سوال: رانجلیوزیس دقیقاً چیست و چرا باید به عنوان یک دامپزشک به آن توجه کنم؟
پاسخ: رانجلیوزیس (Rangeliosis) یک بیماری شدید و خونریزیدهنده (hemorrhagic disease) است که توسط انگل پروتوزوئری به نام رانجلیا ویتالی (Rangelia vitalii) ایجاد میشود. این بیماری عمدتاً سگهای اهلی و برخی سگسانان وحشی را مبتلا میکند.
نکته مهم از متن اصلی:
“Rangeliosis is a severe tick-borne hemorrhagic disease of dogs caused by Rangelia vitalii, a protozoan parasite of the phylum Apicomplexa, class Aconoidasida, order Piroplasmidia”
چرا اهمیت دارد؟ - این بیماری برای اولین بار در سال ۱۹۰۸ در برزیل توصیف شد و پس از یک دوره طولانی، مجدداً به عنوان یک بیماری بازپدید (reemerging disease) در آمریکای جنوبی مطرح شده است. - مهمترین علامت مشخصه آن خونریزی از نوک گوشها است که در زبان بومیان “نامبیووو” (nambiuvi) به معنی “گوشهای خونریزیدهنده” نامیده میشود. - در صورت عدم درمان مناسب، بیماری معمولاً کشنده است.
سوال: عامل ایجاد کننده رانجلیوزیس دقیقاً چیست و چگونه منتقل میشود؟
پاسخ:
عامل بیماری (Etiologic Agent): - نام علمی: Rangelia vitalii (رانجلیا ویتالی) - طبقهبندی: از شاخه Apicomplexa، رده Aconoidasida، راسته Piroplasmidia - نزدیک فیلوژنتیکی: به خانواده Babesiidae
از متن اصلی:
“Rangelia vitalii forms a new branch of piroplasms, which is located in the Babesia spp. sensu stricto clade”
میزبانها (Hosts): - سگ اهلی (domestic dog) - سگسانان وحشی: روباه خرچنگخوار (Cerdocyon thous) و روباه پامپاس (Lycalopex gymnocercus)
توزیع جغرافیایی (Geographic Distribution): - آمریکای جنوبی، به ویژه جنوب و جنوبشرق برزیل، آرژانتین و اروگوئه - تنها پیروپلاسمی است که خارج از آمریکای جنوبی یافت نشده است
نحوه انتقال (Mode of Transmission): - توسط کنه Amblyomma aureolatum (کنه زرد سگ) منتقل میشود - انتقال به صورت ترانساستادیال (transstadial transmission) از پوره به بالغ انجام میشود - کنههای Rhipicephalus sanguineus روی سگهای آلوده یافت شدهاند اما توانایی انتقال آنها تأیید نشده است
نکته مهم:
“Vector competence for R. vitalii has only been confirmed for A. aureolatum”
چرخه زندگی (Life Cycle): تصویر ۱۰۵.۲ را ببینید که چرخه زندگی را نشان میدهد:
نکته مهم از متن:
“The tissue phase appears to occur before the intraerythrocytic stage” (فاز بافتی قبل از فاز داخل گلبولی رخ میدهد)
فصلی بودن بیماری: - بیشترین موارد در تابستان رخ میدهد که کنهها فراوانتر هستند - عمدتاً سگهای جوان را مبتلا میکند، اما سگهای بالغ به ویژه در مناطق روستایی نیز ممکن است مبتلا شوند
سوال: چگونه یک سگ مبتلا به رانجلیوزیس را تشخیص دهم و چه علائمی را باید جستجو کنم؟
پاسخ:
علائم عمومی و غیراختصاصی: - بیحالی (lethargy) - بیاشتهایی (anorexia) - کاهش وزن (weight loss) - تب (fever) - رنگپریدگی مخاطات (pallor) و زردی (jaundice) - بزرگشدن طحال (splenomegaly) و غدد لنفاوی (lymphadenomegaly) - ادم اندامهای عقبی (pelvic limb edema)
علائم مشخصه خونریزیدهنده: - خونریزی مداوم از نوک و سطح خارجی گوشها (pinnal hemorrhage) - علامت مشخصه - خونریزی از بینی (epistaxis) - خونریزی از حفره دهان (شامل استفراغ خونی - hematemesis) - خونریزی از محل خونگیری (venipuncture sites) - خونریزی گوارشی (اسهال خونی - hemorrhagic diarrhea) - پتشی و اکیموز در مخاطات (petechiae and ecchymoses)
از متن اصلی:
“The severe bilateral pinnal hemorrhage is a characteristic (but not pathognomonic) clinical sign”
تصاویر ۱۰۵.۳ A تا D را برای مشاهده علائم بالینی ببینید.
