پاسخ به سوال ۱: خانواده Paramyxoviridae شامل ویروسهای عمدتاً تنفسی و عصبی است. سه جنس (Genus) آن برای ما مهم هستند: - Morbillivirus: شامل FeMV (مربوط به گربه)، CDV (دیستمپر سگ) و ویروس سرخک (Measles) در انسان. - Henipavirus: شامل Hendra virus (HeV) و Nipah virus که جزو بیماریهای نوپدید (Emerging) و مشترک بین انسان و دام (Zoonotic) با کشندگی بالا هستند. - Rubulavirus: شامل ویروس اوریون (Mumps virus - MuV).
نکته مهم برای آزمون: Transmission عمدتاً از طریق تماس نزدیک، قطرات تنفسی (droplet nuclei) و آئروسل است. بسیاری از عفونتها بدون علامت هستند، اما میتوانند باعث بیماریهای شدید CNS، تنفسی و ادراری شوند.
پاسخ به سوال ۲: FeMV هفتمین گونه از جنس Morbillivirus است که اولین بار در سال ۲۰۱۲ در هنگکنگ و چین کشف شد. جالب است بدانید که برخلاف CDV، این ویروس مخصوص گربههای اهلی است و بعدها در سال ۲۰۲۰ در ببرها و پلنگهای سیاه (black leopards) هم پیدا شد.
وضعیت اپیدمیولوژی (Epidemiology) و شیوع: - در یک مطالعه، ۱۲.۳٪ از گربههای ولگرد در هنگکنگ RT-PCR مثبت بودند که بیشترین نمونه مثبت مربوط به ادرار (urine) بود ((53/56)). - شیوع سرمی (Seroprevalence) در نقاط مختلف بسیار متغیر است؛ از ۲۱.۲٪ در ژاپن تا ۶۶.۷٪ در بریتانیا. اما توجه کنید که اکثر این تستها خنثیسازی ویروس (Virus Neutralization - VN) نبودند و ممکن است خطا داشته باشند.
ارتباط با بیماری مزمن کلیوی (CKD)؛ قضیه چیست؟ در کالبدگشایی دو گربه، دژنرسانس و نکروز توبولار کلیه (Tubular degeneration and necrosis) که همان توبولواینترستیسیال نفریت (TIN) است، دیده شد. در یک مطالعه مورد-شاهدی، (7/12) گربه FeMV مثبت TIN داشتند در حالی که فقط (2/15) گربه منفی TIN داشتند ((P < .05)). اما! این یعنی همبستگی (Association) دارد، نه علیت (Causation)! خود متن کتاب صراحتاً میگوید:
“Associations documented in some of these studies do not prove causation, and pathogenesis studies are needed.” علاوه بر این، سایر موربیلیوویروسها معمولاً بیماری کلیوی ایجاد نمیکنند، پس هنوز جای شک دارد.
تقسیمبندی گربهها از نظر آزمایشگاهی (۴ جمعیت): ۱. هرگز مواجهه نداشته (RT-PCR منفی، آنتیبادی منفی). ۲. مواجهه داشته و ویروس را پاک کرده (RT-PCR منفی، آنتیبادی مثبت). ۳. عفونت اولیه (RT-PCR مثبت، آنتیبادی منفی). ۴. عفونت مزمن و دفع فعال ویروس (RT-PCR مثبت، آنتیبادی مثبت).
تروپیسم سلولی (Cell Tropism) در شرایط آزمایشگاهی: تحقیقات in vitro نشان داده که FeMV در فیبروبلاستها (fibroblasts)، سلولهای لنفوئیدی (lymphoid cells)، سلولهای گلیال (glial cells) و سلولهای اپیتلیال کلیه و ریه تکثیر میشود. حتی ژنوتیپ ۲ آن (FeMV-GT2) به راحتی در لنفوسیتها تکثیر مییابد. این نشان میدهد که پتانسیل نوروتروپیسم (neurotropism) را دارد، شبیه سایر موربیلیوویروسها.
نتیجهگیری نهایی: در حال حاضر تست FeMV صرفاً تحقیقاتی (research-based) است و به صورت تجاری در دسترس نیست چون نقش آن در بیماری هنوز قطعی نشده است.
پاسخ به سوال ۳: اینجا یک تفاوت کلیدی وجود دارد که در آزمون حتماً از شما میپرسند:
واکسیناسیون در باغوحشها: برای محافظت از گربهسانان وحشی اسیر، از واکسن کاناریپاکس وکتور (canarypox-vectored) استفاده میشود (۹۶.۳٪ موارد) که عوارض جانبی بسیار کمی دارد ((0.5\%))، اما فقط (66\%) از حیوانات واکسینه شده دچار سروکانورژن (seroconversion) میشوند، یعنی واکسن ۱۰۰٪ مؤثر نیست.
پاسخ به سوال ۴: این ویروس از جنس Henipavirus است که اولین بار در سال ۱۹۹۴ در استرالیا (Hendra) از اسبها جدا شد و باعث مرگ یک مربی اسب شد.
