پاسخ: این ویروس از خانواده Coronaviridae و راسته Nidovirales است. یک ویروس پوششدار (Enveloped) با ژنوم RNA تک رشتهای با Sense مثبت است که بزرگترین ژنوم را بین ویروسهای RNA دارد (قطر ۸۰ تا ۱۲۰ نانومتر). به دلیل داشتن پوشش، در محیط حساس است و با مواد شوینده و ضدعفونیکنندههای معمولی به راحتی غیرفعال میشود، اما در دمای خنکتر دوام بیشتری دارد.
نکته افتراقی بسیار مهم (خونگیری در امتحان): CRCoV متعلق به جنس بتاکوروناویروس (Betacoronavirus) ، گروه ۱ بتا (شبیه به گاوی - Bovine-like) است و با ویروس کرونای گاوی (BoCoV) و ویروس کرونای انسانی OC43 (HCoV-OC43) خویشاوندی نزدیک دارد. در مقابل، کوروناویروس رودهای سگ (CCoV) متعلق به جنس آلفاکوروناویروس (Alphacoronavirus) است و فقط در روده بیماریزایی میکند (به جز سویه پانتروپیک که بعداً توضیح میدهیم).
ارجاع به متن اصلی (برای استناد):
“CRCoV belongs to the genus Betacoronavirus… Viruses of the Betacoronavirus genus are typically responsible for either respiratory or enteric disease. Enteric CCoV is a different coronavirus that belongs to the genus Alphacoronavirus.”
پاسخ: این ویروس برای اولین بار در سال ۲۰۰۳ (2003) در یک مرکز نگهداری از سگها در بریتانیا گزارش شد، جایی که با وجود واکسیناسیون منظم، بیماری تنفسی دائمی (آنزئوتیک) وجود داشت. با این حال، یک مطالعه گذشتهنگر نشان داد که قدیمیترین نمونه مربوط به کانادا در سال ۱۹۹۶ است.
پراکندگی جهانی: بسیار شایع است. بالاترین میزان سرمی (Seroprevalence) در کانادا (۵۹٪) و آمریکا (۵۴٪) دیده شده است. در آسیا (ژاپن و کره) شیوع سرمی کمتر (حدود ۱۲ تا ۱۷٪) است. جالب است که در تستهای سرولوژی، به دلیل شباهت زیاد CRCoV با ویروس گاوی (BoCoV)، اغلب از آنتیژن ویروس گاوی برای تشخیص آنتیبادی علیه CRCoV استفاده میکنند (چون این دو ویروس از نظر آنتیژنی بسیار شبیهاند).
ارجاع به متن اصلی (برای استناد):
“CRCoV was first reported in 2003 in a group of dogs newly introduced in a rehoming facility in the United Kingdom… The highest seroprevalences to CRCoV have been found in Canada (59.1%) and the United States (54.7%)… Due to the antigenic similarities between CRCoV and BoCoV, the bovine virus has often been used as antigen for CRCoV serologic surveys.”
پاسخ: - میزبان اصلی: سگ (البته BoCoV به صورت تجربی سگ را آلوده میکند و SARS-CoV-2 نیز سگ را آلوده میکند اما معمولاً بدون علامت). - راه انتقال ارجح: دهانی-بینی (Oronasal) از طریق قطرات تنفسی و ترشحات. - راه احتمالی (مبهم): RNA ویروس در مدفوع سگهای آلوده طبیعی پیدا شده است (که نشاندهنده احتمال انتقال مدفوعی-دهانی (Fecal-oral) است)، اما در آزمایشات تجربی این موضوع ثابت نشده و احتمالاً ویروس از مجرای روده عبور میکند بدون اینکه در آن تکثیر یابد.
نکته مهم (برای بخش مبهم):
“In addition, CRCoV has been detected in the feces from naturally infected dogs, thus suggesting a possible fecal-oral transmission, although this was not confirmed experimentally.”