۱. تشخیص اولیه (Presumptive Diagnosis): - بر اساس تاریخچه، علائم بالینی معمول و تغییرات هماتولوژیک - توجه: کنهها ممکن است تا زمان معاینه از سگ جدا شده باشند
۲. یافتههای آزمایشگاهی:
شمارش کامل خون (CBC): - کمخونی شدید بازساز (severe regenerative anemia) - ترومبوسیتوپنی خفیف تا شدید (mild to severe thrombocytopenia) - در مراحل اولیه: کمخونی نرموسیتیک و نورموکرومیک - با پیشرفت بیماری: کمخونی ماکروسیتیک و هیپوکرومیک - رتیکولوسیتوز، آنیزوسیتوز، پلیکرومازی و حضور اجسام هاول-جولی - اسفروسیتوز و تجمع گلبولهای قرمز (RBC agglutination) - پلاسما ممکن است ایکتریک باشد
از متن اصلی:
“In some cases, macroscopic erythrocyte agglutination can be seen in the blood collection tube”
پروفایل بیوشیمیایی سرم: - افزایش آنزیمهای ALT، AST و CK - افزایش بیلیروبین سرم (به دلیل همولیز خارج عروقی) - کاهش آلبومین و افزایش گلوبولینها
آزمایش ادرار: - بیلیروبینوری و هموگلوبینوری
۳. تشخیص قطعی (Definitive Diagnosis):
تشخیص سیتولوژیک: - بررسی اسمیر خون محیطی برای یافتن انگل - انگل ممکن است آزاد در پلاسما یا داخل گلبولهای قرمز، نوتروفیلها و مونوسیتها دیده شود (تصویر ۱۰۵.۴) - اندازه زوئیتها: طول ۳ میکرومتر، عرض ۲ میکرومتر (هسته ۱×۰.۸ میکرومتر) - در اسمیر خون با رنگ گیمسا، مروزوئیتهای داخل گلبولی دارای سیتوپلاسم بازوفیلیک کمرنگ و هسته مجنتا (ارغوانی) خارج از مرکز هستند.
نکته:
“Examination of peripheral blood smears for R. vitalii is insensitive, because in many cases the number of circulating parasites is low”
تشخیص مولکولی: - PCR کمی (quantitative PCR) برای تشخیص و اندازهگیری قطعه ژن ۱۸S rRNA تأیید شده است - در حال حاضر هیچ آزمایشگاه تشخیصی تجاری دامپزشکی PCR را برای R. vitalii انجام نمیدهد
تشخیص افتراقی (Differential Diagnosis): - بابزیوزیس سگ (canine babesiosis) - ارلیشیوزیس مونوسیتی سگ (canine monocytic ehrlichiosis) - لپتوسپیروزیس (leptospirosis) - لیشمانیوزیس (leishmaniosis) - اختلالات ایمنی-محور (immune-mediated disorders)
یافتههای پاتولوژیک:
ماکروسکوپی (نکروپسی): - رنگپریدگی منتشر یا زردی - اسپلنومگالی و هپاتومگالی - بزرگشدن غدد لنفاوی و لوزهها - ادم زیرجلدی منتشر در اندامهای عقبی - پتشی و اکیموز در سروز ارگانها و مخاطات - خونریزی ریوی و قلبی - ادم ریوی - خون در معده و روده - هیدروتوراکس، هیدروپریکاردیوم و آسیت خفیف تا متوسط
