پاسخ: پارووویروس سگ (Canine Parvovirus - CPV) یک ویروس بسیار کوچک، بدون پوشش (Non-enveloped) و با ژنوم DNA تکرشتهای است که متعلق به خانوادهٔ Parvoviridae و جنس Protoparvovirus است. این ویروس در سال ۱۹۷۸ به طور ناگهانی ظهور کرد و در عرض فقط ۶ ماه کل جهان را درگیر کرد (همانطور که در متن آمده: “spread of the virus worldwide occurred over a remarkable period of about 6 months”).
ویژگی مهم و خطرناک آن چیست؟ چون پوشش لیپیدی (Envelope) ندارد، در برابر حرارت، مواد شوینده ملایم و خشکی بسیار مقاوم است. در محیطهای خنک و مرطوب، ماهها زنده میماند (متن: “can survive for long periods (months) in the environment under cool moist conditions”). این یعنی اگر یک جای خلوطی به ویروس آلوده شود، ماهها منبع عفونت باقی میماند.
نکته تکمیلی: یک ویروس دیگر به نام کانین بوکاویروس (Canine bocavirus) یا همان مینوت ویروس قدیمی هم وجود دارد، اما قدرت بیماریزایی آن بسیار ناچیز است و در مقابل CPV-2 قرار نمیگیرد.
ارجاع به تصویر: شکل ۲۹-۱ (Fig 29.1A) رو ببینید که اندازهٔ ریز و ساختار بیستوجهی (Icosahedral) ویروس رو نشون میده. جالب اینجاست که سایز CPV حدوداً یکچهارم ویروس کرونا (Coronavirus - شکل B) است.
پاسخ: - راه انتقال: عمدتاً از راه دهانی-مدفوعی (Fecal-oral) و تماس با استفراغ یا فومیتها (Fomites - اشیاء آلوده مثل کفش، لباس، کاسه آبغذا) منتقل میشود. حتی حشرات و جوندگان هم میتوانند ناقل مکانیکی باشند. - میزبانها: سگ، کایوت، روباه، گرگ و راکون. نکته جالب این است که سویههای جدیدتر (مانند CPV-2a) میتوانند گربهها را هم بیمار کنند (برعکس ویروس پانلوکوپنی گربه که در سگ تکثیر نمیشود). - سن و نژاد درگیر: تولههای بین ۶ هفته تا ۶ ماه (بهویژه زیر ۱۲ هفته) به دلیل تقسیم سلولی بالا، شدیدترین علائم را نشان میدهند. اما سگهای بالغ واکسینهنشده هم درگیر میشوند. در آمریکای شمالی، نژادهای راتویلر، پیتبول تریر، دابرمن و ژرمن شفرد مستعدتر هستند (متن: “certain breeds… appear to be at increased risk”، هرچند این موضوع در مناطق دیگر جغرافیایی صدق نمیکند). - فصل: در کانادا، تیر و مرداد و شهریور بیشتر دیده میشود و در استرالیا با هوای گرم ارتباط دارد.
پاسخ: پارووویروس یک ویروس وابسته به میتوز (Mitotically active) است، یعنی فقط در سلولهایی که در حال تقسیم شدن هستند تکثیر میشود. مراحل پاتوژنز به ترتیب:
ارجاع به تصویر: شکل ۲۹-۲ (Fig 29.2) رو ببینید که تفاوت تکثیر CPV (تخریب کریپتها) را با ویروسهای کمخطرتر مثل کروناویروس (که فقط سلولهای نوک پرز را درگیر میکند) نشان میدهد.
پاسخ: دورهٔ کمون (Incubation period) بین ۴ تا ۷ روز است. - علائم اولیه: تب (تا ۴۱ درجه سانتیگراد)، بیحالی شدید (Lethargy)، بیاشتهایی (Inappetence). - علائم گوارشی: استفراغ و سپس اسهال بدبو و آبکی که معمولاً خونابهای (Hemorrhagic) است. - یافتههای معاینه: کمآبی شدید، درد شکم، در لمس شکم ممکن است حس پر بودن روده با مایع را داشته باشید. اگر اینتراسوسپشن (Intussusception - فرورفتگی روده به داخل خود) رخ داده باشد، ممکن است تودهٔ لولهای شکل لمس کنید. - علائم نادر: زخم روی زبان (Ulcerative glossitis)، و در موارد خیلی نادر، علائم عصبی مثل تشنج (به دلیل هیپوگلیسمی یا خونریزی مغزی). - نکته: در تولههای مبتلا به میوکاردیت، تندتنفسی (Tachypnea) و صدای ریوی غیرعادی میشنوید.
پاسخ: تشخیص بر اساس ترکیب علائم + کاهش گلبولهای سفید + تست تشخیصی است.
آزمایش خون (CBC): کاهش شدید گلبولهای سفید (لوکوپنی - Leukopenia) شاخصترین علامت است، البته فقط یکسوم سگها در بستری این کاهش را دارند. نوتروپنی و لنفوپنی بسیار شایع است. (جدول ۲۹-۱ رو ببینید).
تست آنتیژن مدفوعی (Fecal Antigen ELISA): رایجترین تست سرپایی (مثل SNAP Parvo).
