پاسخ:
هپاتیت عفونی سگ (Infectious Canine Hepatitis - ICH) یک بیماری ویروسی حاد و گاهی کشنده است که عمدتاً کبد، کلیهها و عروق خونی سگها را درگیر میکند. عامل آن آدنوویروس نوع ۱ سگ (Canine Adenovirus type 1 - CAdV-1) است که از خانواده Adenoviridae و جنس Mastadenovirus (گونه Canine mastadenovirus A) میباشد. این ویروس یک ویروس DNA دو رشتهای (double-stranded DNA)، غیرپوششدار (non-enveloped) و به شکل ایکوزاهدرال (icosahedral) با الیاف (fibers) بیرونزده است (به شکل ۲۳.۱ مراجعه کنید).
متن اصلی برای استناد:
“Infectious canine hepatitis (ICH) is an uncommonly recognized disease of dogs that is caused by CAdV-1, a nonenveloped, icosahedral double-stranded DNA virus…” (صفحه ۱)
نکته تکمیلی: CAdV-1 با CAdV-2 (عامل سرفهی لانهای یا tracheobronchitis) از نظر آنتیژنیک بسیار نزدیک است و همین امر در واکسیناسیون اهمیت دارد (بعداً توضیح میدهیم).
پاسخ:
CAdV-1 در برابر بسیاری از مواد شیمیایی مانند کلروفرم (chloroform)، اتر (ether)، اسید و فرمالین مقاوم است و در برابر برخی اشعههای فرابنفش هم پایداری نشان میدهد. در دمای اتاق روی سطوح آلوده، چند روز و در دمای کمتر از ۴ درجه سانتیگراد تا ماهها زنده میماند.
برای غیرفعالسازی:
- حرارت مرطوب (بخار) در دمای ۵۰ تا ۶۰ درجه سانتیگراد به مدت ۵ دقیقه مؤثر است.
- مواد شیمیایی مانند ید (iodine)، فنول (phenol) و سدیم هیدروکسید (sodium hydroxide) مؤثرند اما سوزاننده هستند.
متن اصلی:
“The virus survives for days at room temperature on soiled fomites and remains viable for months at temperatures below 4°C… Inactivation of CAdV-1 occurs after 5 minutes at 50°C to 60°C…” (صفحه ۱)
پاسخ:
میزبانهای طبیعی شامل سگ، کایوت، روباه، گرگ، خرس و اسکانک هستند. همچنین در شیر دریایی (sea lion) و گراز دریایی (walrus) آنتیبادی پیدا شده است.
بیماری در سراسر جهان پراکنده است و بیشتر در سگهای زیر یک سال دیده میشود. اخیراً بیماری در ایتالیا، فرانسه، سوئیس، بریتانیا، برزیل، استرالیا و آمریکا مجدداً گزارش شده است؛ اغلب در تولههای وارداتی از کشورهای اروپای شرقی یا در پناهگاههای شلوغ.
همچنین مواردی از عفونت همزمان (co-infection) با ویروسهای دیگر مانند CDV (دیستمپر)، CPV (پاروویروس) و CCoV (کروناویروس) دیده شده است.
متن اصلی:
“ICH has been described worldwide and most commonly occurs in dogs that are less than 1 year of age… reemerged in dogs and wildlife, with published reports of disease from Italy, France, Switzerland, UK, Brazil, Australia, and the United States.” (صفحه ۱)
پاسخ:
انتقال از طریق تماس مستقیم با بزاق، مدفوع، ادرار آلوده یا تماس با اشیاء آلوده (fomites) مانند دست، لباس و ظروف غذا رخ میدهد. انتقال هوایی (aerosol) نقش مهمی ندارد. انگلهای خارجی مثل کک و کنه نیز میتوانند ناقل مکانیکی باشند.
چرخه بیماری در بدن:
1. ویروس از راه دهان یا بینی وارد میشود.
