سوال: FeLV چه ضایعات پوستی ایجاد میکند و چطور تشخیص داده میشود؟
پاسخ: FeLV یک رتـروویروس (retrovirus) سرکوبگر ایمنی و انکوژنیک است. ضایعات پوستی به دو دستهی اصلی تقسیم میشوند:
ضایعات ناشی از سرکوب سیستم ایمنی:
التهاب لثه یا پیودرمای عودکننده (gingivitis, pyoderma)
زخمهای بدتر (poor wound healing)
شوره و درماتیت پوستانداز (seborrhea, exfoliative dermatitis)
خارش عمومی (generalized pruritus)
افزایش حساسیت به عفونت قارچی (dermatophytosis)، دمودیکوز (demodicosis)، و ضایعات شبهکارسینوم درجا (bowenoid in situ)
دو سندرم نادر اما اختصاصی:
شاخ پوستی (cutaneous horn): تودههای مخروطی کراتین در مرکز بالشتکهای انگشتی، کفدست یا کفپا (دقت کنید: ممکن است با پاپیلوم، کراتوز اکتینیک یا کارسینوم سلول سنگفرشی اشتباه شود). در بیوپسی، سلولهای ائوزینوفیلیک و آپوپتوتیک دیده میشود و با ایمونوهیستوشیمی (IHC) آنتیژن gp70 مثبت میشود. (متن اصلی: "Biopsies of FeLV-associated cutaneous horns contain scattered brightly eosinophilic keratinocytes... Immunohistochemistry may be used to demonstrate the presence of gp70-positive FeLV antigen")
درماتوز سلولهای غولپیکر (giant cell dermatosis): درماتیت خارشدار و پوستهدار که معمولاً صورت، لبها، گوشها، پاها و ناحیهی مقعد را درگیر میکند (تصویر ۷-۱، A و B را ببینید). همهی این گربهها از نظر سرولوژی FeLV مثبتاند. در هیستوپاتولوژی، سلولهای غولپیکر سینسیشیال در اپیدرم و غلاف ریشهی مو دیده میشود. درمان: هیچ درمان قطعی برای حذف ویروس وجود ندارد؛ فقط مدیریت حمایتی و واکسیناسیون گربههای سالم (منفی) انجام میشود.
۲. ویروس نقص ایمنی گربه (FIV – Feline Immunodeficiency Virus)
سوال: FIV چه تظاهرات پوستی دارد و چطور از FeLV افتراق داده میشود؟
پاسخ: FIV هم یک رتروویروس است که بیشتر با بیماریهای مزمن دهان (gingivitis, stomatitis) همراه است. تظاهرات پوستی شامل:
آبسههای عودکننده، عفونتهای باکتریایی مزمن پوست و گوش
افزایش حساسیت به عفونتهای قارچی (مثل کریپتوکوک، کاندیدا، میکروسپوروم) و دمودیکوز
افزایش خطر ضایعات بوونوئید و ماستسلتومور
یک سندرم نادر در سه گربهی FIV مثبت گزارش شده: ضایعات پاپولوکروستوز منتشر با ریزش مو و پوستهریزی که بیشتر روی سر و اندامها بود (تصاویر ۷-۲ و ۷-۳). در بیوپسی، درماتیت هیدروپیک اینترفیس (hydropic interface dermatitis) دیده شد. تشخیص: تست سرولوژی (الایزا یا وسترن بلات) هر دو ویروس را مشخص میکند. همعفونی با FeLV شایع است و شدت سرکوب ایمنی را بیشتر میکند.
سوال: آبله گاوی در گربه چگونه بروز میکند و آیا به انسان سرایت دارد؟
پاسخ: عامل: اورتوپاکسویروس (Orthopoxvirus) که مخزن آن جوندگان (مخصوصاً ولها) هستند. گربهها معمولاً در تابستان و پاییز هنگام شکار جوندگان آلوده میشوند.
تظاهرات بالینی:
ضایعهی اولیه: یک ندول زخمی منفرد روی سر، گردن یا پنجهی جلو (اغلب با عفونت باکتریایی ثانویه همراه).
