سوالات کلیدی این فصل:
پاسخ: بسیار شایع! طبق متن، تقریباً از هر ۴ سگی که به کلینیک دامپزشکی مراجعه میکند، یک سگ (یک چهارم) به نوعی اختلال اسکلتی-عضلانی (Musculoskeletal disorders) مبتلاست. از این تعداد، ۷۰٪ موارد مربوط به اندامها (Appendicular skeleton) و مشکلات راه رفتن (Lameness) است. اما نکته حیاتی این است که در سگهای زیر ۱ سال، بیش از ۹۰٪ این مشکلات تحت تاثیر عوامل تغذیهای قرار دارند.
(استناد از متن اصلی: “It has been reported that almost one fourth of dogs visiting veterinary practices are diagnosed with musculoskeletal disorders. Of these cases, 70% involved mobility or lameness issues… The incidence in dogs that are less than 1 year of age is about 22% and more than 90% of these cases are thought to be influenced by nutritional factors.”)
پاسخ: دیسپلازی هیپ سگ (Canine Hip Dysplasia - CHD) یک بیماری بیومکانیکی مفصل ران (Coxofemoral joint) است که در آن ناهماهنگی (Incongruity) بین سر استخوان ران (Femoral head) و حفره حقهای (Acetabulum) وجود دارد. به مرور زمان، این لغزندگی (Subluxation) باعث بازسازی مفصل، کمعمق شدن حفره حقهای، صاف شدن سر استخوان ران و در نهایت ایجاد استئوآرتریت (OA) میشود. عوامل محیطی بسیار مهمتر از ژنتیک هستند! ضریب وراثتپذیری (Heritability) برای CHD بین ۰.۱ تا ۰.۴ تخمین زده میشود، یعنی بیش از ۶۰٪ عوامل، محیطی هستند. مهمترین عامل محیطی، سرعت رشد بالا و افزایش وزن بیش از حد بین ۳ تا ۸ ماهگی است.
(استناد از متن: “…dogs demonstrating a high rate of growth and excessive weight gain during this period have a higher frequency and more severe degenerative changes…” و “…heritability coefficients for CHD are estimated to be between 0.1 and 0.4. This means that 60% or more of the factors that influence the phenotypic expression of CHD are environmental in nature.”) - تصویر: میتوانید شکل ۳۷-۱ (Figure 37-1) را ببینید که تفاوت مفصل طبیعی و دیسپلاستیک را نشان میدهد. همچنین شکل ۳۷-۲ (Figure 37-2) منحنی رشد نژادهای مختلف را مقایسه کرده است.
پاسخ: استئوکندروز (Osteochondrosis) به یک اختلال در استخوانسازی غضروفی (Endochondral ossification) گفته میشود که بلوغ طبیعی غضروف اپیفیزی (Epiphyseal cartilage) را مختل میکند. وقتی این غضروف دچار جداشدگی از استخوان زیرین (Subchondral bone) شود و به داخل مفصل بیفتد، به آن استئوکندریت دیسکانس (Osteochondritis Dissecans - OCD) میگویند. تکه جدا شده را “موش مفصل” (Joint mouse) مینامند که معمولاً نیاز به جراحی دارد. این عارضه بیشتر در شانه (Shoulder)، زانو (Stifle)، خمیدگی (Hock) و آرنج (Elbow) دیده میشود و سن بروز آن ۵ تا ۹ ماهگی است.
(استناد از متن: “Osteochondrosis is characterized by a focal disruption in endochondral ossification… A common manifestation of osteochondrosis is osteochondritis dissecans. This occurs when a segment of articular (joint) cartilage is separated from the underlying bone…”)
پاسخ: هر دو در نژادهای بزرگ دیده میشوند، اما تفاوتهای کلیدی دارند:
پاسخ: دو مکانیسم اصلی دارد:
استرس مکانیکی (Mechanical Stress): تغذیه بیش از حد باعث افزایش توده عضلانی و وزن بدن قبل از تکامل کامل اسکلت میشود. استخوانهای نژادهای بزرگ در دوران رشد، قشر نازکتر (Thinner cortex) و مغز استخوان بزرگتر (Larger medullary cavity) دارند و تراکمشان کمتر است. این اسکلتِ در حال رشدِ سریع، توانایی تحمل وزن اضافی را ندارد و باعث آسیب به غضروف در حال رشد (Growth plates) و ایجاد استئوکندروز میشود.
تغییرات متابولیک و هورمونی: تغذیه آزاد (Ad libitum) باعث افزایش هورمونهای رشد مانند فاکتور رشد شبهانسولین-۱ (IGF-1) و هورمونهای تیروئید (T4 و T3) میشود که متابولیسم را برای رشد سریعتر تحریک میکنند. در مطالعه معروف روی سگهای گریت دین (Great Dane)، گروهی که آزادانه تغذیه شدند، استخوانهای بزرگتر اما با چگالی کمتر و مقاومت پایینتری داشتند و دچار ناهنجاریهای اسکلتی شدند.
(استناد از متن: “…accelerated growth rate creates a rapidly growing skeleton that is less strong and less able to withstand the biomechanical stresses of the greater muscle mass and body weight that are put on it… Not only do these dogs weigh more, but their bones are less able to handle the added weight.”)
