پاسخ: آربوویروسها (مخفف Arthropod-borne viruses به معنی ویروسهای منتقله از بندپایان) گروهی از ویروسهای RNA دار (RNA viruses) هستند که عمدتاً توسط پشهها (مگسهای خونخوار) و کنهها (ticks) به مهرهداران منتقل میشوند. اهمیت آنها برای ما دامپزشکان از سه جهت است: اولاً باعث بیماریهای حاد و کشندهٔ عصبی در سگها میشوند که علائم آن بسیار شبیه به هاری (Rabies) است. دوماً بسیاری از آنها زئونوز (Zoonotic) هستند و به انسان منتقل میشوند (مانند ویروس نیل غربی و آنسفالیت منتقله از کنه). سوماً اگرچه سگها و گربهها معمولاً میزبانهای بنبست (dead-end hosts) هستند، اما به عنوان سنتینل (Sentinel) برای هشدار زودهنگام حضور ویروس در منطقه استفاده میشوند.
ارجاع به متن اصلی (برای استناد): “These viruses are enveloped RNA viruses that are unstable in the environment… Disease is sporadic, and for many arboviruses, only subclinical infections have been documented in dogs and cats.” (Page 1)
پاسخ: چرخه به این صورت است که ویروس بین بندپای ناقل (مثل پشهٔ Culex) و میزبان مخزن (Reservoir hosts) که معمولاً پرندگان وحشی یا جوندگان کوچک هستند، در گردش است (شکل ۴۱.۱ را ببینید). وقتی ناقل از میزبان مخزن خونخواری میکند، ویروس را میگیرد و پس از تکثیر در بدن ناقل، هنگام گزش بعدی آن را به مهرهداران تصادفی (مانند انسان، اسب و سگ) تزریق میکند.
سگ و گربه میزبان بنبست (Dead-end host) محسوب میشوند. یعنی ویرمی (Viremia) در خون آنها آنقدر ضعیف و کوتاهمدت است که اگر پشهٔ دیگری از آنها تغذیه کند، ویروس را نمیگیرد و چرخه در آنها متوقف میشود. البته در متن اشاره شده که اگر به سگها کورتیکواستروئید تزریق شود، سطح ویرمی تا ۵۰ برابر افزایش مییابد! (که از نظر بالینی بسیار هشداردهنده است).
ارجاع به متن اصلی (برای استناد): “Dogs and cats… are generally considered ‘dead-end’ hosts that do not maintain sufficient viremia to infect arthropods… Dogs develop low-titer viremia and are considered incompetent as amplifying hosts, but treatment of dogs with glucocorticoids before infection resulted in levels of viremia roughly 50 times that in untreated dogs.” (Pages 1 & 5)
پاسخ: در بیشتر موارد، عفونت در سگ و گربه زیربالینی (Subclinical) است و تشخیص داده نمیشود. اما در موارد بیماریزایی، علائم به دو دسته تقسیم میشوند:
تشخیص افتراقی (Differential Diagnoses): حتماً باید هاری، دیستمپر (Canine Distemper)، شبههاری (Pseudorabies)، مننژوانسفالیت با منشأ ناشناخته (MUO) و مننژیتهای باکتریایی یا قارچی را در نظر بگیرید. اگر علائم تنفسی غالب بود (مثل بیماری آفریقایی اسب)، عفونتهای شدید تنفسی مثل آنفلوانزای اسبی یا استرپتوکوکوس اکوئی را هم بررسی کنید.
پاسخ: چهار خانوادهٔ ویروسی اصلی در این فصل پوشش داده شده است. برای آزمون، جدول ۴۱٫۱ را در ذهن داشته باشید. اینجا را به صورت سناریوهای بالینی برایتان بازنویسی میکنم:
EEEV (ویروس آنسفالیت اسبی شرقی - Eastern Equine Encephalitis Virus): کشندهترین بیماری در این گروه. در جنوب شرقی آمریکا (جورجیا و فلوریدا) شایع است. نکته طلایی: بیشتر موارد در سگهای بسیار جوان (≤ ۷ ماه) رخ میدهد و علائم شامل تب، اسهال و سپس تشنج و مرگ سریع (طی ۱ تا ۲ روز) است. نکتهٔ دیگر اینکه در بافتشناسی، ضایعات عمدتاً در ماده خاکستری (Gray matter) قشر مغز و مغز میانی دیده میشود و نوتروفیلها در مننژ غالب هستند (که در ویروسهای عصبی نادر است).