پس از ۱ تا ۳ هفته، ضایعات ثانویه به صورت ندولهای کوچک اپیدرمی ظاهر میشوند که در عرض ۳ تا ۵ روز بزرگ، زخمی و پوستهدار میشوند (تصویر ۷-۴). حدود ۲۰٪ موارد زخم دهانی دارند.
در گربههای وحشی (مثل یوزپلنگ) ممکن است پنومونی کشنده ایجاد شود.
تشخیص قطعی: بیوپسی پوست، سرولوژی، PCR، ایمونوهیستوشیمی یا جداسازی ویروس. در هیستوپاتولوژی، بالونینگ دژنرسانس و اجسام انکلوزیون ائوزینوفیلیک داخل سیتوپلاسمی در کراتینوسیتها دیده میشود.
نکته زئونوز: این بیماری به انسان (به خصوص افراد دارای نقص ایمنی) منتقل میشود و ضایعات ندولر روی دست و بازو ایجاد میکند. درمان اختصاصی ندارد، کورتیکواستروئید ممنوع است، و گربههای آلوده باید قرنطینه شوند. (متن اصلی: "Feline cowpox has zoonotic potential for contact in cats, dogs, and humans... Lesions are typically nodular and occur most commonly on the hands and arms.")
پاسخ: FIP ناشی از کروناویروس (coronavirus) است و معمولاً سیستمیک است. ضایعات پوستی نادر شامل:
زخمهای نکروتیک روی گردن و سر (تصویر ۷-۵) که ناشی از واسکولیت سطحی است.
ندولهای اریتماتو و پاپولهای داخل جلدی (به ویژه در گربههای همعفونی با FIV) که در بیوپسی، ارتشاح پیوگرانولوماتوز اطراف وریدها همراه با نکروز و خونریزی دیده میشود و آنتیژن کروناویروس در ماکروفاژها قابل شناسایی است.
یک مورد نادر از شکنندگی پوست (skin fragility) نیز در گربهی مبتلا به FIP گزارش شده که احتمالاً به دلیل کاتابولیسم شدید بوده است.
تشخیص با بیوپسی و ایمونوهیستوشیمی برای آنتیژن ویروس انجام میشود.
۵. دیستمپر سگ (Canine Distemper Virus – CDV)
سوال: دیستمپر چه ضایعات پوستی مشخصی دارد و چطور از سایر بیماریهای مشابه افتراق داده میشود؟
بیماری پد سخت (hard pad disease): هیپرکراتوز شدید بینی (تصویر ۷-۷، A) و بالشتکهای انگشتی (تصویر ۷-۷، B). در لمس، پدها خیلی سختتر از حد انتظار هستند (که یک نکتهی افتراقی مهم با لیشمانیوز، اریتم مهاجر نکروتیک و بیماری پوستی ناشی از غذای ژنریک است).
در تولهها، ایمپتیگوی منتشر بدون التهاب (تصویر ۷-۶).
به ندرت، ضایعات تاولی و پوسچولار اطراف چشم، بینی و دهان که ممکن است شبه بیماری خودایمنی باشد.
تشخیص قطعی: در هیستوپاتولوژی، هیپرکراتوز ارتوکراتوتیک و پاراکراتوتیک و اجسام انکلوزیون اسیدوفیل داخل سیتوپلاسمی (گاهی هستهای) در کراتینوسیتها دیده میشود. ایمونوهیستوشیمی روی پوست یا پد بسیار قابل اعتماد است. (متن اصلی: "Immunohistochemical detection of canine distemper virus in haired skin and footpad epithelium was reported to be very reliable for the antemortem diagnosis of distemper.")
۶. بیماری اورف (Contagious Ecthyma / Orf) در سگ و گربه
عامل: پاراپاکسویروس (parapoxvirus). در سگهایی که با لاشهی گوسفند تماس داشتهاند، ضایعات دایرهای درماتیت مرطوب، زخم و پوسته (اغلب روی سر) دیده شده است. در گربه فقط یک مورد گزارش شده. بیماری به انسان منتقل میشود و ضایعات منفرد روی دست ایجاد میکند. درمان علامتی است و معمولاً ۱ تا ۴ هفته طول میکشد.
