پاسخ: انگلهای پوستی بر اساس نحوه زندگی روی میزبان به سه گروه تقسیم میشوند:
این انگلها روی سطح پوست زندگی میکنند و از مواد زائد و ترشحات سطحی تغذیه میکنند:
متن استناد از کتاب: "Some parasites (Cheyletiella mites and chewing lice) live on the skin, subsisting on the debris and exudates that are produced on its surface."
این انگلها روی پوست زندگی میکنند اما برای تغذیه به داخل پوست نفوذ میکنند:
متن استناد از کتاب: "Other parasites (fleas, sucking lice, and ticks) live on the skin but periodically penetrate its surface to draw nourishment from blood and tissue fluids."
این انگلها حداقل بخشی از چرخه زندگی خود را در داخل پوست سپری میکنند:
متن استناد از کتاب: "Still other parasites (demodectic and sarcoptic mites) live within the skin for at least part of their life cycle, producing more severe cutaneous effects."
پاسخ: واکنش پوست به این تهاجمات از خفیف تا شدید متغیر است اما معمولاً شامل موارد زیر میشود:
متن استناد از کتاب: "The reaction of the skin to these insults varies from trivial to lethal but usually includes inflammation, edema, and an attempt to localize the foreign body, toxin, or excretory products of the parasite. These secretions are often allergenic and cause itching and burning sensations."
پاسخ: داروهای ضدانگل را بر اساس نحوه مصرف و مکانیسم اثر میتوان به صورت زیر دستهبندی کرد:
مکانیسم اثر: مهار آنزیم استیلکولیناستراز (Acetylcholinesterase) → تجمع استیلکولین در سیناپس → تحریک مداوم عصبی
نمونهها:
نکته مهم: کرباریل نباید روی حیوانات با موی سفید استفاده شود زیرا ممکن است موها را زرد کند.
وضعیت: منسوخ شده و به دلیل ماندگاری طولانی در محیط و بافتها، جای خود را به محصولات ایمنتر دادهاند.
مکانیسم اثر: اتصال به گیرندههای نیکوتینی در سیناپس عصبی حشرات ← تحریک مداوم عصبی ← مرگ حشره
نمونهها:
مکانیسم اثر: آنتاگونیست گیرنده GABA در حشرات
نمونه:
هشدار: فیپرونیل برای خرگوشها بسیار سمی است.
مکانیسم اثر: مهار مونوآمیناکسیداز، مهار سنتز پروستاگلاندین و آگونیست آدرنرژیک
نمونه:
عوارض جانبی: خوابآلودگی موقت، خارش، هیپوترمی، برادیکاردی، هیپوتانسیون، هیپرگلیسمی
مکانیسم اثر: تقلید از هورمون جوانی طبیعی ← جلوگیری از بلوغ لاروها
نکته: کیتین در پستانداران وجود ندارد، بنابراین ایمنی بالا است.
نمونه:
مکانیسم اثر: تحریک سیستم عصبی حشره → فلج و مرگ
مکانیسم اثر: افزایش آزادسازی و اثر GABA (ناقل عصبی مهاری در حشرات و کنهها) و آگونیست کانالهای کلریدی گابا-گیت
نمونهها:
پاسخ:
اهداف: عمدتاً علیه انگلهای خارجی که روی سگ و گربه زندگی میکنند.
مزایا:
معایب:
اشکال مختلف:
نکته مهم از کتاب: "It is critical that clinicians prescribe topical and environmental antiparasitic agents within the bounds of label indications. Most topically applied insecticides are registered by the U.S. Environmental Protection Agency (EPA), and off-label use... is illegal."
روشهای مصرف: خوراکی، تزریقی، یا جذب از طریق پوست (Transdermal)
مزایا:
معایب:
نمونههای مهم:
متن استناد از کتاب: "Advantages of these products are their relative ease of administration and the certainty of their reaching the whole body. The diffuse and certain distribution make this type of product especially valuable in eliminating parasites in long-coated animals."
پاسخ:
گال سارکوپتیک یک بیماری خارشدار شدید و واگیردار است که توسط کنه Sarcoptes scabiei var. canis ایجاد میشود. این بیماری فصلی نیست و به سایر گونهها (از جمله انسان) قابل انتقال است.
متن استناد از کتاب: "Canine scabies (sarcoptic mange) is a nonseasonal, intensely pruritic, transmissible infestation of the skin of dogs caused by the mite Sarcoptes scabiei var. canis."
نکته کلیدی: خارش لاله گوش در گال معمولاً از نوک گوش شروع میشود و به سمت قاعده پیشرفت میکند (برعکس سایر بیماریهای خارشدار گوش).
