پاسخ: قلب فقط یک پمپ ساده نیست؛ چهار نقش استراتژیک در بدن دارد: ۱. انتقال اکسیژن و مواد مغذی (Oxygen & Nutrients) به تمام ارگانها. ۲. دفع مواد زائد (Waste Removal) مانند دیاکسید کربن و متابولیتها به اندامهای دفعی. ۳. انتقال هورمونها و آنزیمها (Hormone/Enzyme Transport) برای عملکرد سیستم تولیدمثل و تیروئید. ۴. تنظیم دمای بدن (Thermoregulation).
برای اینکه قلب این وظایف را به خوبی انجام دهد، به چهار شرط اساسی نیاز دارد (که تصویر شماره ۱ میتواند این چهار مورد را به صورت شماتیک نشان دهد): - گردش خون انعطافپذیر کرونری (Adaptable Coronary Circulation): عروق کرونر باید بتوانند در زمان نیاز (مثل استرس یا ورزش)، اکسیژن و غذا را بیشتر به عضله قلب برسانند. - پاسخدهی مناسب سلولهای میوکارد (Myocardial Contractile Cells): سلولها باید بتوانند ضربان و بروندهی قلب را افزایش دهند. - عملکرد طبیعی دریچهها (Valves). - واکنش طبیعی عروق محیطی (Peripheral Vascular Response) برای حفظ فشار خون.
پاسخ: وقتی هرکدام از چهار شرط بالا مختل شود، قلب دچار عدم تعادل شده و در نهایت به نارسایی احتقانی قلب (Congestive Heart Failure - CHF) منجر میشود. علائم بالینی کلیدی در حیوانات شامل موارد زیر است (که باید مثل برچسب در ذهنتان بماند): سنکوپ (Syncope) = غش کردن، سرفه یا دیسترس تنفسی (Coughing/Dyspnea)، عدم تحمل ورزش (Exercise Intolerance)، سیانوز (Cyanosis)، سوفل قلبی (Murmurs)، آریتمی (Arrhythmias)، بزرگی قلب و نبضهای خیلی ضعیف یا خیلی قوی.
پاسخ: بیماری قلبی در سگها یکی از شایعترین تشخیصها در جهان است و به دو دسته تقسیم میشود:
مادرزادی (Congenital): شایعترین آنها شامل تنگی آئورت (AS)، مجرای شریانی باز (PDA)، نقص دیواره بینبطنی (VSD) و تنگی ریوی (PS) است. این موارد اغلب در نژادهای خاص ارثی هستند.
اکتسابی (Acquired): در سگها بسیار شایعتر از مادرزادی است. برخلاف انسان، سگها به ندرت دچار آترواسکلروز (تصلب شرایین) میشوند.
پاسخ: در گربهها، تاریخچه جالبی وجود دارد. تا اواخر دهه ۱۹۸۰، DCM شایعترین بیماری قلبی در گربهها بود، اما دانشمندان (Pion و همکاران) ارتباط آن را با کمبود تورین (Taurine) کشف کردند. پس از اینکه شرکتهای تولیدکننده غذا، تورین را به جیره اضافه کردند، موارد DCM به طرز چشمگیری کاهش یافت. اگر امروز هم گربهای DCM بگیرد، یا به خاطر غذای نامتعادل خانگی است، یا یک نوع نادر و مستقل از تورین است، یا مرحله انتهایی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) است.