2. ابتدا در لوزهها (tonsils) تکثیر مییابد.
3. سپس به غدد لنفاوی منطقهای و از طریق مجرای سینهای (thoracic duct) وارد خون میشود (ویریسمی).
4. ویریسمی (با روشهای مولکولی تا چند هفته قابل شناسایی است) ویروس را به کبد، کلیه، چشم و سلولهای اندوتلیال عروق میرساند.
5. دفع ویروس از طریق ادرار ممکن است تا ۶ تا ۹ ماه ادامه یابد.
متن اصلی:
“After natural oronasal exposure, the virus initially localizes in the tonsils… Viremia results in rapid dissemination of the virus to other tissues and body secretions…” (صفحه ۲)
پاسخ:
علائم شامل:
- تب (تا ۴۱ درجه)، بیحالی، بیاشتهایی
- استفراغ و اسهال خونی (هموراژیک)، درد شکم
- خونمردگیهای پوستی (petechiae)، تندتنفسی، سرفه
- ادم قرنیه (corneal edema) که به آن “چشم آبی” (Blue Eye) میگویند (حدود ۲۰٪ موارد) – ناشی از رسوب کمپلکسهای ایمنی و آسیب اندوتلیوم قرنیه است که منجر به نفوذ مایع به استرومای قرنیه میشود (به شکل ۲۳.۳ و ۲۳.۴ مراجعه کنید).
- یرقان (icterus) و علائم عصبی (در برخی سوشها، مانند آنسفالوپاتی) نیز ممکن است دیده شود.
متن اصلی:
“Clinical complications of ocular localization of CAdV-1 occur in approximately 20% of naturally infected dogs… corneal edema (blue eye)” (صفحه ۲)
“In some reports, serous to mucopurulent ocular and nasal discharge have been observed…” (صفحه ۵)
علائم عصبی (چرخیدن، فشار دادن سر به دیوار، آتاکسی و کوری) ممکن است در تولهها دیده شود.
پاسخ:
- کبد: ویروس به سلولهای پارانشیم کبد و سلولهای اندوتلیال سینوزوئیدها حمله میکند. نکروز مرکزی-لوبولار (centrilobular) تا پانلوبولار رخ میدهد که اگر آنتیبادی کافی تا روز ۷ تولید نشود، کشنده است. در سگهایی که پاسخ ایمنی نسبی دارند (تیتر ۱:۱۶ تا ۱:۵۰۰)، هپاتیت مزمن فعال و فیبروز ایجاد میشود.
- کلیه: ویروس در اندوتلیوم گلومرول و بعداً در اپیتلیوم توبولها باقی میماند و منجر به رسوب کمپلکسهای ایمنی (immune complexes) و پروتئینوری گذرا میشود.
- چشم: در روزهای ۴ تا ۶ ویریسمی، ویروس وارد زلالیه (aqueous humor) شده و در سلولهای اندوتلیال قرنیه تکثیر مییابد. با افزایش آنتیبادی در روز ۷ تا ۱۴، کمپلکسهای ایمنی تشکیل شده و با فعال شدن کمپلمان، التهاب شدید و تخریب اندوتلیوم رخ میدهد که به ادم قرنیه (چشم آبی) منجر میشود. در موارد شدید، گلوکوم و هیدروفتالموس ممکن است ایجاد شود.
- انعقاد داخل عروقی منتشر (DIC): آسیب اندوتلیال و نارسایی کبدی باعث فعالشدن انعقاد و کاهش فاکتورهای انعقادی میشود که خود را به صورت خونریزیهای پتشیال و طولانیشدن زمان خونریزی نشان میدهد.