مشکل دیگر: اگر ۴ تا ۸ روز قبل واکسن زنده (Modified-live) زده باشید، جواب مثبت کاذب میدهد (هرچند نادر است).
تست واکنش زنجیرهای پلیمراز (PCR): بهترین و دقیقترین روش تشخیص است. مقدار بالای DNA ویروس در مدفوع (بیش از (10^5) کپی در هر میلیگرم) نشاندهندهٔ عفونت فعال است.
توجه: PCR هم ممکن است تا چند روز پس از واکسیناسیون مثبت شود، اما آزمایشگاهها میتوانند واکسن را از ویروس وحشی (Wild-type) تشخیص دهند (متن: “assays have been designed that can differentiate between vaccine and wild-type virus”).
تست هماگلوتیناسیون (HA): چون ویروس گلبولهای قرمز خوک یا گربه را آگلوتینه میکند، از این تست استفاده میشد، اما اختصاصی نیست و باید با مهار هماگلوتیناسیون (HI) تأیید شود.
یافتههای کالبدگشایی (نکروپسی): نکروز کریپتها و خونریزی سروزی روده (شکل ۲۹-۴) و در میوکاردیت، رگههای رنگپریده در عضله قلب دیده میشود (شکل ۲۹-۵). در هیستوپاتولوژی، کریپتها پر از ریزش سلولی و موکوس میشوند (شکل ۲۹-۶).
پاسخ: اصول درمان کاملاً حمایتی (Supportive) است؛ چون داروی اختصاصی ضدویروس برای CPV نداریم.
پاسخ: - بدون درمان، مرگومیر حدود ۹۰٪ است (متن: “survival rates have ranged from 9% in untreated puppies”). - با درمان تهاجمی در بیمارستانهای مجهز، میزان زندهمانی به بالای ۹۰٪ میرسد. - عوامل بدبینی (بدتر شدن پیشآگهی): ۱. وجود لوکوپنی یا لنفوپنی شدید در زمان پذیرش. ۲. شواهد سندرم پاسخ التهابی سیستمیک (SIRS) که با افزایش ضربان قلب، تب یا هیپوترمی و تعداد غیرطبیعی گلبولهای سفید مشخص میشود. ۳. سن کمتر از ۷ تا ۱۲ هفته. ۴. نژاد راتویلر. - نکته طلایی: اگر تعداد لنفوسیتها در ۲۴ ساعت اول بستری شروع به افزایش کند، این نشانهی بسیار خوبی برای بهبودی است (متن: “Positive changes in leukocyte counts… as early as 24 hours after admission have been associated with survival”). اگر توله ۳ تا ۴ روز اول را زنده بماند، معمولاً بهبودی کامل پیدا میکند.
پاسخ: دلیل اصلی، تداخل آنتیبادی مادری (Maternal Antibody Interference) است. آنتیبادیهایی که توله از طریق شیر مادر دریافت کرده، از یک طرف مانع از تکثیر واکسن ضعیفشده (Modified-live vaccine) در بدن توله میشود و از طرف دیگر ممکن است آنقدر قوی نباشند که جلوی ویروس وحشی (Field virus) را بگیرند. به این فاصلهٔ سنی، پنجرهٔ آسیبپذیری (Window of vulnerability) میگویند. (متن: “There is a window of vulnerability… when maternal antibody interferes with the vaccine virus’s ability to replicate… but is unable to prevent infection with virulent field virus”).
پروتکل استاندارد واکسیناسیون بر اساس WSAVA: - اولین واکسن: ۶ تا ۸ هفتگی. - تکرار هر ۳ تا ۴ هفته یکبار. - آخرین نوبت (بوستر نهایی) نباید زودتر از ۱۴ تا ۱۶ هفتگی (و در محیطهای آلوده تا ۲۰ هفتگی) باشد تا مطمئن شویم آنتیبادی مادری کاملاً از بین رفته است. - تزریق مجدد: در ۶ ماهگی یا ۱ سالگی و سپس هر ۳ سال یکبار. - اگر تیتر آنتیبادی (HI) برابر یا بیشتر از ۱:۸۰ باشد، یعنی سگ در برابر ویروس مصون است.
نکتهی مهم: سویههای جدید (CPV-2a, 2b, 2c) علیرغم تفاوتهای آنتیژنیک، توسط واکسنهای موجود به خوبی پوشش داده میشوند و واکسنها مصونیت متقاطع (Cross-protection) ایجاد میکنند.
پاسخ: به دلیل مقاومت بالای ویروس، ضدعفونیکنندههای معمولی کار نمیکنند. مواد مؤثر عبارتند از:
قرنطینه: تولههای تازه وارد حداقل ۲ هفته قرنطینه شوند (چون دفع ویروس معمولاً بیشتر از ۱۰ روز طول نمیکشد). حمام کردن تولههای بهبودیافته هم به پاکسازی ویروس از سطح مو کمک میکند.
خوشبختانه، پارووویروس سگ (CPV-2) به انسان منتقل نمیشود (متن: “CPV-2 variants do not infect humans”). اما در تایلند یک مورد شیوع نوروویروس انسانی در سگها دیده شده که نیاز به احتیاط در هنگام دست زدن به اسهال سگها را گوشزد میکند.