پاسخ: طبق متن و جعبه ۳۷-۱ (Box 37-1)، پروتکل استاندارد به این صورت است:
پاسخ: مصرف کلسیم اضافی (مثلاً بالای ۲.۵٪ ماده خشک) باعث ایجاد یک آبشار هورمونی خطرناک میشود:
(استناد از متن: “…chronic elevation of calcitonin suppresses bone resorption for an abnormal period of time, resulting in a gradual thickening and increased density of cortical bone… The deposition of excessive subperiosteal bone that results may cause the clinical signs of HOD and Wobbler syndrome…”) نکته طلایی برای آزمون: هرگز به تولهسگ نژاد بزرگ مکمل کلسیم ندهید، حتی اگر غذا بیکیفیت باشد؛ به جای آن، غذا را به یک برند استاندارد تغییر دهید.
پاسخ: استئوآرتریت (Osteoarthritis - OA) یا آرتروز، یک بیماری پیشرونده است که با تخریب غضروف مفصلی (Articular cartilage destruction)، ضخیم شدن استخوان زیرغضروفی (Subchondral bone) و تشکیل استئوفیت (Osteophyte) مشخص میشود.
در مفصل سالم، دو جزء اصلی داریم: پروتئوگلیکانها (Proteoglycans) که آب را در بافت نگه میدارند و خاصیت ضربهگیری ایجاد میکنند، و کلاژن (Collagen) که استحکام کششی میدهد. در OA، کندروسیتها (Chondrocytes) دچار اختلال شده و پروتئوگلیکانهای غیرطبیعی میسازند (میزان کراتان سولفات کم و نسبت کندرویتین-۴-سولفات به کندرویتین-۶-سولفات افزایش مییابد). همزمان، آنزیمهای ماتریکس متالوپروتئیناز (Matrix Metalloproteinases - MMPs) افزایش یافته و باعث تخریب ماتریکس میشوند. در نتیجه، آب غضروف کم شده، انعطافپذیری از بین میرود و مفصل در برابر ضربات عادی نیز آسیبپذیر میشود.
پاسخ: - اسیدهای چرب امگا-۳ (Omega-3 Fatty Acids - EPA): اسیدهای چرب امگا-۶ (مانند اسید آراشیدونیک) باعث تولید ایکوزانوئیدهای پیشالتهابی (Proinflammatory) مانند PGE2 و لکوترین B4 میشوند. اما اسیدهای چرب امگا-۳ (به ویژه EPA) از طریق رقابت با امگا-۶، تولید ایکوزانوئیدهای کم التهابی را افزایش میدهند و التهاب مفصل را کاهش میدهند. نسبت ایدهآل امگا-۶ به امگا-۳ در رژیم غذایی این بیماران، ۵:۱ تا ۱۰:۱ است. - گلوکوزامین (Glucosamine) و کندرویتین سولفات (Chondroitin Sulfate): اینها اجزای سازنده اصلی گلیکوزآمینوگلیکانها (Glycosaminoglycans - GAGs) و پروتئوگلیکانها هستند. مکانیسم اثر دوگانه است: اول اینکه با تحریک کندروسیتها، ساخت کلاژن و پروتئوگلیکان را افزایش میدهند. دوم اینکه از تخریب آنزیمی (MMPs) جلوگیری میکنند. در یک مطالعه روی سگهای بیگل (Beagle)، ترکیب گلوکوزامین و کندرویتین باعث افزایش ۵۰٪ فعالیت سنتزی و کاهش ۵۹٪ تخریب پروتئولیتیک غضروف شد.
(استناد از متن: “…a study with Beagles reported that supplementation with a combination of glucosamine, chondroitin sulfate, and ascorbate increased biosynthetic activity in cartilage segments by 50% and decreased proteolytic degradation by 59%.”)
پاسخ: - کاهش وزن: چاقی مهمترین عامل تشدیدکننده OA است. کاهش وزن حتی به میزان ۱۱ تا ۱۸٪ به طور معناداری شدت لنگش را در سگهای مبتلا به دیسپلازی هیپ کاهش میدهد. (مطالعه Impellizieri و همکاران). در انسان، کاهش وزن در ۹۰٪ موارد باعث تسکین کامل درد مفاصل شده است. حتی برخی جراحان ارتوپد، انجام تعویض مفصل ران (Total Hip Replacement) را در سگهای چاق ممنوع کرده و اولویت اول را به کاهش وزن میدهند. - نوع ورزش (Exercise): فعالیتهای کمضربه (Low-impact) مانند راه رفتن آهسته (Walking) و شنا یا تردمیل آبی (Swimming / Underwater treadmill) بسیار مفید هستند، زیرا توده عضلانی را حفظ کرده و به مفصل فشار نمیآورند. در مقابل، فعالیتهای پربرخورد مانند دویدن، پریدن و کوهپیمایی به شدت ممنوع هستند. میتوانید شکل ۳۷-۴ (Figure 37-4) را ببینید که ورزش روی تردمیل آبی را نشان میدهد. - مدت زمان: برای شروع، روزهای هفته، ۵ تا ۱۵ دقیقه پیادهروی کافی است و به تدریج با افزایش استقامت، زمان را زیاد کنید. اگر حیوان پس از ورزش دچار خشکی مفصل شد، زمان را کاهش دهید.
خلاصه نهایی برای جمعبندی (یادداشت طلایی برای آزمون):