پاسخ:
استرپتوکوکها (Streptococci) و انتروکوکها (Enterococci) هر دو کوکسیهای گرم‑مثبت (gram‑positive cocci) هستند که به صورت جفت یا زنجیرهای دیده میشوند. هر دو کاتالاز‑منفی (catalase‑negative) هستند و برای رشد به محیطهای پیچیده مثل خونآگار نیاز دارند.
تفاوت اصلی در این است که انتروکوکها قبلاً جزو استرپتوکوکها بودند اما از سال ۱۹۸۴ به جنس جداگانهای منتقل شدند. انتروکوکها در محیط مقاومترند؛ مثلاً در نمک ۶٫۵٪، دمای ۱۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد، و در حضور نمکهای صفراوی رشد میکنند (به همین دلیل در روده بهتر رشد میکنند).
این باکتریها اغلب بهعنوان فلور طبیعی (commensal) در دهان، نازوفارنکس، پوست، و دستگاه گوارش و تناسلی حیوانات زندگی میکنند، اما در صورت ایجاد زخم، نقض سد مخاطی، یا تضعیف ایمنی، بهصورت فرصتطلب (opportunistic) تهاجم کرده و عفونت ایجاد میکنند.
متن اصلی برای استناد (از صفحه ۱):
“Streptococci are catalase‑negative, gram‑positive, nonmotile cocci that divide along a single axis, forming pairs and chains… They are facultative‑to‑strict aerobes that require complex media… Although numerous species are pathogenic, many are commensal microflora of the oral cavity, nasopharynx, skin, and genital and GI tracts.”
پاسخ:
بر اساس جدول ۵۰٫۱ (که در متن هست)، شایعترین گونهها عبارتند از:
| گونه | گروه لانسفیلد | همولیز | توضیح |
|---|---|---|---|
| Streptococcus canis | G | بتا (β) | شایعترین در سگ و گربه؛ میزبان طبیعی سگ و گربه است. |
| Streptococcus equi subsp. zooepidemicus | C | بتا (β) | ایجادکننده پنومونی و سینوزیت بهویژه در حیوانات گروهی. |
| Streptococcus dysgalactiae | C | بتا (β) | نادر؛ در باکتریمی، درماتیت یا پنومونی سگ دیده شده. |
| Streptococcus bovis group (شامل S. gallolyticus و S. infantarius) | D | آلفا (α) یا گاما (γ) | نادر؛ در عفونت ادراری و اندوکاردیت سگ. |
| Streptococcus agalactiae | B | بتا (β) یا گاما (γ) | نادر؛ در اندوکاردیت و باکتریمی نوزادان. |
| Enterococcus faecalis و Enterococcus faecium | D | آلفا یا غیرهمولیتیک | شایعترین انتروکوکها در بیماریهای سگ و گربه (بهویژه عفونت ادراری و زخم). |
نکته تشخیصی: امروزه برای تشخیص دقیق گونه از MALDI‑TOF استفاده میشود که سریع و دقیق است.
پاسخ:
راه انتقال: عمدتاً تماس مستقیم (direct contact). محیطهای بیمارستانی میتوانند با انتروکوکهای مقاوم آلوده شوند. این ارگانیسمها معمولاً بهصورت همزیست (commensal) در بدن حضور دارند و در اثر عواملی مانند جراحت، بدن خارجی (مثلاً دمهای علفی)، درمان سرکوبکننده ایمنی، یا سن کم (نوزادان) تهاجمی میشوند.
علائم بالینی بسیار متغیر است و بستگی به محل عفونت دارد، اما مهمترین آنها عبارتند از:
- آرتریت (arthritis)
- باکتریمی و اندوکاردیت (bacteremia and endocarditis)
- برونکوپنومونی (bronchopneumonia)
- لنفادنیت گردنی (cervical lymphadenitis)
- مننگوآنسفالیت (meningoencephalitis)
- فاسییت نکروزان (necrotizing fasciitis) و سندرم شوک توکسیک استرپتوکوکی (STSS) که بهویژه با S. canis همراه است.
