ویروسهای هانتا (Hantaviruses) عضو خانواده بونیاویریده (Bunyaviridae) هستند و برخلاف سایر اعضای این خانواده، توسط بندپایان (Arthropods) منتقل نمیشوند. مخزن اصلی آنها جوندگان (Rodents)، حشرهخواران (Shrews) و خفاشها (Bats) هستند. انسان از طریق تماس با مدفوع، ادرار یا بزاق جوندگان آلوده میشود و معمولاً از طریق ذرات معلق در هوا (Aerosolized virus) عفونت منتقل میشود.
دو سندرم بالینی مهم در انسان: 1. تب خونریزیدهنده با سندرم کلیوی (HFRS) - شایعتر در اروپا، آسیا و آفریقا 2. سندرم ریوی هانتا (HPS) - با مرگ و میر ۴۰-۵۰٪ در آمریکای شمالی، مرکزی و جنوبی
نکته مهم: در سگ و گربه، عفونت بالینی هرگز مستند نشده و بیشتر عفونتها احتمالاً تحتبالینی (Subclinical) هستند. در مطالعات مختلف، آنتیبادیهای هانتا در گربههای خانگی یافت شده است (۵٪ در اتریش، ۹.۶٪ در بریتانیا، ۱۶.۹٪ در بلژیک).
متن انگلیسی استناد: “In cats and dogs, clinical hantavirus infection has never been documented, and so most or all infections are probably subclinical.”
تصویر ۴۳.۱ را ببینید که توزیع جغرافیایی موارد HPS در ایالات متحده را نشان میدهد.
تشخیص در انسان با روشهای سرولوژی (ELISA) و مولکولی (RT-PCR) انجام میشود.
درمان: در انسان شامل مایعات وریدی دقیق، اکسیژن، دیالیز و ریباویرین (Ribavirin) در مراحل اولیه است.
جنبههای بهداشت عمومی: اجتناب از تماس با جوندگان، استفاده از ماسک هنگام تمیز کردن مکانهای آلوده، استفاده از مواد ضدعفونیکننده مانند هیپوکلریت سدیم (Sodium hypochlorite) رقیق.
ویروسهای آرنا (Arenaviruses) ویروسهای RNA تکرشتهای هستند که معمولاً جوندگان را آلوده میکنند. مهمترین آنها ویروس کوریومننژیت لنفوسیتی (Lymphocytic choriomeningitis virus - LCV) است که در موشهای خانگی (Mus musculus) و همسترها یافت میشود.
در سگ: تولهسگها پس از تلقیح، آنتیبادی خنثیکننده تولید کردند اما علائم بالینی نشان ندادند.
متن انگلیسی استناد: “Although puppies did not develop clinical illness after parenteral or cerebral inoculation, they developed neutralizing antibody titers to the virus.”
ویروس انسفالومیوکاردیت (Encephalomyocarditis virus - EMCV) یا کاردیوویروس A (Cardiovirus A) از خانواده پیکورناویریده (Picornaviridae) است. مخزن اصلی آن جوندگان هستند و از طریق مدفوع-دهانی (Fecal-oral route) منتقل میشود.
در سگ و گربه: - ۰.۵٪ از گربههای اتریشی سرومثبت بودند - آنتیژن ویروس در مغز ۴ سگ و ۴ گربه مبتلا به مننژوانسفالیت غیرچرکی (Nonsuppurative meningoencephalitis) یافت شد - در چین، ویروس از ۴ سگ مبتلا به تب و علائم گوارشی و تنفسی جدا شد (همراه با عفونت پاروویروس)
نکته: بیماری بالینی در سگ و گربه نادر است و بیشتر عفونتها تحتبالینی هستند.
ویروس ابولا از خانواده فیلوویریده (Filoviridae) و سرده ابولاویروس (Ebolavirus) است. در انسان و پریماتهای غیرانسان، تب خونریزیدهنده با مرگ و میر ۴۰-۸۰٪ ایجاد میکند. مخزن اصلی خفاشهای میوهخوار (Fruit bats) هستند.