۷. هرپسویروس گربه (FHV-1 – Feline Herpesvirus-1)
سوال: هرپسویروس گربه چه درماتیت صورت و روش درمانی دارد؟
پاسخ: عامل: آلفا هرپسویروس که بیشتر علائم تنفسی فوقانی ایجاد میکند. در مواردی، درماتیت اولسراتیو و نکروتیک صورت به ویژه روی بینی، پل بینی، پلکها (تصاویر ۷-۸ و ۷-۹) دیده میشود. ضایعات ممکن است با استرس یا مصرف کورتیکواستروئید عود کنند. در هیستوپاتولوژی: زخم، نکروز، درماتیت نکروتیک همراه با سلولهای غولپیکر چند هستهای و اجسام انکلوزیون داخل هستهای کاودری نوع A. یک ویژگی منحصربهفرد، نکروز غدد عرق اپیتلیال است.
تشخیص: PCR روی بیوپسی پوست حساسیت ۱۰۰٪ و اختصاصیت ۹۵٪ دارد (ولی ممکن است با آلودگی نمونه از مخاط بینی یا چشم، مثبت کاذب دهد).
درمان:
کاهش استرس، آنتیبیوتیک برای عفونت ثانویه
لیزین ۲۵۰ میلیگرم خوراکی روزانه
اینترفرون آلفا یا امگا
فامسیکلوویر (۹۰ میلیگرم/کیلوگرم خوراکی)
آسیکلوویر (با احتیاط)
سیدوفوویر موضعی برای کراتیت اولسراتیو واکسیناسیون از شدت بیماری میکاهد ولی عفونت نهفته را از بین نمیبرد.
۸. کالیسیویروس گربه (FCV – Feline Calicivirus)
سوال: کالیسیویروس علاوه بر علائم تنفسی، چه تظاهرات پوستی و دهانی دارد؟
پاسخ: عامل: RNA ویروس از جنس Vesivirus که در جمعیتهای چندگربهای شایع است. تظاهرات کلاسیک: زخمهای دهانی (زبان، لبها، لثه)، عطسه، ترشحات چشمی و بینی. دو سندرم پوستی خاص:
درماتیت پوسچولار بعد از تخمدانبرداری: دو گربه حدود ۱۰ روز پس از جراحی، ضایعات پوسچولار در ناحیهی تراشیدهی شکم پیدا کردند. در بیوپسی، پاناپیدرمال پوسچولوز و درماتیت نکروتیک دیده شد و IHC آنتیژن FCV را در سلولهای اپیتلیال نشان داد.
سویهی شدید خونریزیدهنده (Virulent systemic FCV): با ادم صورت و پا، تب، یرقان، اسهال خونی و زخمهای پوستی روی بینی، لبها، گوشها و اندامها. مرگ و میر ۳۰ تا ۵۰٪. درمان حمایتی و در موارد شدید، آنتیویروس اختصاصی (PMO) مؤثر بوده است.
۹. پاپیلومویروسها در سگ و گربه (Papillomaviruses)
سوال: چند سندرم مختلف ناشی از پاپیلومویروس در سگ و گربه وجود دارد و درمان آنها چیست؟
پاسخ: پاپیلومویروسها DNA ویروسهای کوچک و گونهخاص هستند که کراتینوسیتها را آلوده میکنند.
در سگ (۶ سندرم):
پاپیلوماتوز دهانی (oral papillomatosis): شایع در سگهای جوان (میانگین ۱ سال)؛ پلاکهای سفید و صاف که به تودههای گلکلمی شکل تبدیل میشوند (تصاویر ۷-۱۰ و ۷-۱۱). معمولاً پس از ۴ تا ۸ هفته خودبهخود پسرفت میکنند.
پاپیلومای تناسلی (venereal papilloma)
پاپیلومای اگزوافیتیک جلدی: در سگهای مسنتر، نژادهای کری بلو تریر و کوکر اسپانیل مستعدترند.
پاپیلومای معکوس (inverted papilloma): ضایعات فنجانی روی شکم، بیشتر در سگهای زیر ۳ سال.
