راهنمای مطالعه فصل کهیر و درماتیت آتوپیک در دام‌های کوچک

سوالات کلیدی این فصل

  1. کهیر و آنژیوادم چیستند و چه تفاوتی با هم دارند؟
  2. علل و مکانیسم‌های ایجاد کهیر کدامند؟
  3. درماتیت آتوپیک سگ چیست و چه تفاوتی با بیماری آتوپیک دارد؟
  4. عوامل ژنتیکی و محیطی موثر در درماتیت آتوپیک کدامند؟
  5. اختلال عملکرد سد پوستی (Skin Barrier) چه نقشی در بیماری دارد؟
  6. تغییرات ایمونولوژیک در سگ‌های مبتلا به درماتیت آتوپیک چیست؟
  7. آلرژن‌های مهم در ایجاد بیماری کدامند؟
  8. تشخیص درماتیت آتوپیک چگونه انجام می‌شود؟
  9. درمان‌های موجود برای این بیماری کدامند؟
  10. درماتیت آتوپیک در گربه چه تفاوتی با سگ دارد؟
  11. حساسیت به کنه، حشرات و سایر عوامل چگونه است؟
  12. حساسیت غذایی و درماتیت تماسی چگونه تشخیص داده می‌شوند؟

بخش اول: کهیر (Urticaria) و آنژیوادم (Angioedema)

سوال ۱: کهیر و آنژیوادم دقیقاً چیستند و چه تفاوتی با هم دارند؟

پاسخ:

کهیر (Urticaria) و آنژیوادم (Angioedema) بیماری‌های نسبتاً نادری در حیوانات کوچک هستند که در اثر آزادسازی مواد التهابی از سلول‌های ماست‌سل (Mast Cell) و بازوفیل‌ها (Basophils) ایجاد می‌شوند.

متن انگلیسی مرجع: "Urticaria and angioedema are the clinical manifestations of localized mast cell or basophilic degranulation leading to vascular dilation and recruitment of inflammatory cells."

نکته مهم: در سگ‌های با پوشش کوتاه، کهیر ممکن است به صورت توده‌های برجسته مو (tufts of hair) دیده شود که از نمای خلفی بهتر قابل مشاهده است (به شکل ۸-۱ مراجعه کنید).

سوال ۲: چه عواملی باعث ایجاد کهیر در حیوانات می‌شوند؟

پاسخ:

عوامل ایجادکننده کهیر به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

الف) مکانیسم‌های ایمونولوژیک:

  1. حساسیت نوع I (Type I Hypersensitivity): واکنش فوری با واسطه IgE
  2. حساسیت نوع III (Type III Hypersensitivity): وابسته به کمپلکس‌های ایمنی
  3. واکنش به واکسن‌ها (Vaccine Reactions): مانند واکسن پانلوکوپنی، لپتوسپیروز، دیستمپر، هپاتیت، هاری و لوسمی گربه‌ها

متن انگلیسی مرجع: "The primary immunologic mechanisms involve type I hypersensitivity and the presence of immunoglobulin (IgE) against a previously encountered allergen, and type III hypersensitivity."

ب) مکانیسم‌های غیرایمونولوژیک:

نکته تشخیصی مهم: عدم وجود مشکل با دارو یا واکسن در گذشته، احتمال ایجاد حساسیت در حال حاضر را رد نمی‌کند، زیرا برای ایجاد حساسیت (Sensitization) نیاز به تماس مکرر با آلرژن وجود دارد.

سوال ۳: چگونه کهیر را تشخیص دهیم و از سایر بیماری‌ها افتراق دهیم؟

پاسخ:

تشخیص کهیر بر اساس موارد زیر است:

  1. ظاهر بالینی (Clinical Appearance)
  2. نبود ضایعات با دیاسکوپی (Disappearance of lesions on diascopy)
  3. بررسی هیستوپاتولوژی در صورت نیاز

تشخیص‌های افتراقی کهیر:

متن انگلیسی مرجع: "Differential diagnoses to consider for urticarial lesions include bacterial folliculitis, vasculitis, erythema multiforme, cutaneous lymphoma, amyloidosis, and mast cell tumor. Of all these diseases, bacterial folliculitis is the most common."

