پاسخ:
چشم سگ و گربه سالم، دارای فلور میکروبی بومی (Indigenous microflora) در کیسه ملتحمه (Conjunctival cul‑de‑sac) و لبه پلک (Lid margin) است. حضور این باکتریها در حالت عادی بیماریزا نیست و بخشی از اکوسیستم طبیعی چشم محسوب میشود.
در سگها (جدول ۱۲۸.۱ – متن):
- میزان جداسازی باکتری از کیسه ملتحمه سگهای سالم بین ۴۶ تا ۹۱ درصد گزارش شده است.
- شایعترین باکتریها: استافیلوکوکها (کوآگولاز مثبت و منفی)، استرپتوکوکها، Bacillus، Corynebacterium، E. coli، Pasteurella و Pseudomonas.
- قارچها نیز از کیسه ملتحمه ۱۰ تا ۲۲ درصد سگهای سالم جدا شدهاند.
در گربهها (جدول ۱۲۸.۲ – متن):
- شیوع باکتریهای قابلکشت در گربهها کمتر است. در یک مطالعه، ۳۴ درصد گربههای سالم دارای باکتری در کیسه ملتحمه و ۲۵ درصد در لبه پلک بودند. از ۴۲ درصد گربهها هیچ ارگانیسمی جدا نشد.
- شایعترین باکتریها: استافیلوکوکها، استرپتوکوکها، Pasteurella multocida، E. coli و Bacillus.
- قارچها از ۲۶ درصد گربههای سالم (۱۴ درصد چشمها) جدا شدند.
- باکتریهای بیهوازی (Anaerobes) در گربههای سالم جدا نشدند.
عوامل تبدیل فلور طبیعی به عفونت (صفحه ۱):
عفونت سطح چشم زمانی رخ میدهد که تعادل طبیعی (Balance) به هم بخورد و عوامل مستعدکننده (Predisposing factors) باعث چسبندگی، تکثیر و تهاجم باکتریها شوند. این عوامل عبارتند از:
- خشکی چشم (KCS – Keratoconjunctivitis sicca): کاهش اشک باعث از بین رفتن اثر شستوشویی و ضدباکتریایی اشک میشود.
- تروما (Trauma): زخم یا خراش سطح چشم.
- سرکوب سیستم ایمنی (Immunosuppression).
- اشعه ماوراءبنفش (UV radiation).
- بیماریهای زمینهای پوستی (مثل درماتیت آلرژیک، دمودیکوز).
استناد از متن (صفحه ۱):
“Most surface bacterial infections follow other debilitating conditions that potentiate the pathogenicity of organisms that are indigenous to the ocular surface… Conditions that damage the ocular surface, such as keratoconjunctivitis sicca (KCS), ultraviolet or other radiation, immune suppression, and trauma can allow indigenous bacteria to adhere and proliferate to produce disease.”
پاسخ:
چشم دارای چندین مکانیسم دفاعی طبیعی است که از کلونیزاسیون و تهاجم میکروبی جلوگیری میکند (صفحه ۱):
دلیل از کار افتادن این مکانیسمها:
هر عاملی که باعث کاهش اشک (مثل KCS)، اختلال در پلک زدن، یا تغییر در فلور طبیعی (مثل مصرف آنتیبیوتیک موضعی) شود، میتواند تعادل را بر هم زند و زمینه را برای عفونت فراهم کند. باکتریهای مهاجم پس از چسبیدن به سطح اپیتلیوم، تکثیر یافته و با ترشح آنزیمهای پروتئولیتیک (مثل کلاژناز و الاستاز) به بافت حمله کرده و التهاب ایجاد میکنند.
استناد از متن (صفحه ۱):
“Tears also contain IgA and other antibacterial substances such as lactoferrin and lysozyme. Competitive interactions among the indigenous flora keep the numbers of organisms lower, whereas disrupting this balance may cause an overgrowth of one species.”
و در مورد باکتریهای مهاجم: “Bacteria that produce proteolytic enzymes such as Pseudomonas aeruginosa typically cause rapidly progressive ‘melting’ corneal ulcers.”
