HAIs یا Healthcare-Associated Infections به عفونتهایی گفته میشود که بیمار در حین یا بعد از بستری در بیمارستان به آن مبتلا میشود (و نه عفونتی که از قبل داشته). این عفونتها باعث: - افزایش عوارض و مرگومیر (morbidity & mortality) - طولانیتر شدن مدت بستری - افزایش هزینههای درمان
متن اصلی برای استناد:
“HAIs result in increased morbidity and mortality as well as increased hospitalization stays among affected patients, and can significantly increase the cost of care.”
در انسان، مطالعۀ SENIC نشان داد که با داشتن پرسنل آموزشدیده، سیستم مراقبت و گزارشدهی، میزان HAIs تا ۳۲٪ کاهش مییابد. در دامپزشکی هرچند آمار دقیق نداریم، ولی انتظار تأثیر مشابه را داریم.
یک برنامهی جامع کنترل عفونت (Infection Control Program) باید داشته باشد: - پرسنل متخصص (infectious disease control officer) - دستورالعمل مکتوب (written protocol) - آموزش مداوم (training) - مستندسازی (documentation)
اقدامات عملی شامل: - شستن دستها (hand hygiene) - استفاده از لباس محافظ (protective clothing) - نظافت و گندزدایی (cleaning & disinfection) - مدیریت صحیح آنتیبیوتیکها (antimicrobial stewardship) - دفع صحیح زبالههای عفونی - کنترل ناقلین (vectors) و جوندگان - پایش (surveillance)
نکته: جزئیات استریلیزاسیون و گندزدایی در فصل ۱۴ آمده است.
دامپزشک طبق سوگندنامه وظایف سهگانه دارد: - محافظت از بیمار فردی (تسکین درد حیوان) - محافظت از جمعیت حیوانات حال و آینده (سلامت و رفاه حیوانات) - ارتقای بهداشت عمومی (پیشگیری از بیماریهای مشترک)
متن اصلی:
“As veterinarians, we have ethical obligations… to protect the individual patient, protect the animal population, and protect people.”
همچنین طبق قانون عمومی OSHA در آمریکا، دامپزشک موظف است محیط کار را عاری از خطرات شناختهشده نگه دارد. در بسیاری از کشورها مقررات مشابهی وجود دارد. جالب اینکه پزشکان انسان معمولاً خود را مسئول نمیدانند و دامپزشکان هم فکر میکنند پزشکان باید اقدام کنند! این شکاف باید پر شود.
سطح پیشگیری در هر بیمارستان منحصربهفرد است و به عوامل زیر بستگی دارد: - جمعیت بیماران (بیماران سرپایی، بستری، اورژانس) - میزان خطر بیماری در منطقه - ریسکپذیری (risk aversion) ذینفعان - قوانین و مقررات محلی (مثل قوانین هیئت دامپزشکی ایالت)
مثال: در هنگام شیوع آنفلوانزای سگها، اقدامات اضافی مثل ایزوله کردن بیماران تنفسی یا سابقه سفر به مناطق آلوده ضروری میشود.
محافظت از کارکنان (Protect personnel)
- دامپزشکان در معرض بیش از ۶۰٪ عوامل بیماریزای مشترک (zoonotic) هستند. در شیوع آبله میمونی سال ۲۰۰۳ در ویسکانسین، بیشتر موارد در پرسنل دامپزشکی رخ داد که از وسایل حفاظت فردی (PPE) بهدرستی استفاده نکرده بودند.
محافظت از بیماران (Protect patients)
- بستری شدن ذاتاً خطر HAI را افزایش میدهد. حتی با بهترین کنترلها، همه عفونتها قابل پیشگیری نیستند. در یک مطالعه، ۱۶.۳٪ از سگهای بستری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) دچار HAI شدند. در بیمارستانهای آموزشی، ۸۲٪ طی ۵ سال شیوع HAI را گزارش کردهاند.
محافظت از بیمارستان (Protect the hospital)
- جلوگیری از تبدیل عفونتهای اندمیک (پایینتر از حد انتظار) به اپیدمی. هزینههای مستقیم (مثل بسته شدن بخش) و غیرمستقیم (از دست رفتن اعتماد مشتری، استرس کارکنان) بسیار سنگین است. یک بیمارستان آموزشی به دلیل شیوع سالمونلا بیش از ۴ میلیون دلار ضرر کرد.
Antimicrobial Stewardship به معنای استفادهی بهینه، منطقی و مسئولانه از آنتیبیوتیکهاست تا ضمن بهبود درمان بیمار، از بروز مقاومت (AMR) جلوگیری شود. مقاومت آنتیبیوتیکی یک تهدید جدی برای سلامت حیوانات و انسانهاست.