تشخیص‌های افتراقی آنژیوادم:

سوال ۴: درمان کهیر و آنژیوادم چگونه است؟

پاسخ:

در موارد شدید (Severe Cases):

  1. اپی‌نفرین (Epinephrine) 1:1000 به میزان ۰.۱-۰.۵ میلی‌لیتر زیرجلدی (SQ) یا عضلانی (IM)
  2. گلوکوکورتیکوئیدها (Glucocorticoids): پردنیزولون یا پردنیزون با دوز ۲ میلی‌گرم بر کیلوگرم خوراکی، عضلانی یا وریدی

متن انگلیسی مرجع: "In severe cases, epinephrine (1:1000 at 0.1-0.5 mL subcutaneous [SQ] or intramuscular [IM]), glucocorticoids (prednisolone or prednisone at 2 mg/kg, given orally [PO], IM, or intravenously [IV]), or both may be necessary."

در موارد مزمن (Chronic Cases):

  1. آنتی‌هیستامین‌ها (Antihistamines): برای پیشگیری از ایجاد ضایعات جدید مفید هستند، اما تأثیر محدودی بر ضایعات موجود دارند.
  2. ترکیب آنتاگونیست‌های H1 و H2 در موارد مقاوم به درمان
  3. پنتوکسی‌فیلین (Pentoxifylline): با دوز ۱۰-۲۰ میلی‌گرم بر کیلوگرم هر ۸-۱۲ ساعت در بیماران آتوپیک یا مبتلا به واسکولیت

نکته مهم: شناسایی و رفع عامل محرک، اساسی‌ترین اقدام در مدیریت موفق این بیماری است.

بخش دوم: درماتیت آتوپیک سگ (Canine Atopic Dermatitis - CAD)

سوال ۵: تعریف دقیق درماتیت آتوپیک سگ چیست و چه تفاوتی با "آتوپی" دارد؟

پاسخ:

تمایز مهم بین آتوپی و درماتیت آتوپیک:

متن انگلیسی مرجع: "Canine AD was classically defined as a type I hypersensitivity toward environmental allergens. In 2001, the American College of Veterinary Dermatology Task Force on canine AD defined it as 'A genetically predisposed inflammatory and pruritic allergic skin disease with characteristic clinical features. It is most commonly associated with IgE antibodies to environmental allergens.'"

مفهوم مهم - درماتیت آتوپیک‌گونه (Atopic-like Dermatitis): برخی سگ‌ها علائم بالینی مشابه درماتیت آتوپیک دارند اما IgE قابل اندازه‌گیری علیه آلرژن‌های محیطی در آنها یافت نمی‌شود. این وضعیت "درماتیت آتوپیک‌گونه" نامیده می‌شود.

سوال ۶: شیوع درماتیت آتوپیک در سگ‌ها چقدر است و چه عواملی در آن مؤثرند؟

پاسخ:

شیوع درماتیت آتوپیک در سگ‌ها بسته به منطقه جغرافیایی، روش مطالعه و معیارهای تشخیصی متفاوت است:

متن انگلیسی مرجع: "Prevalence of canine AD is likely to be affected by geographic regions, methods of survey, and criteria used for diagnosis. In the veterinary literature, canine AD has been reported to affect from as low as 3.3% in a study in 1971 to as high as 27% in a more recent survey in the United States and 5% in the United Kingdom."

عوامل محافظت‌کننده (بر اساس تئوری بهداشت - Hygiene Theory):

نکته: کاهش مواجهه با باکتری‌ها و انگل‌ها همراه با افزایش حمام‌های بیش از حد و استفاده از مواد شوینده ضدباکتری که می‌توانند عملکرد سد پوستی را مختل کنند، ممکن است باعث افزایش بروز درماتیت آتوپیک شوند (تئوری بهداشت).

سوال ۷: عوامل ژنتیکی در درماتیت آتوپیک سگ چه نقشی دارند؟

پاسخ:

درماتیت آتوپیک یک بیماری چندعاملی (Multifactorial) با زمینه ژنتیکی قوی است:

در انسان (برای مقایسه):

در سگ‌ها:

متن انگلیسی مرجع: "Thus, although the predisposition toward AD is genetically inherited, such predisposition is most likely polygenic and not linked to one single gene."

ژن‌های مورد مطالعه در سگ:

نکته مهم: ممکن است جهش‌های ژنتیکی مختلف در نژادهای مختلف و مناطق جغرافیایی متفاوت اهمیت داشته باشند.