- عفونت ادراری (UTI)
- پریتونیت، پیومتر، اوتیت خارجی، و غیره.
در ریهها، این باکتریها جزء عوامل شایع پنومونی آسپیراسیون پلیمیکروبیال هستند. التهاب معمولاً بسیار چرکی (pyogenic) است.
متن اصلی (صفحه ۱):
“Clinically highly variable opportunistic infection; includes arthritis, bacteremia and endocarditis, bronchopneumonia, cervical lymphadenitis… necrotizing fasciitis and toxic shock syndrome (primarily S. canis)…”
پاسخ:
S. canis شایعترین استرپتوکوک جدا شده از سگ و گربه است. به گروه G لانسفیلد تعلق دارد و بتا‑همولیتیک است. کلونیزهکننده حلق، دستگاه گوارش (بهویژه دهان)، مخاط تناسلی و پوست حیوانات سالم است.
بیماریهای همراه با آن شامل تمام مواردی است که در سوال قبل گفتیم، اما دو سندرم بسیار مهم و کشنده عبارتند از:
شکل ۵۰٫۴ را ببینید که نکروز وسیع در یک گربه پس از عفونت محل اخته را نشان میدهد.
عامل خطر مهم: مصرف فلوروکینولونها (مثل انروفلوکساسین) در مراحل اولیه عفونت با S. canis باعث القای فاژهای باکتریایی و آزاد شدن میتوژن لنفوسیتی میشود که شبیه سوپرآنتیژن عمل میکند و باعث تشدید بیماری میشود. بنابراین در درمان عفونتهای S. canis، فلوروکینولونها کاملاً منع مصرف دارند.
متن اصلی (صفحه ۳):
“Severe manifestations of S. canis infection, such as STSS and NFM, have been increasingly recognized… enrofloxacin may have triggered the pathologic events caused by these virulent streptococci. Fluoroquinolones are thus contraindicated in the treatment of dogs with S. canis infections.”
پاسخ:
S. equi subsp. zooepidemicus یک استرپتوکوک بتا‑همولیتیک گروه C است که بهطور طبیعی در دستگاه تنفسی فوقانی، تناسلی تحتانی و دهان بسیاری از حیوانات (اسب، سگ، گربه، خوک، گوسفند و حتی انسان) زندگی میکند. در اسب، مهمترین پاتوژن فرصتطلب محسوب میشود.
در سگ و گربه، این باکتری عامل پنومونی خونریزیدهنده، فیبرینوچرکی و نکروزان است که بهویژه در پناهگاهها، لانههای گروهی و محیطهای شلوغ دیده میشود و گاهی با مرگ ناگهانی همراه است. همچنین مننژوآنسفالیت، رینوسینوزیت چرکی و سپتیسمی در گربهها گزارش شده است.
عفونت اغلب با سایر عوامل تنفسی (مانند ویروس دیستمپر، آدنوویروس، هرپسویروس، آنفلوانزای سگ، بردتلا و مایکوپلاسما) همراه است و شدت بیماری را افزایش میدهد.
شکل ۵۰٫۵ (در متن اصلی) ظاهر ریههای قرمز، متلاشی و خونریزیدهنده را نشان میدهد.
پاسخ:
- S. dysgalactiae (گروه C): نادر، اما در باکتریمی، سپسیس، درماتیت و پنومونی سگ دیده شده. یک مورد مرگ در تولههای گریت دین به دلیل عفونت سیستمیک نوزادی گزارش شده.
- S. agalactiae (گروه B): نادر؛ در سگ و گربه با اندوکاردیت، اندومتریوز و سپسیس نوزادی (سندرم تولههای محوشونده) همراه است.