خانوادهٔ Bunyaviridae:
ویروس درهٔ ریفت (Rift Valley Fever Virus): فوقالعاده مهم است! تولهسگها و بچهگربههای زیر ۷ روز به شدت حساس هستند و در آنها علائم عصبی و هپاتیت نکروزان (با اجسام Councilman) دیده میشود، اما سگهای بالغ معمولاً بدون علامت هستند. جالب است که این ویروس از طریق استنشاق یا خوردن لاشه نیز میتواند منتقل شود.
خانوادهٔ Reoviridae (جنس Orbivirus):
ویروس بیماری آفریقایی اسب (African Horse Sickness Virus - AHSV): بسیار مهم! تنها حیوان دیگری که به فرم شدید این بیماری (ادم ریوی) مبتلا میشود، سگ است. در آفریقا، سگها عمدتاً با خوردن گوشت اسب آلوده مبتلا میشوند، اما گزارشاتی از انتقال توسط پشههای Culicoides نیز وجود دارد. علائم: تب، ادم ریوی، ترشحات کفدار بینی و مرگ با تلفات بالا (شکل ۴۱٫۷ را برای پنومونی بینابینی ببینید).
خانوادهٔ Flaviviridae (مهمترین و پرچالشترین گروه):
پاسخ: تشخیص در این بیماریها یک چالش بزرگ است، زیرا معمولاً حیوان پیش از تشخیص میمیرد یا به دلیل شک به هاری، معدوم میشود. روشهای تشخیصی عبارتند از:
ارجاع به متن اصلی (برای استناد): “Because disease is rare, arbovirus infections are often not suspected before death or euthanasia… incubation periods are often short and disease in dogs progresses rapidly with a high mortality rate, so there is usually insufficient time for an antibody response to develop.” (Page 8)
پاسخ: درمان اختصاصی (آنتیویرال مؤثر) برای این بیماریها در دامهای کوچک وجود ندارد. درمان کاملاً حمایتی (Supportive) است: مایعدرمانی، کنترل تشنج (ضدتشنجها)، و مراقبتهای پرستاری.
پاسخ: از آنجایی که واکسنی برای سگ و گربه وجود ندارد (به دلیل نادر بودن بیماری)، کلید پیشگیری کنترل ناقلین (Vector control) است:
اهمیت بهداشت عمومی (Public Health): - سگ و گربه میزبان بنبست هستند و مخزن (Reservoir) برای انتقال به انسان محسوب نمیشوند (خطر انتقال از حیوان به انسان بسیار ناچیز است). - با این حال، هنگام کالبدگشایی یا خونگیری از حیوانات مشکوک، حتماً از دستکش و وسایل حفاظتی استفاده کنید، زیرا ویروسها در خون و بافتها وجود دارند و ممکن است از طریق خراشیدگی پوست یا تماس با غشاهای مخاطی به دامپزشک منتقل شوند. - جالب است بدانید که سگها به عنوان سنتینل (Sentinel) در اپیدمیولوژی استفاده میشوند؛ یعنی اگر آنتیبادی در جمعیت سگهای یک منطقه بالا برود، به سازمان بهداشت هشدار میدهد که انسانهای آن منطقه در معرض خطر هستند.
ارجاع به متن اصلی (برای استناد): “Humans are susceptible to disease caused by many arboviruses. Dogs and cats are dead-end hosts and do not serve as reservoirs for human infection. Blood and tissues of affected dogs and cats should be handled with caution.” (Page 1) “Human mosquito repellents that contain DEET … are not recommended for pets, because they can be toxic.” (Page 9)
توصیه پایانی برای آزمون: جدول ۴۱٫۱ را به عنوان یک نقشهٔ راه حفظ کنید. حتماً تفاوت کلیدی بین EEEV (بیشتر تولهسگها + نوتروفیل در مننژ) و WNV (میوکاردیت + آرتریت همراه با آنسفالیت) و TBEV (سگهای بالغ در اروپا + ساقه مغز و مخچه) را در ذهن داشته باشید.