سوال ۸: اختلال عملکرد سد پوستی (Skin Barrier Dysfunction) چیست و چه اهمیتی در AD دارد؟

پاسخ:

سد پوستی عملکرد مهمی در جلوگیری از نفوذ آلرژن‌ها و میکروارگانیسم‌ها دارد. در درماتیت آتوپیک، این سد دچار اختلال می‌شود:

شواهد در سگ‌های مبتلا به AD:

  1. کاهش سرامیدها (Ceramides) در لایه شاخی (Stratum Corneum)
  2. افزایش از دست دادن آب از طریق پوست (TEWL - Transepidermal Water Loss)
  3. ناهنجاری‌های ساختاری در لایه شاخی با میکروسکوپ الکترونی

متن انگلیسی مرجع: "In dogs, morphologic studies by means of ruthenium tetroxide electron microscopy suggested that an epidermal barrier defect could be present in atopic canine skin. This study indicated that the epidermal lipid barrier is disrupted in nonlesional atopic canine skin."

نقش فیلاگرین (Filaggrin): فیلاگرین پروتئینی است که در تمایز نهایی سلول‌های اپیدرمی نقش دارد. در مدل تجربی سگ‌های آتوپیک، بیان فیلاگرین به طور معنی‌داری کاهش یافته بود. در حدود ۲۲٪ از سگ‌های مبتلا به AD، شواهدی از موتاسیون در بخش انتهایی (C-terminal) فیلاگرین وجود دارد که مشابه انسان است.

متن انگلیسی مرجع: "It was concluded that filaggrin expression was decreased in this experimental model... the missing C-terminal filaggrin in one group strongly pointed toward loss-of-function mutations in approximately 22% of all AD dogs analyzed."

سوال ۹: تغییرات ایمونولوژیک اصلی در درماتیت آتوپیک سگ چیست؟

پاسخ:

تغییرات هومورال (Humoral Changes):

سیتوکین‌ها و سلول‌های T helper: درماتیت آتوپیک یک الگوی دو مرحله‌ای (Biphasic) در بیان سیتوکین‌ها دارد:

  1. ضایعات حاد: غلبه سلول‌های TH2 با تولید IL-4 و IL-13 (مسئول افزایش IgE)
  2. ضایعات مزمن: غلبه سلول‌های TH1 با تولید IL-2، IL-12، IFN-γ و IL-18

متن انگلیسی مرجع: "Acute skin lesions are characterized by CD4+ TH2 lymphocytes and eosinophils and the release of IL-4 and IL-13. These cytokines play an important role in development of high IgE levels... Chronic lesions show a predominance of macrophages and are associated with the presence of TH1-type cytokines (IL-2, IL-12, interferon [IFN]-γ IL-18)."

کموکاین‌های مهم در AD سگ:

سوال ۱۰: آلرژن‌های محیطی و غذایی چه نقشی در درماتیت آتوپیک دارند؟

پاسخ:

آلرژن‌های محیطی: حدود ۸۰٪ از افراد مبتلا به AD دارای IgE اختصاصی علیه یک یا چند آلرژن محیطی مانند مایت گرد و غبار (House Dust Mite)، علف‌ها و سایر آلرژن‌های محیطی هستند.

متن انگلیسی مرجع: "Approximately 80% of individuals with AD have circulating specific IgE recognizing one or more of house dust mite, grass, and other ubiquitous environmental allergens."

مسیر مواجهه با آلرژن: اگرچه در گذشته مسیر استنشاقی اهمیت داشت، اما مطالعات جدید نشان می‌دهند که مسیر پوستی (Epicutaneous) مهم‌ترین مسیر مواجهه است. این موضوع توزیع ضایعات را توضیح می‌دهد که در نواحی تماسی مانند پوزه، پنجه‌ها و گوش‌ها (Pinnae) دیده می‌شود.

آلرژن‌های غذایی: غذاها می‌توانند عامل تشدیدکننده (Flare Factor) در سگ‌های مبتلا به AD باشند. حدود ۱۳-۳۰٪ از سگ‌های مبتلا به عوارض غذایی همزمان AD دارند.

نکته مهم: تفکیک بین حساسیت غذایی و درماتیت آتوپیک همیشه واضح نیست و ممکن است یک حیوان همزمان به هر دو مبتلا باشد.

سوال ۱۱: میکروارگانیسم‌ها چه نقشی در تشدید درماتیت آتوپیک دارند؟

پاسخ:

باکتری‌ها (استافیلوکوک):

متن انگلیسی مرجع: "S. pseudintermedius can behave as an allergen in some dogs and elicit an IgE response. These results support the concept that bacterial hypersensitivity may be responsible for initiating or perpetuating skin lesions in a subset of animals."

قارچ مالاسزیا:

سوال ۱۲: علائم بالینی درماتیت آتوپیک در سگ چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پاسخ:

علائم بالینی:

به تصویر ۸-۵ مراجعه کنید که توزیع ضایعات را نشان می‌دهد.