نقش سگها: - آنتیبادی علیه ابولا در سرم سگها در گابن (۲۵.۲٪ در مناطق اپیدمیک در مقابل ۱۵.۲٪ در مناطق غیراپیدمیک) یافت شد - علائم بالینی در سگهای در معرض ویروس مشاهده نشد - هیچ آنتیژن، توالی نوکلئوتیدی یا ویروس کشتشدهای در نمونههای خون سگها یافت نشد
متن انگلیسی استناد: “Clinical signs have not been observed in exposed dogs, and whether they can serve as a source of infection for people remains uncertain.”
تصویر ۴۳.۲ ساختار ویروس ابولا و تصویر ۴۳.۳ اپیدمیولوژی آن را نشان میدهد.
این ویروس از خانواده هپهویریده (Hepeviridae) و سرده ارتوهپهویروس (Orthohepevirus) است. چهار ژنوتیپ اصلی:
| ژنوتیپ | جغرافیا | انتقال حیوانی | عفونت مزمن |
|---|---|---|---|
| ۱ | آفریقا، آسیا | خیر | خیر |
| ۲ | مکزیک، غرب آفریقا | خیر | خیر |
| ۳ | کشورهای توسعهیافته | بله (خوک) | بله |
| ۴ | چین، تایوان، ژاپن | بله (خوک) | خیر |
نقش سگ و گربه: - آنتیبادی در سگها (تا ۲۸٪) و گربهها (تا ۸٪) در کشورهای مختلف یافت شده - اما RNA ویروس در سرم، کبد و مدفوع سگ و گربه هرگز شناسایی نشد - شواهد کنونی نشان میدهد که سگ و گربه نقش مهمی در انتقال به انسان ندارند
متن انگلیسی استناد: “Currently, the evidence suggests that dogs and cats do not play an important role in transmission of HEVs to humans.”
این یک بیماری ویروسی بسیار مسری و تاولی (Vesicular) در حیوانات سمدار (Cloven-hoofed animals) است که توسط ویروس FMD از خانواده پیکورناویریده و سرده آفتوویروس (Aphthovirus) ایجاد میشود. ۷ سروتیپ دارد: O, A, C, SAT1, SAT2, SAT3, Asia-1.
وضعیت جهانی: تصویر ۴۳.۴ وضعیت کشورهای عضو WHO را نشان میدهد.
نقش سگ و گربه: - سگ و گربه به طور طبیعی مقاوم به عفونت هستند - در شرایط تجربی میتوانند آلوده شوند اما بیماری طبیعی دیده نشده - گوشتخواران (Carnivores) ممکن است به عنوان فومیت (Fomite - جسم بیجان آلوده) در انتقال نقش داشته باشند - سگها میتوانند بقایای حیوانات آلوده را از جایی به جای دیگر حمل کنند
متن انگلیسی استناد: “Dogs and cats are resistant to infection and do not play a major role in spreading or harboring the disease under conditions of natural exposure.”
مواد ضدعفونیکننده مؤثر: سدیم کربنات ۴٪، اسید سیتریک ۰.۵٪، اسید استیک ۴-۵٪، پتاسیم پراکسیمونوسولفات ۱٪، هیپوکلریت سدیم ۳٪.
بیماری خوکها که توسط کالیسیویروس (Calicivirus) ایجاد میشود. در سگهای آلوده تجربی، تب و ضایعات تاولی (Vesicular eruptions) روی زبان و حفره دهان ایجاد شد.
ویروسهای کرونا (Coronaviruses) به دو جنس اصلی آلفاکروناویروس (Alphacoronavirus) و بتاکروناویروس (Betacoronavirus) تقسیم میشوند. SARS-CoV-2 یک بتاکروناویروس است.
جدول ۴۳.۳ کروناویروسهای اصلی انسان و حیوانات را نشان میدهد. تصویر ۴۳.۵ درخت فیلوژنتیک را نشان میدهد.