نوک گوش حیوان را مالش دهید یا بخارانید. اگر حیوان با پای عقب تلاش کند ناحیه گوش را بخاراند، تست مثبت است.
آمار: حساسیت ۸۲-۹۰% و ویژگی ۹۴% (در ۸۲% موارد گال مثبت است)
موارد قابل تشخیص: یک کنه، یک تخم (تصویر ۶-۵۲H) یا مدفوع قهوهای بیضی شکل (تصویر ۶-۵۲I)
پاسخ: درمان باید به محض تشخیص یا حتی با شک بالینی شروع شود.
معایب: وقتگیر و کثیف، مخصوصاً در سگهای بزرگ و با پوشش ضخیم
الف) ایورمکتین (Ivermectin)
هشدار: این دوز برای سگهای با جهش ژن ABCB1 (که قبلاً MDR1 نامیده میشد) کشنده است. نژادهای حساس شامل کولی، شتلند شپداگ، استرالیَن شپداگ و...
متن استناد از کتاب: "At this dosage, the drug is above the toxic level for dogs with the ABCB1 mutation and will result in profound neurological signs."
ب) میلبمایسین (Milbemycin)
ج) سلامکتین (Selamectin)
نکته: حدود ۵% از سگها در روز ۳۰ هنوز کنه زنده دارند.
متن استناد از کتاب: "Canine Sarcoptes mites can live on human beings for at least 6 days and produce ova during that time."
در انسان، ضایعات در عرض ۲۴ ساعت پس از تماس ظاهر میشوند و به صورت پاپولهای خارشدار روی تنه و بازوها هستند. خارش در شب یا پس از دوش آب گرم تشدید میشود.
پاسخ:
دمودیکوزیس یک بیماری التهابی انگلی است که با حضور تعداد بیش از حد طبیعی کنههای جنس Demodex مشخص میشود.
گونههای درگیر در سگ: ۱. Demodex canis - شایعترین گونه، زندگی در فولیکولهای مو ۲. Demodex injai - بدن بلندتر، ایجاد سبوره چرب در ناحیه صورت و خط پشت ۳. Demodex cornei - دم کوتاه، سطحیتر در پوست
انواع عمومی بر اساس سن شروع:
علل زمینهای در نوع بالغین:
متن استناد از کتاب: "In more than 50% of cases, no underlying disease can be documented at the time the demodicosis is diagnosed."
نکته کلیدی: کنه Demodex بخشی از فلور طبیعی پوست سگ است و از مادر به توله در ۲-۳ روز اول زندگی منتقل میشود.
علت بروز دمودیکوزیس: نقص ایمنی سلولی اختصاصی برای کنه Demodex با شدت متغیر:
شواهد:
۱. بهبود وضعیت عمومی - مخصوصاً در نوع بالغین ۲. کنترل پیودرما (Pyoderma) - آنتیبیوتیک به مدت ۶-۸ هفته ۳. کنترل سبوره - شامپوهای ضدسبوره قبل از درمان ضدکنه
آمیتراز (Amitraz) - تنها داروی مجاز در آمریکا و کانادا
دستورالعمل دقیق: ۱. کوتاه کردن موهای بلند و متوسط ۲. حذف پوستهها (ممکن است نیاز به آرامبخشی داشته باشد) ۳. شستشو با شامپوهای ضدباکتری و ضدسبوره ۴. محلول آمیتراز ۲۵۰ ppm، کل بدن (سالم و بیمار) ۵. تکرار هر ۱۴ روز تا دو نوبت خراش منفی
عوارض: خوابآلودگی (۱۲-۲۴ ساعت)، خارش، هیپوترمی، برادیکاردی، هیپرگلیسمی
درمان عوارض: یوهیمبین (Yohimbine) و آتیپامزول (Atipamezole)
ایورمکتین (Ivermectin)
میلبمایسین (Milbemycin)
موکسیدکتین (Moxidectin)
درمان پوستی (Clinical cure): بهبود ضایعات پوستی (چند هفته زودتر از درمان انگلی اتفاق میافتد)
درمان انگلی (Parasitologic cure): حداقل ۴-۶ محل خراش بدون هیچ کنه زنده یا مرده در تمام مراحل رشد
نکته: درمان باید حداقل ۳۰-۶۰ روز پس از منفی شدن خراشها ادامه یابد.