پاپیلومهای متعدد بالشتکهای انگشتی: ضایعات شاخی شکل روی پدهای چندپا (تصویر ۷-۱۲) که ممکن است باعث لنگش شوند.
پلاکهای پیگمانته ویروسی (pigmented viral plaques): در باکسر، پاگ، اشناوزر مینیاتور و بولداگ فرانسوی؛ ممکن است به کارسینوم سلول سنگفرشی تبدیل شوند (تصویر ۷-۱۳).
درمان:
آنتیبیوتیک آزیتومایسین (۱۰ میلیگرم/کیلوگرم خوراکی روزانه به مدت ۱۰ روز) در برخی موارد مؤثر است.
برداشت جراحی، کرایو، لیزر یا تجویز اینترفرون.
واکسن نوترکیب برای پاپیلوم دهانی وجود دارد.
در گربه (۴ سندرم):
پاپیلومای جلدی (cutaneous papilloma): پلاکهای هیپرکراتوتیک در گربههای پیر (تصویر ۷-۱۴) همراه با ویروس اختصاصی FdPV-1.
فیبروپاپیلوم (feline sarcoid): تودههای ندولر روی سر، گردن و انگشتان گربههای جوان که شباهت زیادی به سارکوئید اسب دارد (تصویر ۷-۱۵) و اغلب با ویروس پاپیلومای گاوی نوع ۱ مرتبط است.
پلاکهای ویروسی (viral plaques): ضایعات بیضی شکل کوچک در گربههای مسن با نقص ایمنی (مثل FIV یا مصرف کورتیکواستروئید)؛ ممکن است حاوی دمودکس باشند (تصویر ۷-۱۶).
کارسینوم درجا (Bowenoid in situ): ضایعات متعدد تیره و پوستهدار که ممکن است به کارسینوم مهاجم تبدیل شوند (تصویر ۷-۱۷). درمان با ۵-فلوئورواوراسیل در گربه ممنوع است (نوروتوکسیک)، اما اینترفرون و اشعه گاما گزارش شدهاند.
۱۰. بیماریهای ریکتزیایی (RMSF و Ehrlichiosis)
سوال: تب خالدار کوه راکی و ارلیشیوز چه ضایعات پوستی و عروقی دارند؟
پاسخ:
تب خالدار کوه راکی (RMSF) – Rickettsia rickettsii: منتقله از کنههای Dermacentor. در ۲۰٪ موارد، ضایعات پوستی شامل اریتم، پتشی، ادم و به ندرت نکروز و زخم در دهان (تصویر ۷-۱۸، A)، مخاط تناسلی، کیسه بیضه (تصویر ۷-۱۸، B)، بینی، گوش و انتهای اندامها دیده میشود. ادم اندامها اولین علامت پوستی است. تشخیص: افزایش چهاربرابری تیتر آنتیبادی یا ایمونوفلورسانس مستقیم روی بیوپسی پوست که آنتیژن ریکتزیا را در اندوتلیوم عروق نشان دهد. درمان: داکسیسایکلین یا تتراسایکلین به مدت ۱ تا ۲ هفته. خطر زئونوز از طریق مدفوع کنه وجود دارد.
ارلیشیوز سگ (Ehrlichia canis): درماتیت پوستی نادر است ولی ممکن است درماتیت پوستهدار روی بینی، ضایعات پوسچولار و پورپورا، یا درماتیت پاپولوکروستوز خارشدار دیده شود. در ژرمن شپردها ممکن است پیودرمای عودکننده ایجاد کند. تشخیص با سرولوژی (IgG تیتر ≥۱:۸۰) و مشاهدهی مـُـرولـه (morulae) در لکوسیتها. درمان با داکسیسایکلین به مدت حداقل ۲۸ روز.
ضایعات پوستی نادر: درماتیت پیوگرانولوماتوز یا نکروزان همراه با واسکولیت (تصویر ۷-۱۹). تشخیص با سیتولوژی، PCR، یا افزایش چهاربرابری تیتر آنتیبادی. درمان: کلیندامایسین (۱۰ میلیگرم/کیلوگرم هر ۸ ساعت به مدت ۴ هفته).