مکانیسم ورود ویروس: گیرنده اصلی ACE2 (آنزیم مبدل آنژیوتانسین ۲) است. پروتئین S (Spike protein) با کمک آنزیمهای فورین (Furin) و TMPRSS2 به سلول وارد میشود.
میزبانهای حساس: گربه، فرت (Ferret)، همستر، خرگوش، گوزن، مینک، راکون داگ، موشهای صحرایی، خفاشهای میوهخوار، سمورها و پریماتهای غیرانسان.
در سگها و گربهها:
| ویژگی | سگ | گربه |
|---|---|---|
| حساسیت به عفونت | کمتر | بیشتر |
| انتقال به حیوانات دیگر | محدود | امکانپذیر |
| علائم بالینی | معمولاً بدون علامت | گاهی علائم تنفسی |
| دفع ویروس | نادر | تا ۲۵ روز |
متن انگلیسی استناد: “Cats appear to be more susceptible to infection than dogs and may be able to show signs of respiratory illness and shed virus for over a week.”
جدول ۴۳.۴ (شیوع آنتیبادی در سگها) و جدول ۴۳.۵ (در گربهها) اطلاعات ارزشمندی دارند.
توصیههای CDC: - افراد مثبت باید از حیوانات خانگی خود فاصله بگیرند - در صورت بیماری حیوان، فرد دیگری به دامپزشک مراجعه کند - کلینیکهای دامپزشکی باید درباره مواجهه با SARS-CoV-2 سوال کنند - قرنطینه حیوانات در صورت مواجهه با انسان مبتلا (حداقل ۳ هفته)
تصویر ۴۳.۶ درک ما از انتقال زئونوتیک و معکوس زئونوتیک SARS-CoV-2 را نشان میدهد.
بیماری خونریزیدهنده خرگوش (Rabbit Hemorrhagic Disease - RHD) توسط ویروس RHD (سرده Lagovirus، خانواده Caliciviridae) ایجاد میشود. این بیماری بسیار مسری و اغلب کشنده در خرگوشهاست.
در گربهها: - گربههای ولگرد در نیوزیلند آنتیبادی علیه RHDV دارند - در کبد یک گربه سرومثبت، RNA ویروس با RT-PCR یافت شد - گربههایی که با جگر خرگوش آلوده تغذیه شدند، تیتر آنتیبادی پیدا کردند اما علائم بالینی مشاهده نشد - تکثیر فعال (Active replication) ویروس اثبات نشد
متن انگلیسی استناد: “Even though large amounts of virus were found, clinical disease was not observed. Active replication of RHDV was not demonstrated.”
نتیجه: فقط خرگوشها به بیماری ناشی از RHDV حساس هستند و گربهها نقش مهمی در انتقال ندارند.
| ویروس | مخزن اصلی | نقش سگ و گربه | بیماری در انسان |
|---|---|---|---|
| هانتا | جوندگان | تحتبالینی، آنتیبادی دارند | HFRS یا HPS |
| آرنا | جوندگان | تحتبالینی | مننژوانسفالیت |
| EMCV | جوندگان | نادر، مننژوانسفالیت | مننژوانسفالیت |
| ابولا | خفاشها | آنتیبادی دارند، بدون علامت | تب خونریزیدهنده |
| HEV | خوک | آنتیبادی دارند، RNA منفی | هپاتیت |
| FMD | سمداران | مقاوم، فقط فومیت | - |
| SARS-CoV-2 | خفاشها | گربه حساستر، سگ مقاومتر | COVID-19 |
| RHDV | خرگوش | آنتیبادی، بدون تکثیر | - |
کلمات کلیدی برای آزمون: - زئونوز (Zoonosis): بیماری قابل انتقال بین حیوان و انسان - فومیت (Fomite): جسم بیجانی که میتواند عامل بیماری را منتقل کند - تحتبالینی (Subclinical): عفونت بدون علائم بالینی آشکار - سرولوژی (Serology): بررسی آنتیبادی در سرم - RT-PCR: روش تشخیص مولکولی برای شناسایی RNA ویروس