پاسخ: CRCoV معمولاً عفونتهای زیربالینی (Subclinical) ایجاد میکند. وقتی بیماری بروز میکند، معمولاً خفیف است و شامل ترشحات بینی، عطسه، و سرفه خشک میشود. اهمیت اصلی CRCoV در سندرم پیچیده عفونت تنفسی عفونی سگ (CIRD) یا همان “سرفه لانه” است. این ویروس مانند یک مهاجم اولیه (Quick-hit pathogen) عمل میکند و با تخریب سلولهای تنفسی، بستر را برای آلودگی ثانویه با سایر ویروسها و باکتریها (مانند Bordetella و استرپتوکوک) فراهم میکند.
پاتوژنز دقیق سلولی (بسیار مهم): ویروس به سلولهای اپیتلیال ستونی مژهدار (Ciliated columnar epithelium) در نای، برونشها و نایژکهای بزرگ حمله میکند. تکثیر ویروس باعث کاهش عملکرد مژهها (Ciliary function) و اختلال در مکانیسمهای دفاعی ضدویروسی (مثل مسیر سیگنالدهی IFN-JAK/STAT) میشود و باعث کاهش بیان سیتوکینهای التهابی (مثل IL-1β, TNF-α) میشود که این خود به کلونیزاسیون باکتریها کمک میکند.
به عکس شماره ۱-۲۷ (Fig 27.1) توجه کنید. این عکس اپیتلیوم تنفسی را ۴۸ ساعت پس از آلودگی نشان میدهد که در آن ریزش شدید مژهها (Loss of cilia) ، نازک شدن اپیتلیوم و نکروز سلولی کاملاً مشهود است.
پاسخ: - معاینه: علائم غیراختصاصی تنفسی فوقانی شامل ترشحات سروزی تا موکوئید چرکی از چشم و بینی، عطسه و سرفه خشک. در صورت درگیری نای (تراکئیت)، لمس نای باعث تحریک سرفه میشود. تب و بیحالی معمولاً مربوط به عفونتهای ثانویه است. - آزمایش خون (CBC): در عفونت تجربی، لنفوسیتوز (Lymphocytosis) قابل توجه بین روزهای ۶ تا ۱۴ پس از تلقیح دیده شده است. همچنین نوتروپنی گذرا (Transient neutropenia) و به ندرت نوتروفیلی با تغییرات سمی (Toxic changes) در گلبولهای سفید رخ میدهد. این مشابه بتاکوروناویروسهای دیگر مانند SARS-CoV است.
ارجاع به متن اصلی:
“Significant lymphocytosis was observed between days 6 and 14 PI. In addition, transient neutropenia was observed in a significant number of dogs.”
پاسخ: تشخیص علائم بالینی ممکن نیست و حتماً باید به روش های تخصصی متکی شد:
جدول ۱-۲۷ (Table 27.1) را ببینید که خلاصه انواع تستهای تشخیصی را به تفکیک نوع نمونه، هدف و اهمیت آن نشان میدهد. “Positive results do not imply disease causation because the virus can be found in healthy dogs.” (مثبت شدن PCR همیشه به معنای بیماریزایی نیست؛ زیرا در سگهای سالم هم یافت میشود).
پاسخ: - کالبدگشایی (Gross): ضایعات التهابی فقط در بینی (نرس) و نای دیده میشود که البته ممکن است در سگهای سالم هم وجود داشته باشد، بنابراین اختصاصی نیست. - هیستوپاتولوژی (مهم): تغییرات بارز در اپیتلیوم ستونی مژهدار نای و نایژکها شامل ریزش یا آسیب مژهها، کاهش سلولهای جامی (Goblet cells) و نفوذ سلولهای التهابی. مدل آزمایشگاهی نشان داده که ویروس ترشح موکوس و عملکرد مژهها را مختل میکند. آنتیژن ویروس در سیتوپلاسم سلولهای اپیتلیال و سلولهای جامی قابل ردیابی است.