ب) نئوسپوروز (Neosporosis) – Neospora caninum
در سگها (به خصوص تولهها و نژادهای بزرگ مثل باکسر، لابرادور، گریهاوند) علائم عصبی و عضلانی غالب است.
ضایعات پوستی: ندولهای درناژدار منتشر (اغلب خارشدار) و به ندرت درماتیت اولسراتیو پیشرونده روی پلکها، گردن، قفسهی سینه و پرینه.
در بیوپسی: درماتیت پیوگرانولوماتوز با تاخیزوئیتها (tachyzoites) در داخل کراتینوسیتها و ماکروفاژها. برای افتراق از توکسوپلاسما، از IHC یا PCR استفاده میشود.
درمان: کلیندامایسین (برای درماتیت) یا تریمتوپریم-سولفونامید (برای علائم عصبی) به مدت ۴ تا ۸ هفته.
ج) بابزیوز (Babesiosis) – Babesia canis / gibsoni
ضایعات پوستی نادر و ناشی از واسکولیت لکوسیتوکلاستیک: ادم، اکیموز، زخم و نکروز روی گوش، زیربغل، کشالهی ران، کیسه بیضه.
تشخیص: تیتر آنتیبادی (≥۱:۸۰ برای B.canis و ≥۱:۳۲۰ برای B.gibsoni) یا PCR.
درمان: پنتامیدین، داکسیسایکلین، کلیندامایسین یا آزیتومایسین (علائم را کنترل میکنند ولی انگل را حذف نمیکنند).
د) لیشمانیوز (Leishmaniasis) – Leishmania spp.
بسیار مهم و شایعترین بیماری پروتوزوئری پوست در سگها (بیش از ۸۰٪ موارد درگیری پوستی). تظاهرات پوستی (تصویر ۷-۲۰):
درماتیت پوستانداز با پوستههای نقرهای (شایعترین) که بیشتر روی سر، گوشها و اندامها.
هیپرکراتوز بینی و پد (انگشتها) همراه با ریزش مو.
آلوپسی دور چشم (lunettes) و زخمهای جلدی.
اونیکوگریپوز (بزرگشدن و پیچخوردگی ناخن)، پریونیشیا، درماتیت ندولر و پیودرمای ثانویه.
در ۲۵٪ موارد عفونت باکتریایی ثانویه همراه است.
تشخیص:
سیتولوژی: دیدن آماستیگوتهای لیشمانیا در داخل ماکروفاژها (تصویر ۷-۲۱) از ضایعات پوستی، مغز استخوان یا گرههای لنفاوی (بهترین با رنگ گیمسا).
هیستوپاتولوژی: ۹ الگوی التهابی مختلف (شایعترین: پریفولیکولیت گرانولوماتوز و درماتیت پریواسکولار سطحی و عمقی). حدود ۵۰٪ موارد انگل داخل و خارج سلولی دیده میشود.
PCR: بسیار حساس و اختصاصی (بهویژه روی مغز استخوان و گره لنفاوی).
سرولوژی: IFAT به عنوان روش مرجع، ولی ممکن است با تریپانوزوما واکنش متقاطع دهد. تیتر بالا معمولاً با بیماری فعال همراه است.
درمان (در حال حاضر درمان قطعی وجود ندارد و عود شایع است):
مگلومین آنتیمونیات (۱۰۰ میلیگرم/کیلوگرم زیرجلدی روزانه به مدت ۴ هفته)
آلوپورینول (۱۰ میلیگرم/کیلوگرم هر ۱۲ ساعت برای حداقل ۶ ماه) – ترکیب این دو باعث بهبودی طولانیتر میشود.
ماربوفلوکساسین، آمفوتریسین B، میلتفوزین و سایر داروها نیز به کار رفتهاند.
واکسن نوترکیب (Leish-110f) در برخی کشورها موجود است.
کنترل کنه و پشهی خاکی (sandfly) با پرمترین و دلتامترین ضروری است.
در مناطق غیربومی، حذف (اوتانازی) حیوانات آلوده برای پیشگیری از گسترش توصیه میشود.