نژادهای مستعد: بوکسر، تریر، لابرادور رتریور، وست هایلند وایت تریر، کوکر اسپانیل، بولداگ انگلیسی و بسیاری دیگر.

تشخیص: هیچ تست قطعی برای تشخیص درماتیت آتوپیک وجود ندارد. تشخیص بر اساس موارد زیر است:

  1. تاریخچه و علائم بالینی
  2. رد سایر بیماری‌های خارش‌دار (Food Allergy, Flea Allergy, Scabies, etc.)
  3. معیارهای تشخیصی

معیارهای ویلمسه (Willemse Criteria) برای تشخیص (حداقل ۳ مورد از موارد اصلی):

معیارهای فرعی (حداقل ۳ مورد):

سوال ۱۳: تست‌های آلرژی در سگ‌های آتوپیک چگونه انجام می‌شود و چه محدودیت‌هایی دارد؟

پاسخ:

دو روش اصلی برای تست آلرژی وجود دارد:

۱. تست پوستی داخل جلدی (Intradermal Skin Test - IDST):

این روش تست طلایی (Gold Standard) محسوب می‌شود.

مراحل انجام:

مواد مؤثر بر تست پوستی:

داروهای بی‌خطر برای آرام‌بخشی: Xylazine، Medetomidine، Tiletamine/Zolazepam

داروهایی که نباید استفاده شوند: Oxymorphone، Ketamine/Diazepam، Acepromazine، Propofol

متن انگلیسی مرجع: "Sedatives and anesthetics that do not affect skin reactivity and are acceptable for intradermal skin testing include xylazine hydrochloride, medetomidine, tiletamine/zolazepam, thiamlal, halothane, isoflurane, and methoxyflurane."

۲. تست‌های سرمی (Serology Tests):

شامل RAST، ELISA و Liquid-Phase Immunoenzymatic Assay هستند.

مزایا:

معایب:

متن انگلیسی مرجع: "It is important to remember that allergen-specific IgE serologic tests are never completely sensitive, nor completely specific. Few critical studies have evaluated performance of these tests, and current interlaboratory standardization and quality-control measures are inadequate."

نتیجه کلی: نتایج تست پوستی و سرمی همیشه با هم مطابقت ندارند و هر دو باید با احتیاط تفسیر شوند.

سوال ۱۴: درمان‌های اصلی درماتیت آتوپیک سگ کدامند؟

پاسخ:

درمان درماتیت آتوپیک چندوجهی (Multimodal) است:

۱. ایمونوتراپی اختصاصی آلرژن (Allergen-Specific Immunotherapy - ASIT):

این درمان ترجیحی در بیماران جوان با بیماری غیرفصلی است.

متن انگلیسی مرجع: "A blinded placebo-controlled study demonstrated allergen-specific immunotherapy is effective in dogs. This study showed greater than 50% improvement in 59% of the allergen-treated and only 21% of placebo-treated dogs."

نکته: در سگ‌های با واکنش به ASIT، کاهش دوز و استفاده از آنتی‌هیستامین قبل از تزریق توصیه می‌شود.

۲. درمان موضعی (Topical Therapy):

۳. داروهای سیستمیک:

گلوکوکورتیکوئیدها:

سیکلوسپورین:

متن انگلیسی مرجع: "Meta-analysis confirmed highly significant effects of cyclosporine compared to placebo, but none between oral cyclosporine and glucocorticoids."

آنتی‌هیستامین‌ها:

اسیدهای چرب ضروری (Essential Fatty Acids):

بخش سوم: درماتیت آتوپیک در گربه (Feline Atopic Dermatitis)

سوال ۱۵: درماتیت آتوپیک در گربه چه تفاوت‌هایی با سگ دارد؟

پاسخ:

علائم بالینی:

متن انگلیسی مرجع: "Clinically, macules, papules, plaques, and excoriations are commonly visible on ventral abdomen, groin, lateral thorax, and back legs. Recurrent otitis may also be seen. In addition, cats with AD may develop a crusted dermatitis called miliary dermatitis."

سن شروع: اکثر موارد (بیش از ۷۵٪) بین ۶ تا ۲۴ ماهگی شروع می‌شوند.

تشخیص:

تست پوستی در گربه:

درمان:

بخش چهارم: سایر انواع حساسیت

سوال ۱۶: حساسیت به نیش کک (Flea Bite Hypersensitivity) چگونه تشخیص و درمان می‌شود؟

پاسخ:

حساسیت به نیش کک شایع‌ترین آلرژی در مناطق آلوده به کک است.