میکروسکوپی (تصویر ۱۰۵.۵ را ببینید): - حضور زوئیتها در سلولهای اندوتلیال مویرگهای خونی در بسیاری از اندامها - زوئیتها در داخل واکوئلهای انگلی (parasitophorous vacuoles) قرار دارند - ارگانهای درگیر: غدد لنفاوی محیطی، کبد، لوزهها، مغز استخوان، کلیهها، ریهها، مدولای آدرنال و شبکه کوروئید - سلولهای اندوتلیال آلوده میتوانند به طور قابلتوجهی توسط انگلها متسع شوند
سوال: اگر با یک سگ مبتلا به رانجلیوزیس مواجه شدم، چه درمانی باید تجویز کنم؟
پاسخ:
جدول ۱۰۵.۱ داروهای مورد استفاده را نشان میدهد:
۱. دیمینازین استات (Diminazene Acetate): - دوز: ۳.۵ میلیگرم/کیلوگرم - راه تجویز: عضلانی (IM) - تعداد: یک نوبت - مکانیسم: مؤثرترین دارو، طی ۲۴ ساعت اسمیر خون منفی میشود و پس از ۹ روز PCR منفی میشود - هشدار: شاخص درمانی پایین دارد و سمیت عصبی (neurotoxicosis) گزارش شده است. سمیت تجمعی است و تکرار تجویز باید حداقل ۲ هفته پس از تزریق اول اجتناب شود.
۲. ایمیدوکارب دیپروپیونات (Imidocarb Dipropionate): - دوز: ۵ میلیگرم/کیلوگرم - راه تجویز: عضلانی (IM) - تعداد: یک نوبت یا دو نوبت با فاصله ۲ هفته - میتواند به تنهایی یا همراه با دوکسیسایکلین استفاده شود - عوارض آنتیکولینرژیک: استفراغ، اسهال، ترشح بزاق و لرزش عضلانی که با آتروپین (۰.۰۰۵ میلیگرم/کیلوگرم زیرجلدی) قابل کنترل است.
۳. دوکسیسایکلین (Doxycycline): - دوز: ۵ میلیگرم/کیلوگرم - راه تجویز: خوراکی (PO) یا وریدی (IV) - فاصله: هر ۱۲ ساعت - مدت: ۲۸ روز
۴. تریپان بلو (Trypan Blue): - دوز: ۱۰ میلیگرم/کیلوگرم - راه تجویز: وریدی (IV) - نکته: دیگر استفاده نمیشود، در صورت نشت پریواسکولار باعث نکروز بافتی میشود
درمانهای حمایتی: - گلوکوکورتیکوئیدها (Glucocorticoids): برای مدیریت عواقب ایمنی-محور (IMHA و ITP) - ترانسفیوژن خون (Blood transfusion): در موارد کمخونی شدید - مایعدرمانی حمایتی (Supportive fluid therapy)
نکته مهم:
“If not properly treated, rangeliosis is usually fatal”
سوال: آمیبیاز غیررودهای چیست و چه تفاوتی با سایر بیماریهای آمیبی دارد؟
پاسخ:
آمیبیاز غیررودهای (Nonenteric Amebiasis) توسط آمیبهای آزادزی (free-living amebae) از جنسهای آکانتامبا (Acanthamoeba)، بالاموتیا (Balamuthia) و نایگلریا (Naegleria) ایجاد میشود. این انگلها در طبیعت (آب و خاک) به وفور یافت میشوند.