در حال حاضر، HCM شایعترین بیماری قلبی گربههاست. یک مطالعه اخیر نشان داد ۲۱٪ گربههای به ظاهر سالم سوفل دارند که ۸۶٪ آنها در اکوکاردیوگرافی، بیماری ساختاری (عمدتاً HCM) داشتند. در HCM، دیواره بطن چپ، عضلات پاپیلاری و سپتوم به صورت متقارن یا نامتقارن ضخیم (Hypertrophy) میشوند و حفره بطن چپ را تنگ میکنند (تصویر شماره ۳ تفاوت اتساع در DCM و ضخامت در HCM را نشان میدهد). این ضخامت باعث اختلال در پر شدن بطن میشود. این گربهها معمولاً به CHF و ترومبوآمبولی شریانی (Arterial Thromboembolism - ATE) دچار میشوند که در تا ۴۸٪ موارد دیده میشود. علائم بالینی شامل ضعف، تنفس دشوار، بیحالی، سنکوپ و در صورت بروز ATE، فلج یا درد اندامهای عقبی است. میانگین بقای این گربهها کمتر از ۲ سال است (mean survival time of less than 2 years).
پاسخ: کاشکسی قلبی (Cardiac Cachexia) یعنی تحلیل رفتن عضلات و کاهش وزن که در انسان، سگ و گربه مبتلا به بیماری قلبی رخ میدهد. نکته بسیار مهم این است که این کاهش وزن عمدتاً به دلیل از دست رفتن بافت بدون چربی (Lean Body Mass) یا همان عضلات است، نه چربی! (دقیقاً مشابه کاشکسی سرطانی). متن اشاره میکند که بیش از ۵۰٪ سگهای مبتلا به DCM درجاتی از این عارضه را دارند. این عارضه حتی میتواند در مراحل اولیه CHF شروع شود و تغییرات متابولیک قبل از تغییرات ظاهری رخ میدهند. از دست رفتن توده عضلانی باعث تضعیف سیستم ایمنی و کمخونی میشود (زیرا لنفوسیتهای CD4+ کاهش مییابند). دو عامل اصلی تشدیدکننده کاشکسی: ۱. بیاشتهایی (Anorexia): تا ۸۴٪ سگها و ۳۸٪ گربههای مبتلا به CHF دچار بیاشتهایی میشوند که میتواند به دلیل خستگی، تنگی نفس، عوارض داروها یا بدمزگی غذای جدید باشد. ۲. افزایش نیاز انرژی: این بیماران ممکن است تا ۳۰٪ انرژی بیشتری نیاز داشته باشند (به دلیل تپش قلب یا تنفس سریع). سیتوکینهای التهابی (مثل فاکتور نکروز تومور و اینترلوکین-۱) در این بیماران بالا میرود که هم اشتها را کم میکند و هم مستقیماً باعث تجزیه عضلات میشود. نکته ترجمه و استناد به متن اصلی انگلیسی: در اینجا متن به صراحت میگوید: “Interestingly, in 68% of dogs with CHF, anorexia was a contributing factor for owners opting to euthanize their pets.” یعنی در ۶۸٪ موارد، بیاشتهایی عاملی برای تصمیم به اتانازی بوده است! پس مدیریت تغذیه در اینجا کاملاً حیاتی است.
پاسخ: - در گربههای HCM: هدف، کاهش ضربان قلب، مدیریت CHF و درمان/پیشگیری از ATE است. داروها: دیلتیازم (Diltiazem)، بتا بلاکرها (Beta-blockers)، فوروزماید (Furosemide)، مهارکنندههای ACE (ACE inhibitors). برای ATE از آسپرین، وارفارین، دالتپارین یا کلوپیدوگرل استفاده میشود. - در سگهای DCM: داروها شامل مهارکنندههای ACE، بتا بلاکرها، پیموبندان (Pimobendan)، دیگوکسین (Digoxin)، ضدآریتمیها و ادرارآورهایی مثل فوروزماید هستند.
پاسخ: تغذیه یک رکن اصلی درمان است. اولین گام، مبارزه با بیاشتهایی است. روشهای عملی برای افزایش اشتها شامل: - کاهش دوز دارو در صورت ایجاد بیاشتهایی (با نظر دامپزشک). - گرم کردن غذا در مایکروویو (برای غذاهای کنسروی یا خشک خیسشده). - دادن وعدههای کوچک و مکرر در طول روز. - افزودن مقدار کمی تقویتکننده طعم مثل عسل، ماست یا آب رقیق تن ماهی (البته مراقب سدیم باشید!).