مکانیسم:

علائم در سگ:

به شکل ۸-۱۴ مراجعه کنید که ضایعات حساسیت به کک را نشان می‌دهد.

علائم در گربه:

تشخیص:

متن انگلیسی مرجع: "Pure flea saliva used as a reagent for intradermal testing provided the best results in terms of sensitivity, specificity, and overall accuracy."

درمان:

سوال ۱۷: حساسیت غذایی (Food Hypersensitivity) چیست و چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پاسخ:

حساسیت غذایی یک واکنش نامطلوب به غذا با مکانیسم ایمونولوژیک (معمولاً نوع I) یا غیرایمونولوژیک (عدم تحمل - Intolerance) است.

شایع‌ترین مواد آلرژن در سگ:

شایع‌ترین مواد آلرژن در گربه:

تشخیص: تنها روش قابل اعتماد، رژیم حذفی-چالشی (Elimination Diet and Challenge) است:

  1. انتخاب رژیم غذایی: پروتئین و کربوهیدرات جدید (غیرتکراری)
  2. مدت زمان: حداقل ۶-۸ هفته (تا ۱۲ هفته)
  3. رعایت دقیق: بدون هیچ خوراکی، مکمل یا اسباب‌بازی خوراکی دیگر
  4. چالش: برگرداندن رژیم قبلی و مشاهده عود علائم

متن انگلیسی مرجع: "The diagnosis of adverse food reaction is made by using an elimination diet trial that results in a significant reduction in the clinical signs. The diagnosis is confirmed if clinical signs recur when the dog is fed its previous diet."

آزمایش‌های غیرمؤثر:

سوال ۱۸: حساسیت تماسی (Contact Hypersensitivity) چیست؟

پاسخ:

حساسیت تماسی یک واکنش حساسیت نوع IV (تأخیری) به هاپتن‌ها (Haptens) است که معمولاً مولکول‌های کوچک و چربی‌دوست هستند.

علائم بالینی:

به شکل ۸-۱۰ مراجعه کنید که گیاهان خانواده Commelinaceae را نشان می‌دهد.

تشخیص:

درمان:

بخش پنجم: سایر انواع حساسیت

سوال ۱۹: حساسیت به نیش حشرات و عنکبوت چگونه است؟

پاسخ:

حشرات گزنده از راسته Hymenoptera (زنبورها، هورنت‌ها، زنبورهای زرد، مورچه‌ها) می‌توانند واکنش‌های آنافیلاکسی تهدیدکننده حیات ایجاد کنند.

علائم:

درمان:

سوال ۲۰: حساسیت به مایت‌های انباری (Storage Mite Hypersensitivity) چیست؟

پاسخ:

مایت‌های انباری مانند Acarus siro، Tyrophagus putrescentiae و Blomia tropicalis در مواد غذایی ذخیره شده یافت می‌شوند و می‌توانند آلرژن‌های مهمی در سگ‌های مبتلا به AD باشند.

نکات کلیدی:

سوال ۲۱: حساسیت هورمونی، باکتریایی و انگلی چیست؟

پاسخ:

حساسیت هورمونی:

حساسیت باکتریایی:

حساسیت انگلی روده‌ای:

خلاصه نکات کلیدی برای آزمون تخصصی

اصطلاحات مهم انگلیسی:

نکات کلیدی برای به‌خاطر سپردن:

  1. کهیر با دیاسکوپی رنگ‌پریده می‌شود ولی پیودرمی خیر
  2. شایع‌ترین تشخیص افتراقی کهیر: فولیکولیت باکتریایی
  3. سن شروع AD سگ: ۶ ماه تا ۳ سال
  4. شایع‌ترین علامت AD: خارش
  5. شایع‌ترین ضایعه اولیه در AD: اریتم
  6. بهترین روش تشخیص حساسیت غذایی: رژیم حذفی-چالشی (نه تست پوستی یا سرمی)
  7. بهترین روش تشخیص حساسیت تماسی: تست پچ (Patch Test)
  8. ترجیحی‌ترین درمان در AD جوان: ایمونوتراپی اختصاصی آلرژن
  9. نژادهای مستعد AD: بوکسر، وست هایلند وایت تریر، لابرادور
  10. آلرژن غذایی شماره یک در سگ: گوشت گاو (۶۰٪)

اختصارات مهم برای آزمون:

توصیه برای مطالعه:

بازگشت به فهرست دانشنامه