متن اصلی (برای چشم):
“The virus enters the aqueous humor from the blood and replicates in corneal endothelial cells. Severe anterior uveitis and corneal edema develop 7 to 14 days PI, a period corresponding to an increase in neutralizing antibody titer… Deposition of CICs with complement fixation results in chemotaxis of inflammatory cells into the anterior chamber…” (صفحه ۲)
پاسخ:
تشخیص بر اساس ترکیبی از علائم، آزمونهای آزمایشگاهی و روشهای تشخیصی است (جدول ۲۳.۱ را ببینید):
متن اصلی:
“PCR amplification followed by restriction fragment length polymorphism analysis… using the endonucleases PstI and HpaII generates differential patterns… A duplex real-time PCR assay based on the TaqMan technology for simultaneous detection and characterization of CAdV-1 and CAdV-2…” (صفحه ۶)
پاسخ:
- کالبدگشایی (Gross):
- کبد بزرگ، تیره و لکهلکه، همراه با فیبرین روی سطح کبد (به شکل ۲۳.۶ مراجعه کنید).
- کیسه صفرا متورم و ادماتوز با ظاهر سفید-آبی مایل به کدر.
- خونریزیهای پتشیال روی سروز رودهها، طحال بزرگ، و گاهی خونریزی در مغز میانی و ساقه مغز.
- هیستوپاتولوژی:
- نکروز وسیع هپاتوسلولار مرکزی تا پانلوبولار؛ اجسام درونهستهای بازوفیل در سلولهای کبدی و اندوتلیال.
- التهاب بینابینی کلیه، گلومرولونفریت با رسوب کمپلکسهای ایمنی.
- در چشم: یوئیت گرانولوماتوز، تخریب اندوتلیوم قرنیه و ادم استرومایی.
متن اصلی:
“The liver is enlarged, dark, and mottled in appearance, and a prominent fibrinous exudate is usually found on the liver surface… Intranuclear inclusions are initially found in Kupffer’s cells and later in viable hepatic parenchymal cells.” (صفحه ۶ و ۷)
پاسخ:
درمان عمدتاً حمایتی (supportive) است:
- مایعات داخل وریدی (رینگر) برای جبران آب و الکترولیت.
- در موارد اختلال انعقادی: تزریق پلاسما یا خون تازه.
- برای هیپوگلیسمی: گلوکز ۵۰٪ (۰/۵ میلیلیتر بر کیلوگرم) و سپس انفوزیون مداوم گلوکز.
- برای آنسفالوپاتی کبدی: رژیم کمپروتئین، تنقیه، لاکتولوز و آنتیبیوتیکهای غیرقابل جذب (مثل نئومایسین).
- داروهای ضد استفراغ، آنتیاسید، و آنتیبیوتیکهای وسیعالطیف برای جلوگیری از سپسیس ناشی از جابهجایی باکتریایی.
- برای چشم آبی و یوئیت: در صورت عدم زخم قرنیه، از قطرههای کورتیکواستروئید و آتروپین استفاده میشود.
پیشآگهی (Prognosis):
به شدت بیماری و پاسخ ایمنی بستگی دارد. در موارد خفیف با نکروز محدود، بازسازی کبد امکانپذیر است؛ اما در موارد شدید یا سگهای با ایمنی نسبی، احتمال ایجاد هپاتیت مزمن یا گلومرولونفریت وجود دارد (هرچند شیوع دقیق آن نامشخص است).
متن اصلی:
“Prognosis depends on the severity of disease, which reflects the immune status of the affected dog and possibly the virus strain… There is a possibility that recovered dogs may develop chronic hepatitis or chronic glomerulonephritis…” (صفحه ۸)
پاسخ:
- واکسنهای مؤثر علیه ICH از دههها پیش در دسترس هستند. امروزه از واکسنهای حاوی CAdV-2 زندهی ضعیفشده (attenuated live) استفاده میشود (نه CAdV-1) زیرا واکسن CAdV-1 قبلاً در کمتر از ۱٪ موارد باعث ایجاد چشم آبی و گلومرولونفریت میشد.
- به دلیل واکنش متقاطع آنتیژنیک قوی بین CAdV-1 و CAdV-2، واکسن CAdV-2 به خوبی از سگ در برابر CAdV-1 محافظت میکند.