نرخ عود (Relapse rate): ۱۰-۴۵% موارد، بیشتر در ۳ ماه اول پس از قطع درمان
پاسخ:
گونه شایع: Ctenocephalides felis felis (بیش از ۹۲% موارد در سگ و ۹۷% در گربه)
چرخه زندگی: تخم ← لارو (۳ مرحله) ← شفیره ← بالغ
زمان چرخه: ۳-۴ هفته در شرایط معمولی خانه (۱۲-۱۷۴ روز در شرایط مختلف)
شرایط ایدهآل برای رشد:
نکته مهم: حیوانات وحشی (راکون، اپوسوم) منابع اصلی آلودگی حیاط هستند.
اقدامات:
مراحل ضروری: ۱. جاروبرقی قوی - با برس ضربهزننده، کاهش ۳۰-۵۰% جمعیت ۲. شستشوی فرش - با دستگاههای بخار حرفهای ۳. شستشوی بستر حیوان ۴. استفاده از حشرهکشهای باقیمانده + تنظیمکنندههای رشد (IGRs)
نکته: دستگاههای اولتراسوند هیچ اثری ندارند.
محصولات نقطهای (Spot-on products):
| محصول | ماده مؤثر | گونه | دفعات | فعالیت |
|---|---|---|---|---|
| Advantage II | ایمیداکلوپرید + پیریپروکسیفن | سگ و گربه | ماهانه (تا هفتگی) | کک |
| K9 Advantix II | ایمیداکلوپرید + پرمترین + پیریپروکسیفن | فقط سگ | ماهانه | کک، کنه، پشه، مگس |
| Advantage Multi | ایمیداکلوپرید + موکسیدکتین | سگ و گربه | ماهانه | کک، کرم قلب، انگلهای گوارشی |
| Frontline Plus | فیپرونیل + متوپرن | سگ و گربه | ماهانه | کک، کنه، شپش |
| Revolution | سلامکتین | سگ و گربه | ماهانه | کک، کنه، گال، کرم قلب |
محصولات خوراکی (Oral products):
| محصول | ماده مؤثر | مکانیسم | دفعات |
|---|---|---|---|
| Program/Sentinel | لوفنورون | مهار سنتز کیتین | ماهانه |
| Capstar | نیتنپیرام | آگونیست گیرنده نیکوتینی | در مواقع نیاز |
| Comfortis | اسپینوساد | تحریک سیستم عصبی | ماهانه |
نکته: اسپینوساد با ایورمکتین با دوز بالا تداخل دارد (مهار Pgp).
شایعترین شکایت صاحبان: "محصول کار نکرد، هنوز کک میبینم!"
دلایل: ۱. کاربرد نادرست - عدم پوشش کامل بدن ۲. شستشوی مکرر - کاهش ماندگاری محصول ۳. تعداد زیاد حیوانات - عدم درمان همه حیوانات ۴. منبع خارجی - ورود مجدد کک از محیط
راهکار: استفاده از شانه کک (Flea comb) هفتهای ۱-۲ بار برای پایش درمان
پاسخ:
متن استناد از کتاب: "Reactions in humans occur within 24 hours after brief direct exposure and are characterized by pruritic papules on the trunk and arms. Pruritus is severe, especially when the skin is warm—as it is in bed at night or after a warm shower."
متن استناد از کتاب: "In 20% of these situations, human cases were also found. C. blakei was isolated in all cases."
۱. تشخیص به موقع - هر حیوان خارشدار باید برای گال بررسی شود ۲. درمان همه حیوانات در تماس - حتی بدون علامت ۳. آموزش به صاحبان - علائم اولیه در انسان را بشناسند ۴. استفاده از دستکش هنگام کار با حیوانات مشکوک ۵. پاکسازی محیط - مخصوصاً برای Cheyletiella و کک
پاسخ:
ABCB1 ژنی است که پروتئین P-گلیکوپروتئین (P-glycoprotein یا Pgp) را کد میکند. این پروتئین نقش محافظتی دارد و از ورود مواد سمی به سیستم عصبی مرکزی (CNS)، بیضهها و جفت جلوگیری میکند.
متن استناد از کتاب: "Pgp is encoded by the multiple drug-resistant gene MDR1 or ABCB1. It limits penetration of substances into the CNS, testes, and placenta."
این جهش شایعترین جهش در نژادهای گلهای (Herding breeds) است که باعث کاهش فعالیت P-گلیکوپروتئین میشود.
نژادهای در معرض خطر:
حساسیت:
| دارو | دوز کشنده (تخمینی) | دوز درمانی گال | نسبت |
|---|---|---|---|
| سلامکتین | ۱۰ برابر دوز برچسب | دوز برچسب | ایمن |
| موکسیدکتین | ۳۰ برابر دوز برچسب | دوز برچسب | ایمن |
| میلبمایسین | ۱۰-۲۰ برابر دوز برچسب | ۲ میلیگرم/کیلوگرم (۴ برابر دوز) | نسبتاً ایمن |
نکته: میلبمایسین در دوز روزانه ۲ میلیگرم/کیلوگرم، به مدت یک ماه ۱۲۰ برابر دوز مجاز است!