پاسخ:
بلفاریت (Blepharitis) به معنای التهاب پلکها (Eyelids) است. این التهاب میتواند اولیه (ناشی از خود باکتری) یا ثانویه (به دنبال بیماریهای دیگر) باشد.
علل شایع بلفاریت در سگها (بر اساس یک مطالعه از آلمان روی ۱۰۲ سگ – صفحه ۱):
1. بیماریهای آلرژیک پوستی (Allergic skin disease): شایعترین علت (۵۲٪ موارد).
2. بیماریهای عفونی/انگلی (Infectious/parasitic disease): ۲۲٪ موارد – شامل دمودیکوز (Demodicosis)، لیشمانیوز (Leishmaniosis) و درماتوفیتوز (Dermatophytosis).
3. بیماریهای خودایمنی (Autoimmune disease): ۱۸٪ موارد.
4. نئوپلازی (Neoplasia): ۵٪ موارد.
شایعترین باکتری عامل بلفاریت اولیه و ثانویه:
- Staphylococcus pseudintermedius (قبلاً S. intermedius) – در یک مطالعه سال ۲۰۲۰، از ۷۲ سگ و ۲۴ گربه با بلفاریت/کانژنکتیویت، ۴۰٪ موارد کشت مثبت داشتند که از این تعداد، ۳۸ ایزوله (معادل ۴۰٪ از کل موارد کشت مثبت) S. pseudintermedius بود. از این تعداد، ۳ ایزوله (۸٪) مقاوم به متیسیلین (MRSP) بودند.
استناد از متن (صفحه ۱):
“Allergic skin disease was the most common underlying cause in 102 dogs from Germany with blepharitis (52% of dogs), followed by infectious/parasitic disease (22%), autoimmune disease (18%), and neoplasia (5%)… Staphylococcus pseudintermedius was isolated from 38 (40%) of 72 dogs and 24 cats with conjunctivitis/blepharitis… and 3 (8%) of the 38 isolates were methicillin‑resistant.”
نژادهای مستعد: نژادهای براکیسفالیک (Brachycephalic) مانند بولداگ و پاگ، به دلیل ساختار پوستی و چینهای پوستی، بیشتر در معرض بلفاریت هستند.
پاسخ:
علائم بالینی (صفحه ۱ و تصویر ۱۲۸.۱ را ببینید):
- تورم پلک (Eyelid swelling) و قرمزی (Erythema).
- زخمهای پوستی (Skin ulceration) و خارش (Pruritus) که منجر به خودتراشی (Self‑trauma) و تشدید التهاب میشود.
- شالازیون (Chalazion): کانونهای گرانولوماتوز در امتداد غدد میبومین (Meibomian glands) که بهصورت تودههای کوچک در لبه پلک دیده میشوند.
- ترشحات چشمی (Ocular discharge): ممکن است سروز (Serous) یا چرکی (Purulent) باشد.
تشخیص افتراقی (چگونه علت را تشخیص دهیم؟):
- بلفاریت آلرژیک: معمولاً با خارش شدید همراه است و به آنتیهیستامین یا کورتیکواستروئید پاسخ میدهد.
- بلفاریت خودایمنی (مثل پمفیگوس فولیاسئوس): ضایعات پوستهدار (Crusts) و تاول (Pustules) در لبه پلک و صورت؛ بیوپسی برای تأیید لازم است.
- بلفاریت انگلی (دمودیکوز، لیشمانیوز): معمولاً با ضایعات پوستی در سایر نقاط بدن همراه است و خراش پوست (Skin scraping) یا تستهای سرولوژی تشخیص را مشخص میکنند.
- بلفاریت باکتریایی: معمولاً پاسخ سریع به آنتیبیوتیک موضعی یا سیستمیک دارد و کشت باکتریایی، عامل را مشخص میکند.
پاسخ:
درمان موضعی (Topical) – صفحه ۱:
- تمیز کردن پلک: با محلول پوویدون‑یودین رقیق (۱:۵۰) برای کاهش بار باکتریایی و پاکسازی ترشحات.
- پماد آنتیبیوتیک چشمی (Ophthalmic antibiotic ointment): با طیف وسیع، هر ۶ تا ۸ ساعت یکبار روی پلکها و داخل چشم استفاده شود.