از متن اصلی:
“Amebas that belong to the genera Acanthamoeba, Balamuthia, and Naegleria are free-living, amphizoid, and opportunistic protozoa that are ubiquitous in nature”
| ویژگی | آمیبیاز غیررودهای | آمیبیاز گوارشی |
|---|---|---|
| عامل | Acanthamoeba, Balamuthia | Entamoeba histolytica |
| محل زندگی | آزاد در طبیعت | انگلی در روده |
| راه انتقال | استنشاق یا تماس | بلع کیستها |
| درگیری اصلی | CNS، ریه، کلیه | روده بزرگ |
| ایمنی میزبان | معمولاً نقص ایمنی | مستقل از ایمنی |
چرخه زندگی: - دو مرحله: کیست (cyst) در محیط و تروفوزوئیت (trophozoite) در بافتهای میزبان - کیستها بسیار مقاوم هستند: دماهای ۲۰- تا ۴۲+ درجه سانتیگراد و pH ۳.۹ تا ۹.۷۵ را تحمل میکنند.
ژنوتیپها: - ۲۰ ژنوتیپ مختلف (T1 تا T20) بر اساس توالی rRNA - ژنوتیپ T4 شایعترین در عفونتهای انسانی است
علائم بالینی: - کراتیت آمیبی (Amebic keratitis): در سگهای مبتلا به خشکی چشم (KCS) که با داروهای سرکوبکننده ایمنی موضعی درمان میشوند - علائم سیستمیک: بیحالی، بیاشتهایی، تب، ترشحات چشمی و بینی - علائم عصبی: عدم هماهنگی (incoordination)، کجگردی سر (head tilt)، زمینخوردن (stumbling)، دیسمتری (dysmetria) و تشنج (seizures) - علائم تنفسی: سرفه و تنگی نفس (dyspnea)
از متن اصلی:
“In one dog with acanthamebiasis, distribution of the brain lesions suggested penetration of the cribriform plate”
تشخیص آمیبیاز غیررودهای:
آزمایشهای آزمایشگاهی: - CBC: نوروفیلیک لکوسیتوز یا لکوپنی - بیوشیمی سرم: افزایش آنزیمهای کبدی و آزوتمی کلیوی
آنالیز مایع مغزی-نخاعی (CSF): - پلئوسیتوز (۲۳۴ تا ۲۹۲۵ سلول/میکرولیتر) - افزایش پروتئین (بیش از ۱ گرم/دسیلیتر)
تشخیص تصویربرداری: - سیتی اسکن: ضایعه با افزایش حاشیه (ring-enhancing) در مخچه - MRI: توده هتروژن با افزایش حاشیه پس از تزریق کنتراست
تشخیص سیتولوژیک: - مشاهده تروفوزوئیتها یا کیستها در نمونهها - تروفوزوئیتها: ۱۵-۵۰ میکرومتر، هسته خارج از مرکز با هستک بزرگ مرکزی - کیستها: ۱۵-۲۵ میکرومتر، دیواره داخلی موجدار (PAS-positive)
تشخیص مولکولی: - PCR بهترین روش برای شناسایی اختصاصی گونه است - میتوان بر روی نمونههای ثابت شده در فرمالین و پارافینه استفاده کرد
یافتههای پاتولوژیک (تصاویر ۱۰۵.۷ تا ۱۰۵.۱۳ را ببینید):
ماکروسکوپی: - ضایعات در ریه، کلیه، مغز، کبد، قلب، آدرنال و پانکراس - ندولهای کوچک سفید تا قهوهای-مایل به قرمز در کلیه و کبد - ندولهای نیمهجامد در ریهها
میکروسکوپی: - مننژوانسفالیت نکروزان و خونریزیدهنده (necrotizing and hemorrhagic meningoencephalitis) - پنومونی نکروزان با التهاب پیوگرانولوماتوز (pyogranulomatous) - تروفوزوئیتها و کیستهای آمیبی در داخل ماکروفاژها
درمان:
از متن اصلی:
“Successful therapy in dogs has not been described due to advanced disease at presentation, with dissemination to the CNS”
سوال: آمیبیاز گوارشی و بالانتیدیاز در سگها چگونه بروز میکنند؟
پاسخ:
عامل بیماری: - گونههای Entamoeba، اما فقط Entamoeba histolytica به عنوان پاتوژن شناخته میشود - Entamoeba dispar در انسان به عنوان همزیست (commensal) در نظر گرفته میشود
از متن اصلی:
“Entamoeba histolytica infection occurs worldwide and is an important cause of disease in humans and nonhuman primates”