استراتژیهای کلیدی (مطابق جدول ۱۵.۱): - گروه چندتخصصی شامل متخصص عفونی، داروساز، میکروبشناس و اپیدمیولوژیست. - نظارت و بازخورد (audit and feedback) - محدودیت مصرف آنتیبیوتیکهای حیاتی (مثل کارباپنمها) با مجوز قبلی - آموزش به پرسنل - دستورالعملهای مبتنی بر شواهد (بر اساس الگوی مقاومت محلی) - قطع خودکار درمان پس از مدت مشخص - بهینهسازی دوز بر اساس خصوصیات بیمار و دارو
توجه: فقط در صورتی آنتیبیوتیک استفاده شود که انتظار تأثیر مثبت بر نتیجه بیمار وجود داشته باشد. بسیاری از عفونتها ویروسی یا غیرباکتریایی هستند و برخی عفونتهای باکتریایی با تخلیه موضعی (incision & drainage) کنترل میشوند.
چهار راه اصلی:
زمانهای ضروری: - قبل و بعد از هر تماس با بیمار - پس از تماس با سطوح آلوده - پس از درآوردن دستکش - قبل از تهیه غذا یا دارو - پس از استفاده از سرویس بهداشتی
روشها: - شستن با آب و صابون معمولی (برای آلودگی آشکار) - شستن با صابون ضدعفونیکننده (برای کاهش فلور گذرا و ساکن) - استفاده از مواد ضدعفونیکنندهی الکلی با ۶۰ تا ۹۵٪ الکل (در صورت عدم آلودگی آشکار و برای عوامل حساس به الکل – توجه: اسپور کلستریدیوم و پاروویروس با الکل از بین نمیروند)
(جزئیات بیشتر در فصل ۱۴، اما خلاصه):
سطوح گندزدایی بر اساس نوع تجهیزات (جدول ۱۵.۵): - تجهیزات بحرانی (Critical): وارد جریان خون یا فضای استریل میشوند (مثل کاتتر، ایمپلنت) → حتماً استریل شوند. - نیمهبحرانی (Semi-critical): با غشای مخاطی یا پوست غیرسالم تماس دارند (مثل لوله تراشه، برونکوسکوپ) → گندزدایی سطح بالا (بجز اسپور باکتری). - غیربحرانی (Non-critical): با پوست سالم تماس دارند (مثل کاف فشارخون) → گندزدایی سطح متوسط یا پایین.
طبق قانون MWTA در آمریکا، تولیدکنندهی زباله از زمان تولید تا دفع نهایی مسئول است. زبالههای عفونی شامل سرنگ، تیغه، بانداژ، بستر آلوده به خون یا ترشحات است.
نکات ایمنی با وسایل تیز (Sharps): - هرگز سرسوزن را با دهان برندارید. - اگر نیاز به گذاشتن کاپ روی سوزن دارید، از روش یکدستی (one-handed scoop) استفاده کنید: کاپ را روی سطح صاف بگذارید و با سوزن آن را بردارید و روی سطح سخت محکم کنید. - ظروف مخصوص وسایل تیز در تمام بخشها قرار داده شود. - برای خارج کردن سوزن از سرنگ، از فورسپس استفاده کنید.
آمار: ۸۳٪ دامپزشکان و ۹۳٪ تکنسینها حداقل یک بار در طول حرفهشان دچار آسیب سوزنی شدهاند.
بیماران مبتلا به سرطان، دیابت، شیمیدرمانی، سنین بالا یا پایین و زنان باردار در معرض خطر بیشتر هستند. برای این گروهها: - استفاده از موانع حفاظتی تشدید شود. - کارکنان باردار باید از تماس با توکسوپلاسما، بروسلا، لیستریا، کیفور و … خودداری کنند. - مشاوره با پزشک متخصص برای تعیین محدودیتهای کاری ضروری است.
از سه روش پایش (Surveillance) استفاده میشود:
پایش بیماران: میتوان روی گروههای پرخطر (مثل بیماران ICU) یا پاتوژنهای خاص (مثل MRSA) متمرکز شد.
پایش محیطی: نمونهبرداری از سطوح با سواب یا پلیتهای چسبی (Rodac) برای شمارش باکتریها. هدف، تشخیص آلودگی باقیمانده و ارزیابی تأثیر مداخلات است. ولی باید دقت کرد که محیط بیمارستان هرگز استریل نیست و تفسیر نتایج نیاز به تخصص دارد.