- برنامه واکسیناسیون: از ۶ هفتگی هر ۳ تا ۴ هفته یک بار تا ۱۶ هفتگی (واکسن آخر نباید زودتر از ۱۶ هفتگی باشد). سپس در ۲۶ یا ۵۲ هفتگی یک نوبت یادآور و بعد هر ۳ سال یک بار.
- آنتیبادی مادری (MDA - Maternal Derived Antibody) تا ۱۲ تا ۱۶ هفتگی ممکن است تداخل ایجاد کند، به همین دلیل آخرین نوبت در ۱۶ هفتگی یا بالاتر توصیه میشود.
- در صورت وجود تیتر آنتیبادی محافظتی (در سگهای بالای ۲۰ هفته)، میتوان از واکسیناسیون مجدد صرفنظر کرد.
- واکسنهای CAdV-2 ممکن است در صورت استنشاق تصادفی، علائم تنفسی خفیف یا تونسیلیت ایجاد کنند؛ بنابراین نباید در حین تزریق آئروسل شوند.
متن اصلی:
“The strong antigenic relationship between CAdV-1 and CAdV-2 is clinically important, because parenteral vaccines that contain CAdV-2 protect against infection with CAdV-1… Replacement of attenuated live CAdV-1 with CAdV-2 occurred after 1980 and eliminated this complication [blue eye].” (صفحه ۱ و ۸)
پاسخ:
- ویروس Feline Adenovirus type 1 (FAdV-1) اولین بار در سال ۱۹۹۹ از گربه جدا شد و در سال ۲۰۱۹ بیشتر شناسایی شد. شیوع آنتیبادی در گربههای اروپا و آمریکای شمالی بین ۱۰ تا ۲۶٪ گزارش شده است.
- بیماری بالینی عمدتاً در گربههای دارای نقص ایمنی (مثل مبتلایان به FeLV) دیده میشود و علائم شامل: بیحالی، پتشیهای مخاطی، لکوپنی، ترومبوسیتوپنی، و در کالبدگشایی نکروز وسیع روده و کبد، و اجسام درونهستهای در سلولهای اندوتلیال مشاهده میشود (به شکلهای ۲۳.۸ و ۲۳.۹ مراجعه کنید).
- برای انسان: CAdV-1 به انسان منتقل نمیشود. اما FAdV-1 از نظر فیلوژنتیکی به آدنوویروس انسانی نوع ۱ (Human adenovirus 1) نزدیک است؛ هرچند اهمیت زئونوز (zoonotic significance) آن هنوز ناشناخته است.
متن اصلی:
“There is currently no evidence that CAdV-1 infects humans. However, there is some evidence that adenoviruses that infect cats may have the capability of infecting humans…” (صفحه ۹)
“An adenovirus particle was identified by electron micrography of intestinal contents… Electron microscopic examination of detached endothelial cells revealed intranuclear viral particles measuring approximately 65 nm in diameter.” (صفحه ۹)
| بیماری | عامل | میزبانها | انتقال | علامت شاخص | تشخیص | واکسن |
|---|---|---|---|---|---|---|
| هپاتیت عفونی سگ (ICH) | CAdV-1 | سگ، روباه، گرگ، خرس، اسکانک | تماس مستقیم با ترشحات و ادرار، فومیتها | چشم آبی (ادم قرنیه)، تب، استفراغ خونی، نکروز کبد | PCR، هیستوپاتولوژی (اجسام درونهستهای)، افزایش ALT | CAdV-2 زنده ضعیف (هر ۳ سال) |
| عفونت آدنوویروسی گربه | FAdV-1 | گربه (عمدتاً نقص ایمنی) | احتمالاً مدفوعی-دهانی | بیحالی، پتشی، لکوپنی، نکروز روده و کبد | الکترونمیکروسکوپی، PCR | واکسنی موجود نیست |