پاسخ:
کک گربه (cat flea) با نام علمی Ctenocephalides felis (مخفف: C. felis) شایعترین انگل خارجی سگ و گربه در سراسر جهان است. این حشره کوچک (۱ تا ۲ میلیمتر)، بهصورت جانبی فشرده (laterally compressed) و به رنگ قهوهای-قرمز است. دو ویژگی تشخیصی مهم دارد:
- شانه جنال (genal comb): ردیفی از خارهای محکم در زیر سر
- شانه پرونوتال (pronotal comb): ردیفی از خارها روی اولین بخش قفسهسینه
نکته تشخیصی: برای تشخیص از کک سگ (Ctenocephalides canis) باید به طول خار اول شانه جنال، شکل سر و تعداد دندانهای روی ساق پا (tibia) توجه کرد.
(متن اصلی برای استناد):
“Although morphologically very similar, C. felis can be distinguished from C. canis by the relative length of the first genal spine, shape of the head, and number of tibial teeth.”
کک گربه نه تنها باعث خارش و حساسیت میشود، بلکه ناقل بیماریهای مهمی مانند بارتونلوز (Bartonella spp.)، ریکتزیوز (Rickettsia spp.) و کرم نواری خیارگونه (Dipylidium caninum) است. انسان نیز ممکن است گزیده شود، بهخصوص کودکان زیر ۱۰ سال که واکنش آلرژیک شدیدتری نشان میدهند.
پاسخ:
چرخه زندگی کک شامل چهار مرحله است که فقط مرحله بالغ روی میزبان زندگی میکند:
مدت زمان چرخه: در هوای گرم ۲۰ تا ۲۴ روز و در زمستان ۳۶ تا ۵۰ روز. شفیرهها میتوانند یخبندان را تحمل کنند.
نکته کاربردی: بیش از ۵۰٪ از تخمها، لاروها و شفیرهها در محیط هستند، بنابراین کنترل فقط روی حیوان کافی نیست مگر اینکه از محصولات با اثر طولانیمدت استفاده شود. درمان محیطی (جاروبرقی، شستشوی بستر، استفاده از تنظیمکنندههای رشد حشرات مثل متوپرن یا پیریپروکسیفن) در آلودگیهای شدید ضروری است.
پاسخ:
کک از طریق سه مکانیسم اصلی باعث بیماری میشود:
واکنش اغراقآمیز به پروتئینهای بزاق کک. این واکنش از نوع فوری (type I)، تأخیری (type IV) و حساسیت بازوفیلی جلدی است. در سگها ضایعات کلاسیک شامل ریزش مو و قرمزی در ناحیه کمری-خاجی (lumbosacral) و دمگاه (base of tail) است که به سمت رانها گسترش مییابد (شکل ۱۰۶.۴ را ببینید). در گربهها، درماتیت میلیاری (miliary dermatitis) بهویژه دور گردن و ریزش مو بهصورت نواری روی پشت دیده میشود.
نکته مهم: بسیاری از حیوانات با FAD، کک زنده روی خود ندارند (به دلیل نظافت زیاد)، بنابراین عدم مشاهده کک، تشخیص FAD را رد نمیکند.
هر کک ماده بالغ روزانه ۱۳.۶ میکرولیتر خون (بیش از ۱۵ برابر وزن خود) میمکد. در بچهگربهها، تولهسگها و نژادهای کوچک سگ، آلودگی شدید میتواند باعث کمخونی شدید فقر آهن و حتی مرگ شود. در مطالعهای در برزیل، ۷۸.۴٪ گربههای کمخون آلوده به کک بودند.
کک ناقل مستقیم عوامل زیر است: - باکتری Bartonella henselae (عامل بیماری خراش گربه در انسان) - ریکتزیا (Rickettsia felis و R. typhi) - کرم نواری Dipylidium caninum (از طریق بلع تصادفی کک توسط حیوان یا کودک) - نماتود Acanthocheilonema reconditum (میکروفیلاری خون)
پاسخ:
تشخیص بر اساس موارد زیر است:
نکته تشخیص افتراقی: باید بیماریهای مشابه مثل درماتیت آتوپیک، جرب (مایتها)، درماتوفیتوز، و واکنش غذایی را رد کرد.
پاسخ:
درمان شامل دو بخش اصلی است:
محصولات مؤثر بر کک بالغ شامل: - ایزوکسازولینها (isoxazolines): افوکسلانر، فلورالانر، لوتیلانر، سارولانر (اثر تا ۸ ماه) - فپرونیل (fipronil)، ایمیداکلوپرید (imidacloprid)، اسپینوساد (spinosad)، سلامکتین (selamectin) - قرصهای سریعاثر مثل نیتنپیرام (nitenpyram) برای موارد کمخونی شدید
نکته: تمام حیوانات خانه (سگ، گربه، خرگوش، فرت) باید همزمان درمان شوند.
در آلودگیهای شدید: جاروبرقی مرتب، شستن بستر با آب داغ، استفاده از تنظیمکنندههای رشد حشرات (IGRs) مثل متوپرن و پیریپروکسیفن و مهارکنندههای رشد (IDIs) مثل لوفنورون.
جدول ۱۰۶.۳ (متن را ببینید) نشان میدهد که درمان فقط روی حیوانات در منازل طبیعی نیز بسیار مؤثر است (کاهش بیش از ۹۹٪ کک در ۹۰ روز با محصولات جدید). فقط در صورتی که محصولات قدیمی یا استفاده نامنظم داشته باشیم، درمان محیطی ضروری میشود.
پیشگیری: استفاده در تمام طول سال، محدود کردن رفتوآمد حیوانات، جلوگیری از تماس با حیوانات وحشی، و نظافت منظم محیط.