چه حیواناتی درگیر میشوند؟ - مخزن اصلی (Reservoir): خفاشهای میوهخوار (Flying foxes - Pteropus bats). - اسب و انسان: بسیار حساس و کشنده (>۶۰٪ مرگومیر). - سگ (Dog): عفونت طبیعی بسیار نادر است و معمولاً زیربالینی (subclinical) است. در سال ۲۰۱۳ در استرالیا، یک سگ در مزرعهای که اسب مبتلا داشت، از طریق تماس با خون اسب آلوده شد. سگ سالم بود اما به دلیل نگرانی از انتقال به انسان، معدوم شد. در کالبدگشایی، واسکولیت نکروزان (necrotizing vasculitis) در کلیه، مغز و ریهها دیده شد و تیتر آنتیبادی از ۱:۸ به ۱:۱۲۸ رسید. اما خطر انتقال از سگ به انسان ناشناخته است. - گربه (Cat): نکته خیلی مهم: در عفونت تجربی (Experimental)، گربهها به شدت مستعد بودند و ۵ روز پس از تلقیح دچار بیاشتهایی، تنگینفس و ادم ریوی شدند و مردند. اما تا به امروز، هیچ مورد عفونت طبیعی (field infection) در گربه گزارش نشده است! متن میگوید:
“However, no field infections have been described in cats to date.”
پاتوژنز (Pathogenesis): این ویروس عمدتاً سلولهای اندوتلیال رگها را هدف قرار میدهد و باعث واسکولیت سیستمیک میشود. در بافتشناسی، سلولهای سینسیشیال (syncytial cells) در غدد لنفاوی دیده میشود (شکل ۳۷-۲ را برای مشاهده آنتیژن ویروس در بافت لنفاوی اسب ببینید).
پاسخ به سوال ۵: این ویروس هم از جنس Henipavirus است و در سال ۱۹۹۸ در مالزی شیوع پیدا کرد و باعث آنسفالیت کشنده در انسانها شد (میزان مرگ ۴۰ تا ۷۰ درصد).
مخزن و انتقال: مخزن اصلی مانند هندرا، خفاشهای میوهخوار هستند. اما برخلاف هندرا که انتقال از اسب است، اینجا حلقه انتقال خوک (pig) نقش کلیدی دارد. انسانها از طریق تماس نزدیک با خوکهای آلوده بیمار شدند.
نقش سگ و گربه: - سگها در زمان اپیدمی مالزی مشکوک به مخزن بودند، اما بعداً مشخص شد که سگها میزبان بنبست (Dead-end host) هستند. یعنی اگر خوکهای آلوده در منطقه نباشند، عفونت در سگها منتشر نمیشود. - تنها یک مورد عفونت طبیعی در گربه توصیف شده است و سرواپیدمیولوژی در گربههای وحشی نشان میدهد که انتقال بین خفاش و گربه نادر است. - در عفونت تجربی، گربهها علائم تنفسی و عصبی پیدا میکنند و ویروس در ترشحات حلق و ادرار دفع میشود. جالب است که واکسن زیرواحد (Subunit vaccine) حاوی گلیکوپروتئین G این ویروس، توانست گربهها را در برابر چالش با ویروس کشنده محافظت کند.
پاسخ به سوال ۶: - ویروس اوریون (MuV): عمدتاً یک بیماری انسانی است که باعث بزرگ شدن غدد بناگوشی (پاروتیت) میشود. گزارشهای نادری از انتقال به سگ (با علائم بیحالی و پاروتیت) وجود دارد و شواهد سرمی از مواجهه گربهها هم دیده شده است. اما نقش سگ و گربه در انتقال به انسان چشمگیر نیست (Do not play a significant role). - ویروس نیوکاسل پرندگان (Avian Newcastle Disease Virus): این ویروس به طور طبیعی در گربه گزارش نشده است. اما در مطالعات تجربی، تلقیح آن به دستگاه عصبی مرکز (CNS) گربههای بالغ و بچهگربهها، باعث ایجاد آنسفالومیلیت منتشر (disseminated encephalomyelitis) شد. علائم شامل تشنج، تیلت سر (head tilt)، میوکلونوس و فلج پیشرونده بود. دوره کمون (Incubation) در تلقیح چشمی-بینی ۱۱ تا ۱۷ روز بود.
| نام ویروس (خانواده) | گونههای مهم | گربههای اهلی | سگها | وضعیت مشترک با انسان (Zoonotic) | نکته کلیدی برای آزمون |
|---|---|---|---|---|---|
| FeMV (Morbillivirus) | گربه، پلنگ سیاه | مثبت (RT-PCR در ادرار) | ندارد | خیر | ارتباط با TIN و CKD دارد اما علیت ثابت نشده. تست تجربی است. |
| CDV (Morbillivirus) | سگ، گربهسانان وحشی | عفونت تجربی بدون علامت | مخزن اصلی | خیر | گربههای اهلی علامت نمیدهند اما شیر و ببر میمیرند. |
| HeV (Henipavirus) | اسب، انسان، خفاش | فقط تجربی (کشنده) | نادر، زیربالینی | بله (کشنده) | در طبیعت در گربه دیده نشده، مخزن خفاش است. |
| Nipah (Henipavirus) | خوک، انسان، خفاش | نادر (یک مورد) | بنبست (Dead-end) | بله (کشنده) | حلقه انتقال اصلی خوک است، نه سگ و گربه. |
| MuV (Rubulavirus) | انسان، سگ، گربه | سرمی (آنتیبادی) | پاروتیت نادر | بله (واکسن دارد) | سگ و گربه نقش مهمی در انتقال ندارند. |
| NDV (Avian) | پرندگان | فقط تجربی (CNS) | ندارد | محدود | در طبیعت عفونت گربه ندارد. |