پاسخ: - درمان اختصاصی: هیچ داروی ضدویروسی خاصی وجود ندارد و درمان صرفاً حمایتی (Supportive care) است. از آنتیبیوتیکها فقط در موارد عفونت ثانویه با ترشحات چرکی استفاده میشود. - پیشآگهی: عالی است، زیرا به ندرت باعث بیماری شدید و عارضهدار میشود. - واکسن (نکته طلایی): هیچ واکسنی برای CRCoV وجود ندارد. واکسنهای موجود برای کوروناویروس رودهای (CCoV) هیچ گونه محافظتی در برابر CRCoV ایجاد نمیکنند (چون از دو جنس متفاوت هستند؛ آلفا در مقابل بتا). همچنین این واکسن در برابر SARS-CoV-2 هم محافظت ندارد.
ارجاع به متن اصلی:
“Vaccines are not available for prevention of CRCoV infection. Vaccines for CRCoV are not expected to protect against CRCoV infection (or SARS-CoV-2 infection) because of the low antigenic relationships among the viruses.”
پاسخ: تاکنون هیچ گزارشی از بیماریزایی CRCoV در انسان وجود ندارد و خطر زئونوز مستقیم برای آن اثبات نشده است. با این حال، جامعه علمی نگران کوروناویروسهای حیوانی به عنوان تهدیدی بالقوه برای انسان است (به دلیل ظهور SARS-CoV و MERS و SARS-CoV-2). نکته بسیار بهروز (مربوط به ۲۰۲۱): در مالزی، یک رترکامبینانت از CCoV (نه خود CRCoV) در انسانهای مبتلا به بیماری تنفسی شناسایی شده است که نشان میدهد پایش این ویروسها ضروری است.
ارجاع به متن اصلی:
“There are no reports of disease caused by CRCoV in humans or animals other than dogs. Nonetheless, animal CoVs are regarded as a potential threat… In 2021, a recombinant CCoV was identified in humans with respiratory illness in Malaysia.”
پاسخ (بر اساس کیس انتهای فصل): بروس یک توله نر ۳ ماهه نژاد بولداگ انگلیسی بود که به دلیل سندرم راه هوایی براکیسفالیک (BAS) ، نایهایپوپلاستیک و فتق هیاتال، مستعد آسپیراسیون و عفونت بود. - پس از تماس با تولهای که سرفه داشت، PCR او برای CRCoV و استرپتوکوک اکوئی زیرگونه زئواپیدمیکوس (Streptococcus equi subsp. zooepidemicus) مثبت شد. - درمان با آنتیبیوتیک بهبود میداد اما با قطع دارو عود میکرد. - در برونکوسکوپی، نایهایپوپلاستیک و تجمع موکوس دیده شد. جالب اینجاست که نمونه BAL (لاواژ برونکوآلوئولار) برای CRCoV توسط PCR منفی بود، اما کشت باکتریایی Bordetella bronchiseptica مثبت شد! نکته تشخیصی طلایی: این کیس به ما میآموزد که اگر PCR منفی شد، حتماً از کشت (Culture) هم استفاده کنیم، زیرا ممکن است PCR به دلیل دفع متناوب ویروس منفی شود، اما عفونت باکتریایی ثانویه باقی بماند. اصلاح جراحی BAS و تجویز داکسیسیکلین ۴ هفتهای منجر به بهبودی کامل شد.
در کنار CRCoV، سایر ویروسهای تثبیت شده در سندرم CIRD عبارتند از: - CADV-2 (آدنوویروس سگ نوع ۲ - واکسیناسیون در کنترل آن مؤثر است). - CPIV (پاراآنفلوانزای سگ). - CHV-1 (هرپس ویروس سگ نوع ۱). - CIV (آنفلوانزای سگ). - همچنین شواهدی برای نقش پنوموویروس سگ (Canine pneumovirus) در بیماری وجود دارد.
نکته مدیریتی: از آنجایی که این ویروسها پوششدار هستند (به جز آدنوویروس)، در محیط مقاومت کمی دارند و با ضدعفونی از بین میروند. با این حال، در جمعیتهای متراکم (پناهگاهها و لانهها)، رعایت قرنطینه، کاهش تراکم و تهویه مناسب از اصول کلیدی کنترل است.