پاسخ:
این دو نوع کک کمتر شایعاند ولی در برخی مناطق و مواقع با اهمیت هستند.
اهمیت بهداشت عمومی: سگهای آلوده مخزن مهمی برای انتقال به انسانها در مناطق اندمیک محسوب میشوند.
پاسخ:
شپشها حشرات بدون بال و مخصوص میزبان (host-specific) هستند. برخلاف کک، تمام مراحل زندگی (تخم، پوره، بالغ) روی میزبان سپری میشود. تخمها (که نیت (nits) نامیده میشوند) با چسب محکم به ساقه مو متصل میشوند.
انواع شپش در سگ و گربه:
| گونه | نوع تغذیه | میزبان اصلی | منطقه شایع |
|---|---|---|---|
| Trichodectes canis | گزنده (chewing) – از پوسته پوست و مو تغذیه میکند | سگ، گرگ، کایوت | مناطق سردسیر |
| Heterodoxus spiniger | گزنده ولی خونخوار اختیاری | سگ (منشأ از دینگو) | مناطق گرمسیر |
| Linognathus setosus | مکنده خون (sucking) – با فرو بردن استایلت در مویرگ | سگ | اروپا (فنلاند، سوئد) و سایر مناطق |
| Felicola subrostratus | گزنده – از بقایای پوست | گربه | جهانی (به جز مناطق خیلی سرد) |
چرخه زندگی: تخمها پس از ۱ تا ۲ هفته باز میشوند، پورهها سه سن دارند و کل چرخه ۳ تا ۴ هفته طول میکشد. انتقال از طریق تماس مستقیم حیوان با حیوان، یا اشیاء مشترک (برس، بستر) صورت میگیرد.
پاسخ:
علائم بالینی:
- هر دو نوع باعث خارش متوسط تا شدید، ریزش مو، زبری و بوی بد پوست میشوند.
- شپش مکنده (L. setosus) در تولهسگهای کوچک و ضعیف میتواند کمخونی شدید ایجاد کند.
- شپش گزنده معمولاً روی سر، گردن، دم و ناحیه مقعد متمرکز است، در حالی که شپش مکنده بیشتر زیر قلاده، پشت و گوشها دیده میشود.
- شپش گربه (F. subrostratus) به ندرت روی گربههای آراسته دیده میشود.
تشخیص: - مشاهده مستقیم شپش یا تخمها با ذرهبین یا میکروسکوپ پس از چسباندن به نوار چسب. - شپشهای گزنده (Trichodectes و Felicola) دارای سر پهنتر از قفسهسینه هستند (شکل ۱۰۶.۷ و ۱۰۶.۸ را ببینید)، در حالی که شپش مکنده سر باریکتری دارد.
درمان: - محصولات معمول ضد کک مانند فپرونیل، ایمیداکلوپرید، سلامکتین، دینوتفوران روی شپشها مؤثرند (هرچند برخی برچسب اختصاصی ندارند). - فلورالانر خوراکی برای شپش مکنده سگ و ترکیب سلامکتین/سارولانر برای شپش گربه در اروپا تأیید شده است. - در آلودگی شدید، کوتاه کردن مو و حمام با شامپوهای حاوی لیم سولفور یا نئوم. - درمان تمام حیوانات همگونه در تماس ضروری است.
پیشآگهی: عالی است، زیرا شپشها به حشرهکشها حساس هستند و خارج از میزبان بیش از چند روز زنده نمیمانند.
پاسخ:
خیر. شپش حیوانات مختص میزبان (host-specific) است. شپش سگ و گربه هرگز به انسان منتقل نمیشود و بالعکس. انسان تنها توسط شپش انسان (Pediculus humanus، Pediculus capitis و Phthirus pubis) آلوده میشود. بنابراین نگرانی از انتقال شپش حیوانات به انسان وجود ندارد و نقش بهداشت عمومی در این زمینه صفر است.
(متن اصلی برای استناد):
“Lice are host- specific parasites, and people acquire lice from other people, not from pets or from an environment with pets.”
پاسخ:
سیگنالمنت: بچهگربه نر ۴ هفتهه نژاد موکوتاه اهلی.
تاریخچه: یتیم، بیخانمان، با علائم عفونت دستگاه تنفسی فوقانی.
یافتههای بالینی: - وزن ۲۶۸ گرم، BCS 2/9، دمای بدن بسیار پایین، رنگ مخاطات رنگپریده، کمآبی ۱۰٪. - آلودگی شدید به کک و مدفوع کک در کل بدن. - ترشحات چرکی چشمها (conjunctivitis neonatorum). - PCV = ۱۱٪ (کمخونی شدید).
تشخیص: کمخونی ناشی از آلودگی شدید کک (با رد سایر علل مثل ویروسها یا هموپلاسما به دلیل سن کم و دوره کوتاه بیماری).
درمان: - نیتنپیرام (۵.۷ میلیگرم خوراکی) برای حذف سریع ککهای بالغ. - تزریق گلبول قرمز فشرده (۶ میلیلیتر) که PCV را به ۲۲٪ رساند. - آنتیبیوتیک (داکسیسیکلین) و ضدویروس (فامسیکلوویر) برای عفونت تنفسی. - مایعدرمانی وریدی.
پیگیری: پس از ۲ ماه وزن ۱.۸ کیلوگرم، مخاطات صورتی، بدون کک، و بهبودی کامل چشمها (شکل ۱۰۶.۹ را ببینید).
نکات آموزشی:
- کمخونی ناشی از کک در بچهگربهها شایع و کشنده است.
- درمان باید شامل حشرهکش سریعاثر، حمایت خونی و مایعات، و درمان بیماریهای همراه باشد.
- پیشگیری از کک در تمام طول سال حتی برای حیوانات خانگی ضروری است.