چرخه زندگی (تصویر ۱۰۵.۱۵ را ببینید): - عفونت با بلعیدن کیستهای موجود در آب یا غذای آلوده آغاز میشود - اکسیستاسیون (excystation) در مجرای روده رخ میدهد - تروفوزوئیتهای متحرک و مهاجم تشکیل میشوند - در بیشتر موارد: تروفوزوئیتها تجمع کرده و کیستهای جدید تشکیل میدهند (عفونت خودمحدودشونده و بدون علامت) - در برخی موارد: چسبندگی به اپیتلیوم کولون و تهاجم به روده
علائم بالینی: - اکثر عفونتها تحتبالینی (subclinical) هستند - اسهال روده بزرگ (large bowel diarrhea) و بیاشتهایی
تشخیص (تصاویر ۱۰۵.۱۶ و ۱۰۵.۱۷ را ببینید): - یافتن تروفوزوئیتها در مدفوع - بیوپسی کولون با استفاده از هیستوپاتولوژی
عامل بیماری: - Balantioides coli (که قبلاً Balantidium coli نامیده میشد) - یک پروتوزوئر مژکدار (ciliate protozoan)
ویژگیها: - در سگها بسیار نادر گزارش شده است - در گربهها گزارش نشده است - علائم: اسهال روده بزرگ با هماچزی (hematochezia) و تنسموس (tenesmus) - ممکن است عفونت همزمان با Trichuris (کرم شلاقی) وجود داشته باشد
از متن اصلی:
“Dogs with balantidiasis showed signs of large bowel diarrhea with hematochezia and tenesmus”
تشخیص: - مشاهده کیستها و گاهی تروفوزوئیتها در شناورسازی مدفوع (fecal flotation) - بیوپسی کولون (تصویر ۱۰۵.۱۴ را ببینید که تروفوزوئیتها را در انسان نشان میدهد)
سوال: به عنوان یک دامپزشک، آیا باید نگران انتقال این بیماریها از سگ به انسان باشم؟
پاسخ:
از متن اصلی:
“There is no evidence that R. vitalii can infect humans”
نتیجه: هیچ مدرکی مبنی بر آلودهسازی انسان وجود ندارد.
از متن اصلی:
“Human infections are believed to originate from exposure to free-living amebae in the environment such as soils and water sources. Transmission from an infected animal to another is unlikely. However, the dog is sentinel for human infection because of common environmental exposure”
از متن اصلی:
“Dogs and cats may acquire infection from humans in the household, so the owners of pets diagnosed with E. histolytica infection should be referred to their physician for medical advice”
از متن اصلی:
“GI ameba and Balantiodies can cause mild to severe diarrhea in humans… However, there is no strong evidence for a role of companion animals in zoonotic transmission”
از متن اصلی:
“Identification of Blastocystis spp. organisms in canine and feline fecal specimens should be considered an incidental finding”
رانجلیوزیس: - عامل: Rangelia vitalii (پیروپلاسم نزدیک به بابزیا) - ناقل: کنه Amblyomma aureolatum - علامت مشخصه: خونریزی از نوک گوشها - درمان انتخابی: دیمینازین استات ۳.۵ mg/kg IM - خطر زئونوز: ندارد
آمیبیاز غیررودهای: - عوامل: Acanthamoeba و Balamuthia - درگیری CNS، ریه و کلیه - معمولاً در سگهای با نقص ایمنی - تشخیص: PCR، هیستوپاتولوژی - خطر زئونوز: کم اما سگ سنتینل است
آمیبیاز گوارشی و بالانتیدیاز: - عوامل: Entamoeba histolytica و Balantioides coli - علائم: اسهال روده بزرگ - خطر زئونوز: امکان انتقال از انسان به حیوان و بالعکس (اما شواهد قوی نیست)
بلاستوسیستوزیس: - عامل: Blastocystis spp. - نقش بیماریزایی: بحثبرانگیز - درمان: معمولاً نیازی نیست - یافته اتفاقی در نظر گرفته شود