- گزینههای مناسب: پمادهای حاوی جنتامایسین، توبرمایسین، اریترومایسین یا ترکیبات باسیتراسین‑نئومایسین‑پلیمیکسین B.
- در صورت التهاب شدید: استفاده از پماد حاوی آنتیبیوتیک + دگزامتازون (یا سایر کورتیکواستروئیدها) برای کاهش التهاب و خارش (با احتیاط در صورت وجود زخم قرنیه).
درمان سیستمیک (Systemic) – در موارد شدید:
- در صورتی که بلفاریت گسترده، عمیق، یا همراه با علائم سیستمیک (تب، بیحالی) باشد، آنتیبیوتیک خوراکی تجویز میشود.
- انتخاب بر اساس کشت و آنتیبیوگرام است، اما بهصورت تجربی میتوان از سفالوسپورینها (مثل سفالکسین) یا آموکسیسیلین‑کلاوولانات استفاده کرد.
نکات مهم در درمان:
- درمان باید تا ۷‑۱۰ روز پس از بهبود بالینی ادامه یابد.
- در موارد عودکننده، باید به دنبال علت زمینهای (مثل آلرژی، دمودیکوز، KCS) گشت و آن را کنترل کرد.
- از مصرف کورتیکواستروئیدها در صورت وجود زخم قرنیه (Corneal ulcer) خودداری شود (چون بهبودی را به تأخیر میاندازند و خطر سوراخ شدن قرنیه را افزایش میدهند).
پاسخ:
مقاومت آنتیبیوتیکی، بهویژه MRSP (Methicillin‑resistant Staphylococcus pseudintermedius)، یک چالش رو به رشد در درمان عفونتهای چشمی سگ و گربه است (صفحه ۱).
یافتههای کلیدی از متن:
- در مطالعهای روی ۷۲ سگ و ۲۴ گربه با عفونتهای چشمی (بلفاریت، کانژنکتیویت، کراتیت، یووئیت)، از ۳۸ ایزوله S. pseudintermedius، ۳ ایزوله (۸٪) مقاوم به متیسیلین (MRSP) بودند.
- عوامل خطر MRSP: سابقه مصرف آنتیبیوتیک، بستری قبلی، جراحی، و تماس با حیوانات یا محیطهای آلوده.
رویکرد عملی در برخورد با MRSP:
1. کشت و آنتیبیوگرام (Culture & Susceptibility): در موارد عودکننده، شدید، یا مقاوم به درمان، حتماً نمونهبرداری و کشت انجام شود.
2. درمان موضعی با غلظت بالا: بسیاری از آنتیبیوتیکهای موضعی (مثل موپیروسین، اسید فوزیدیک، جنتامایسین) در غلظتهای بسیار بالا (۱۰۰ تا ۱۰۰۰ برابر بیشتر از سرم) در چشم قابل دستیابی هستند و ممکن است حتی بر روی سویههای مقاوم نیز مؤثر باشند (غلظت بالا باعث غلبه بر مکانیسم مقاومت میشود).
3. درمان سیستمیک جایگزین: در صورت نیاز به درمان سیستمیک، داروهای خوراکی مثل کلرامفنیکل، تتراسایکلینها (داکسیسایکلین)، یا فلوروکینولونها (انروفلوکساسین) ممکن است بر اساس آنتیبیوگرام انتخاب شوند.
4. اقدامات کنترلی: در کلینیک، حیوانات با عفونت MRSP باید با دستکش و گان بررسی شوند و ضدعفونی تجهیزات بهدقت انجام شود تا از انتقال به سایر بیماران جلوگیری شود.
استناد از متن (صفحه ۱):
“Staphylococcus pseudintermedius was isolated from 38 (40%) of 72 dogs and 24 cats with conjunctivitis/blepharitis, keratitis, or uveitis, and 3 (8%) of the 38 isolates were methicillin‑resistant.”
پاسخ:
اگرچه این بخش در فایل ارسالی بهطور کامل نیامده، اما بر اساس اصول کلی فصل میتوان گفت:
عفونت ملتحمه (Conjunctivitis):
- التهاب ملتحمه (غشای مخاطی پوشاننده پشت پلک و سفیدی چشم).