پاسخ: بیماران قلبی توانایی دفع سدیم از طریق ادرار را کاهش دادهاند (به دلیل کاهش برونده قلب)، بنابراین محدودیت سدیم برای کنترل تجمع مایعات توصیه میشود. اما مهمترین نکته تخصصی این است که در مراحل اولیه (بدون علائم CHF)، محدودیت شدید سدیم میتواند سیستم رنین-آنژیوتانسین-آلدوسترون را فعال کرده و حتی فشار خون را افزایش دهد! (Restricting sodium too extensively… may lead to increased blood pressure). بنابراین: - مرحله خفیف (بدون علائم): سدیم کمتر از ۰.۴۰٪ ماده خشک (Dry Matter) غذا مجاز است. - مرحله علامتدار (ظهور علائم بالینی): توصیه به کاهش سدیم به کمتر از ۰.۳۰٪ ماده خشک میشود. - در CHF شدید: حتماً از رژیمهای مخصوص بیماران قلبی استفاده شود.
تله بزرگ و کاربردی (خونسرد نباشید!): بسیاری از صاحبان حیوانات برای دادن قرص از خوراکیهای انسانی استفاده میکنند. متن به صراحت میگوید: “In one study, although owners reported that they were aware of the importance of sodium, they often failed to consider the type of treats… In fact, 92% of the dogs studied were fed high-sodium treats or table scraps.” یعنی ۹۲٪ صاحبان، با وجود آگاهی از خطر سدیم، از خوراکیهای پرنمک استفاده میکردند! خوراکیهای ممنوعه شامل: هاتداگ، پنیر، کره بادامزمینی، کالباس، کنسرو ماهی، چیپس، ذرت بو داده و حتی سبزیجات کنسروی. فقط از تشویقیهای مخصوص کمکالری یا بدون سدیم استفاده کنید.
پاسخ: تورین (Taurine) یک اسیدآمینه گوگردی است که در غلظت بالایی در میوکارد (عضله قلب) یافت میشود. مکانیسم دقیق آن کاملاً مشخص نیست، اما محتوای کلسیم سلولهای قلب را تنظیم کرده، به پروتئینهای انقباضی متصل میشود و آنتاگونیست طبیعی آنژیوتانسین II است. همچنین به عنوان آنتیاکسیدان عمل میکند. - در گربهها: تورین ضروری (Essential) است و کمبود آن حتماً منجر به DCM میشود (البته امروزه به دلیل غنیسازی غذاها کمتر دیده میشود). - در سگها: تورین شرطی (Conditionally Essential) محسوب میشود. برخی نژادها مثل American Cocker Spaniel، Golden Retriever، Labrador، Saint Bernard، Newfounland و English Setter به طور طبیعی نیاز بالاتری دارند یا دچار نقص متابولیک در جذب آن هستند. همچنین رژیمهای حاوی آرد بره و برنج (Lamb meal & rice)، سویا و فیبر بالا باعث افزایش جمعیت باکتریهای روده و دفع بیشتر تورین از مدفوع میشوند، بنابراین نیاز به تورین را افزایش میدهند.
دوز درمانی تورین (بر اساس متن اصلی): برای سگهای زیر ۲۵ کیلوگرم: ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم، سه بار در روز. برای سگهای ۲۵ تا ۴۰ کیلوگرم: ۱ تا ۲ گرم، دو یا سه بار در روز. تغییرات بالینی سریع است، اما تغییرات اکوکاردیوگرافی ممکن است ۲ تا ۴ ماه طول بکشد.