پروتکل پیشنهادی:
علائم مسمومیت:
نکته: در صورت بروز علائم، دارو را قطع کنید. علائم در عرض ۴۸ ساعت برطرف میشوند.
هشدار: برخی از سگها ممکن است تا هفتهها علائم نشان ندهند، بنابراین پایش مداوم ضروری است.
متن استناد از کتاب: "Before high-dose (>0.1 mg/kg) ivermectin is given to any dog from a breed known to be sensitive to it, the dog should be tested for the mutation."
توصیه کاربردی: برای سگهای با نژاد نامشخص که احتمال دارد دورگه نژادهای گلهای باشند، یا از ایمنترین روش (سلامکتین یا موکسیدکتین با دوز برچسب) استفاده کنید یا تست ژنتیک انجام دهید.
اسپینوساد (Spinosad - موجود در محصول Comfortis) مهارکننده P-گلیکوپروتئین است و میتواند سطح خونی ایورمکتین را افزایش دهد.
متن استناد از کتاب: "Adverse neurologic side effects may occur when co-administered with high-dose ivermectin. Data suggest spinosad acts as a Pgp inhibitor, with resultant increased blood and CSF levels of ivermectin."
۱. گال سارکوپتیک را در هر سگ خارشدار غیرفصلی در نظر بگیرید، حتی اگر خراش منفی باشد.
۲. آمیتراز تنها داروی مجاز برای درمان دمودیکوزیس عمومی در آمریکاست؛ سایر کاربردها خارج از برچسب (Off-label) محسوب میشوند.
۳. کنترل کک نیازمند رویکرد سهبعدی است: حیوان + خانه + حیاط.
۴. در نژادهای حساس به ایورمکتین، از سلامکتین یا موکسیدکتین با دوز برچسب استفاده کنید.
۵. درمان دمودیکوزیس را حداقل ۳۰-۶۰ روز پس از منفی شدن خراشها ادامه دهید.
۶. Cheyletiella را با شوره راهرونده و چسبندگی سست تخمها به مو تشخیص دهید (برخلاف شپش که تخمها محکم چسبیدهاند).
۷. در گوشهای گربه، کنه Otodectes شایعترین علت اوتیت خارجی است و درمان تمام حیوانات در تماس ضروری است.
۸. دمودیکوزیس بالغین (Adult-onset) را با بیماریهای زمینهای مانند کمکاری تیروئید، هیپرکورتیزولیسم و نئوپلازی مرتبط بدانید.
۹. محصولات نقطهای حاوی پرمترین را هرگز روی گربه استفاده نکنید (سمیت عصبی شدید).
۱۰. انگلهای مشترک با انسان شامل Sarcoptes، Cheyletiella و لاروهای هوکورم هستند؛ به صاحبان هشدار دهید.
| واژه فارسی | واژه انگلیسی | توضیح |
|---|---|---|
| گال | Scabies | بیماری خارشدار ناشی از کنه Sarcoptes |
| دمودیکوزیس | Demodicosis | بیماری ناشی از افزایش کنه Demodex |
| شوره راهرونده | Walking dandruff | علامت مشخصه آلودگی به Cheyletiella |
| پیودرما | Pyoderma | عفونت باکتریایی پوست |
| فولیکولیت | Folliculitis | التهاب فولیکول مو |
| کورونکل | Furuncle | آبسه عمیق فولیکولی |
| نیت | Nit | تخم شپش |
| کنه | Mite/ Tick | تفاوت: کنهها (Mites) کوچکتر و نرمتر، تیکها (Ticks) بزرگتر با پوشش چرمی |
| نقرهای | Silver | اصطلاح رایج برای شوره و پوستهریزی |
| گرمزدگی | Miliary dermatitis | ضایعات پاپولوکروستوز منتشر در گربهها |
| گال گوش | Otodectic mange | آلودگی گوش به کنه Otodectes |
| شپش | Louse (Lice) | حشرات بدون بال با میزبان اختصاصی |
| کک | Flea | حشره خونخوار با بدن فشرده جانبی |
| میاز | Myiasis | آلودگی به لارو مگس |
| لارو مهاجر | Larva migrans | مهاجرت لارو کرم در پوست |
| پاپول | Papule | ضایعه برجسته کوچک |
| پوسچول | Pustule | تاول چرکی |
| اسکوام | Scale | پوسته |
| کروست | Crust | دلمه |
| آلوپسی | Alopecia | ریزش مو |
| اریتم | Erythema | قرمزی |