- علل: باکتریایی (اغلب ثانویه به KCS، آلرژی، یا جسم خارجی)، ویروسی (مثل هرپسویروس گربه)، یا قارچی.
- علائم: قرمزی، ترشحات (سروز، موکوئید، یا چرکی)، خارش، ورم ملتحمه (Chemosis).
- درمان: آنتیبیوتیک موضعی (قطره یا پماد) بهمدت ۷‑۱۰ روز، و در صورت وجود علت زمینهای، درمان آن (مثل اشک مصنوعی در KCS).
عفونت قرنیه (Keratitis) – بهویژه زخم قرنیه (Corneal ulcer):
- التهاب یا زخم قرنیه که اغلب در اثر تروما، عفونت باکتریایی ثانویه، یا خشکی چشم ایجاد میشود.
- باکتریهای تهاجمی مثل Pseudomonas aeruginosa و Staphylococcus میتوانند باعث زخمهای پیشرونده و ذوبشونده (Melting ulcers) شوند (به دلیل ترشح آنزیمهای پروتئولیتیک).
- درمان:
- آنتیبیوتیک موضعی (ترجیحاً بر اساس کشت) – در زخمهای شدید، قطرههای غلیظ آنتیبیوتیک هر ۱‑۲ ساعت.
- مهارکنندههای کلاژناز (Collagenase inhibitors): مثل اتیلندیآمینتترااستیک اسید (EDTA) یا سرم خودی برای جلوگیری از ذوب قرنیه.
- در صورت لزوم، درمان سیستمیک و جراحی (مثل پیوند ملتحمه یا قرنیه).
پاسخ:
اگرچه متن ارسالی بهطور مستقیم به زئونوز در عفونتهای چشمی نپرداخته، اما بر اساس اصول کلی بیماریهای مشترک و با توجه به عوامل شایع (مانند استافیلوکوکها و پاستورلا)، نکات زیر قابل استنتاج است:
توصیههای بهداشتی برای پرسنل و صاحبان حیوانات:
- شستوشوی دستها پس از تماس با حیوانات مبتلا به عفونت چشمی.
- در صورت وجود ترشحات چرکی یا زخم باز، از دستکش استفاده شود.
- در کلینیک، برای معاینه چشم از تجهیزات یکبارمصرف یا ضدعفونیشده استفاده شود تا از انتقال عفونت بین حیوانات جلوگیری شود.
| بیماری | علت شایع | درمان موضعی انتخابی | درمان سیستمیک (در صورت شدت) |
|---|---|---|---|
| بلفاریت باکتریایی | S. pseudintermedius (گاهی MRSP) | پماد آنتیبیوتیک (جنتامایسین، توبرمایسین، اریترومایسین) هر ۶‑۸ ساعت + تمیز کردن با پوویدون‑یودین ۱:۵۰ | سفالکسین (۲۲‑۳۰ mg/kg q12h) یا آموکسیسیلین‑کلاوولانات (بر اساس کشت) |
| کانژنکتیویت باکتریایی | S. pseudintermedius، Pasteurella، Streptococcus | قطره/پماد آنتیبیوتیک وسیعالطیف (مثل ترکیب نئومایسین‑پلیمیکسین‑باسیتراسین) | در صورت عفونت شدید یا سیستمیک، همانند بلفاریت |
| کراتیت باکتریایی (زخم قرنیه) | Pseudomonas، Staphylococcus | آنتیبیوتیک غلیظ (مثل جنتامایسین یا سیپروفلوکساسین قطره) هر ۱‑۲ ساعت + مهارکننده کلاژناز (EDTA یا سرم) | در صورت ذوب یا زخم عمیق، بر اساس کشت و مشاوره با چشمپزشک |
واژگان کلیدی برای مرور:
- KCS: خشکی چشم (نقص در تولید اشک).
- MRSP: استافیلوکوکوس سودانترمدیوس مقاوم به متیسیلین.
- Blepharitis: التهاب پلک.
- Chalazion: کیست یا گرانولوم غدد میبومین.
- Melting ulcer: زخم قرنیه با ذوب سریع (ناشی از آنزیمهای باکتریایی).
- Nasolacrimal system: سیستم مجاری اشکی که اشک را به بینی میبرد.