پاسخ: ال-کارنیتین (L-Carnitine) یک ماده شبهویتامین است که از لیزین و متیونین ساخته میشود و برای متابولیسم اسیدهای چرب ضروری است، زیرا اسیدهای چرب را به داخل میتوکندری میبرد تا بتا-اکسیداسیون انجام شود (حدود ۶۰٪ انرژی قلب از اکسیداسیون اسیدهای چرب تأمین میشود). کمبود کارنیتین باعث بیماری اولیه میوکارد میشود. یک خانواده از نژاد Boxer با DCM، کمبود کارنیتین داشتند. تخمین زده میشود کمبود کارنیتین در میوکارد در ۱۷٪ تا ۶۰٪ موارد DCM سگها رخ دهد، اما مشخص نیست که علت است یا معلول (آسیب سلولی باعث نشت کارنیتین میشود). دوز درمانی: ۵۰ تا ۱۰۰ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، سه بار در روز. مانند تورین، پاسخ بالینی سریع است اما تغییرات اکوکاردیوگرافی ۲ تا ۴ ماه طول میکشد.
پاسخ: مکمل امگا-۳ (Omega-3 PUFA) بسیار مفید است، زیرا سگهای مبتلا به CHF دچار کاهش غلظت EPA و DHA در پلاسما هستند. مصرف روغن ماهی این پروفایل را نرمال میکند. همچنین: - اثرات ضدآریتمی (Antiarrhythmic) دارد. در یک مطالعه روی باکسرهای مبتلا به آریتمی، مکمل روغن ماهی به طور قابلتوجهی آریتمی را کاهش داد. - تولید سیتوکینهای التهابی را کاهش داده و به بهبود کاشکسی قلبی کمک میکند.
دوز ذکر شده در متن: ۲۵ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم EPA و ۱۸ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم DHA.
پاسخ: - آنتیاکسیدانها (Antioxidants): سگهای مبتلا به CHF تحت استرس اکسیداتیو بالا هستند (گونههای فعال اکسیژن یا ROS افزایش مییابد) و آنتیاکسیدانهای محلول در چربی آنها کاهش مییابد. مکمل ویتامین C و E سطح پلاسمایی را بالا برده و نشانگر استرس اکسیداتیو (F2-alpha-isoprostanes) را کاهش میدهد. همچنین کوآنزیم Q10 (Coenzyme Q10) در انسان موفقیت داشته و در دامپزشکی هم توصیه میشود، هرچند مطالعه بالینی روی سگها هنوز چاپ نشده است. - پروتئین باکیفیت (High-Quality Protein): این یک نکته طلایی و اصلاحی است! در گذشته (دهه ۱۹۶۰) برخی توصیه به محدودیت پروتئین برای کاهش استرس کبدی میکردند، اما هیچ مدرکی برای این کار در سگ و گربه وجود ندارد و امروزه کاملاً رد شده است. چون کاشکسی قلبی شایع است، محدودیت پروتئین باعث تحلیل بیشتر عضلات میشود. بنابراین، رژیمهای مخصوص کلیه (که پروتئین محدود دارند) را برای بیماران قلبی تجویز نکنید، مگر اینکه همزمان نارسایی شدید کلیه داشته باشند و BUN و کراتینین بالا باشد.
پاسخ: چاقی یک فاکتور تشدیدکننده جدی است. اضافهوزن باعث افزایش برونده قلب، افزایش حجم پلاسما و مایعات خارجسلولی، فعال شدن نوروهومورال، کاهش دفع سدیم و آب، افزایش فشار خون، افزایش ضربان قلب و اختلال در عملکرد سیستولیک و دیاستولیک بطن میشود. متن میگوید: “Overweight conditions can exacerbate heart disease because obesity is associated with elevated cardiac output…”. کاهش وزن تدریجی در این حیوانات مفید است، اما توجه: رژیمهای کاهش وزن باید طوری طراحی شوند که از دست دادن توده عضلانی (پروتئین) را به حداقل برسانند تا باعث تشدید کاشکسی قلبی نشوند. یعنی چربی از دست برود، نه عضله!