، بنابراین pH خنثی یا اسیدی، وجود استرووییت را رد نمیکند!
(practitioners must be cautioned that ... neutral or acidic urine upon presentation should not be interpreted as precluding struvite)
پاسخ:
در گذشته تصور میشد منیزیم (Magnesium) مقصر اصلی است، زیرا مطالعات اولیه با دادن ۰.۷۵٪ منیزیم (که بسیار بیشتر از سطح خوراکهای معمول یعنی زیر ۰.۱٪ است) باعث ایجاد سنگ کردند.
(The levels of dietary magnesium used in these studies were all substantially higher than those normally found in commercial cat foods)
اما مهمترین عامل مشخصشده، pH ادرار است. غذاهای خشک و حاوی غلات بالا (ذرت، گندم) باعث تولید امواج قلیایی پس از غذا (Postprandial alkaline tide) میشوند؛ یعنی ۴ ساعت پس از صرف غذا، کلیهها برای جبران اسید معده، یونهای قلیایی دفع کرده و pH ادرار تا ۸.۰ افزایش مییابد.
(The postprandial alkaline tide ... can result in a urine pH as high as 8.0)
عوامل تغذیهای مهم (Box 30-2):
پاسخ: مدیریت به دو فاز انحلال (Dissolution) و نگهداری (Maintenance) تقسیم میشود.
فاز انحلال (۵ تا ۷ هفته):
فاز پیشگیری (نگهداری):
For this reason, supplementing a cat's normal food with sodium chloride is not recommended.)پاسخ: اگرچه اسیدیته برای حل استرووییت لازم است، اما اسیدوز متابولیک (Metabolic acidosis) ناشی از اسیدی شدن شدید، عوارض جبرانناپذیری دارد:
نکته اپیدمیولوژیک بسیار مهم: در دهه ۹۰ میلادی، با رایج شدن جیرههای اسیدی کننده برای پیشگیری از استرووییت، به همان نسبت، بروز سنگهای کلسیم اگزالات در گربهها افزایش یافت تا جایی که این دو نوع سنگ به تعادل آماری رسیدند.
(the widespread feeding of acidifying diets that contain low levels of magnesium may have been an important contributing factor to this trend)
پاسخ:
در سگها، استرووییت اغلب با عفونت همراه است و رژیمهای محدودکننده پروتئین (برای کاهش اوره) اگرچه میتوانند به کاهش آمونیاک کمک کنند، اما قابلیت پذیرش (Palatability) پایینی دارند و مهمتر از آن، اکثر سنگهای استرووییت سگها چندمینرالی (Mixed) هستند و حاوی مقادیر قابلتوجهی مواد غیر از استرووییت میباشند که با رژیم حل نمیشوند.
(Because most struvite calculi found in dogs contain significant amounts of nonstruvite minerals, which may not dissolve in response to an acidifying diet, medical (dietary) dissolution is no longer recommended)
روش اصلی: جراحی (Surgical removal) برای خارج کردن سنگها، و سپس درمان آنتیبیوتیکی طولانیمدت (بر اساس کشت و آنتیبیوگرام) تا ۳ تا ۴ هفته پس از جراحی، و گاهی تا ۶ ماه با دوز کاهشیافته برای پیشگیری از عود.
رژیم پیشگیری در سگها: غذایی که pH ادرار را در محدوده ۶.۴ تا ۶.۶ نگه دارد و دارای پروتئین با کیفیت بالا اما نه بیش از حد باشد.
پاسخ: اولین و مهمترین فرق: سنگهای کلسیم اگزالات در رژیم غذایی حل نمیشوند (Non-dissolvable). بنابراین راهکار اصلی، خارج کردن جراحی (Surgery)، لیپوترپسی (Lithotripsy) یا اوروهیدروپراپالژن (Urohydropropulsion) است.
عوامل خطر (Box 30-4):
رژیم پیشگیری (Box 30-5):
پاسخ: نژادهای اشنایوزر مینیاتور (Miniature Schnauzer) بالاترین شیوع را دارند (حدود ۲۵٪ موارد). سایر نژادها شامل لهاسا آپسو، یورکشایر تریر، پودل مینیاتور، شیتزو و بیچون فریز هستند.
مشابه گربهها، هیپرکلسمی ناشی از هیپرپاراتیروئیدی یا هیپرآدرنوکورتیسیسم (کوشینگ) میتواند خطر را افزایش دهد. رژیم پیشگیری مشابه گربه است: رقیق کردن ادرار، غذا با pH خنثی و استفاده از سیترات پتاسیم برای اتصال به کلسیم و جلوگیری از تشکیل کریستال.
پاسخ:
پاسخ:
سیستیت ایدیوپاتیک (Feline Idiopathic Cystitis - FIC) یک تشخیص طردی است؛ یعنی وقتی حیوان علائم بیماری مجاری تحتانی را دارد ولی سنگ، عفونت یا تومور مشخصی وجود ندارد.
(feline idiopathic cystitis represents a syndrome that has a number of different underlying causes)
اگرچه علت دقیق آن نامشخص است، اما مدیریت تغذیهای در آن نقشی کلیدی دارد و تنها راهکار مؤثر، تولید ادرار رقیقتر است. این کار با تغییر به غذای کنسروی (مرطوب) یا افزودن آب به غذا انجام میشود. دلیل: رقیق شدن ادرار باعث کاهش تماس مواد محرک با مخاط مثانه و افزایش دفعات ادرار میشود.
| نوع سنگ | گونه | قابلیت حل با رژیم | هدف pH ادرار | نکته کلیدی مدیریت |
|---|---|---|---|---|
| استرووییت | گربه | بله (۵-۷ هفته) | ۶.۰ - ۶.۳ (حل) / ۶.۰-۶.۵ (پیشگیری) | منیزیم < ۰.۱۲٪ DMB، پرهیز از نمک، غذای آزاد |
| استرووییت | سگ | خیر (توصیه نمیشود) | ۶.۴ - ۶.۶ (پیشگیری) | درمان آنتیبیوتیکی طولانی مدت (اولویت با جراحی) |
| کلسیم اگزالات | گربه و سگ | هرگز | ۶.۳ - ۶.۹ | سیترات پتاسیم، افزایش آب، درمان هیپرکلسمی |
| سیستین | سگ | خیر (قلیایی کننده) | قلیایی (بالای ۷.۰) | افزایش آب، قلیایی کردن ادرار |
| ایدیوپاتیک (FIC) | گربه | - | - | فقط افزایش مصرف آب و رقیق کردن ادرار |
نکته ارجاع به تصاویر/باکسها: در حین مطالعه، حتماً به Box 30-1 (علائم بالینی)، Box 30-2 (ریسک فاکتورهای استرووییت گربه)، Box 30-3 (راهنمای مدیریت استرووییت)، Box 30-4 (ریسک فاکتورهای کلسیم اگزالات) و Box 30-5 (مدیریت کلسیم اگزالات) دقت کنید که در متن اصلی به آنها اشاره شده است. همچنین بخش مربوط به نمودار تغییرات شیوع استرووییت و کلسیم اگزالات در دهه ۹۰ را میتوانید به عنوان یک نمودار سینوسی در ذهن تصور کنید که جای دو سنگ را با تغییر pH عوض کرده است.