- S. bovis group (S. gallolyticus و S. infantarius): معمولاً غیرهمولیتیک یا آلفا‑همولیتیک و گروه D. در انسان با اندوکاردیت و سرطان کولورکتال ارتباط دارد، اما در سگ و گربه نادر و اغلب در عفونت ادراری و اندوکاردیت دیده میشود.
- انتروکوکها (Enterococcus spp.): شایعترین گونهها E. faecalis و E. faecium هستند. انتروکوکها در محیط بیمارستان مقاوماند و بهراحتی روی سطوح (دستگیره، گوشی پزشکی) زنده میمانند. بیماریهای ناشی از آنها شامل عفونت ادراری، باکتریمی، اندوکاردیت، کلانژیوهپاتیت، دیسکوسپوندیلیت، پریتونیت و عفونت زخم است. مقاومت دارویی بسیار شایع است و درمان آنها نیاز به آنتیبیوگرام دقیق دارد.
پاسخ:
تشخیص بر اساس علائم بالینی، یافتههای آزمایشگاهی و کشت باکتری است.
پاسخ:
درمان به دو دسته کلی استرپتوکوکها (بهجز انتروکوکها) و انتروکوکها تقسیم میشود.
نکته مهم: تریمتوپریم‑سولفامتوکسازول در بدن بر علیه انتروکوکها مؤثر نیست، حتی اگر در آزمایشگاه حساس نشان دهد (زیرا انتروکوکها از فولات اگزوژن استفاده میکنند).
پاسخ:
تحقیقات نشان داده که فلوروکینولونها مثل انروفلوکساسین با القای پاسخ SOS در باکتری، باعث القای فاژهای لیزوژنیک شده و آزاد شدن یک میتوژن لنفوسیتی (مربوط به میتوژن پوکوید) را تحریک میکنند که نقش سوپرآنتیژن دارد و پاسخ التهابی شدید و STSS را تشدید میکند. حتی اگر باکتری در آزمایشگاه به فلوروکینولون حساس باشد، این دارو نه تنها مؤثر نیست بلکه روند بیماری را بدتر میکند. به همین دلیل در متن بهصراحت عنوان شده: “Fluoroquinolones are contraindicated in the treatment of dogs with S. canis infections.” (صفحه ۴)
پاسخ:
بله، اما با تفاوتهای مهم:
استرپتوکوک پیوژنز (گروه A) که عامل گلودرد چرکی در انسان است، بهندرت از سگ و گربه به انسان منتقل میشود و گزارشهای قبلی اغلب بر اساس شناسایی اشتباه بوده است. با این حال، حیوانات خانگی ممکن است بهطور موقت کلونیزه شوند اما بیمار نمیشوند و نیازی به غربالگری نیست.
خطر واقعیتر مربوط به S. canis و S. equi subsp. zooepidemicus است که موارد عفونت انسانی (باکتریمی، اندوکاردیت، عفونت بافت نرم، مننژیت و حتی STSS) گزارش شده است. بسیاری از این موارد با تماس با سگ یا گربه آلوده مرتبط بودهاند. بنابراین هنگام برخورد با حیوانات مبتلا به STSS یا NFM باید از دستکش و لباس محافظ استفاده کرد.
انتروکوکهای مقاوم به چند دارو (MDR) نیز میتوانند از سگ و گربه به انسان منتقل شوند و سویههای مقاوم به وانکومایسین (VRE) و لینزولید در مدفوع حیوانات خانگی و حتی غذای خام سگ در اروپا یافت شده است. این موضوع یک نگرانی جدی بهداشت عمومی است.
برای پیشگیری، شستن دستها، ضدعفونی محیط، جلوگیری از لیسیدن زخمها و غشاهای مخاطی توسط حیوان، و اجتناب از تغذیه با رژیم خام به صاحبان دارای نقص ایمنی توصیه میشود.
متن اصلی (صفحه ۱۰):
“Streptococcus canis has increasingly been recognized as a cause of soft tissue infections in dog owners… Dogs and cats are also a potential source for human infection by MDR enterococci.”