پاسخ:
به این دسته از باکتریها «متفرقه» (Miscellaneous) گفته میشود چون یا شیوع بسیار کمی در سگ و گربه دارند، یا اهمیت بالینی آنها نامشخص (Uncertain clinical significance) است و یا بیشتر بهعنوان پاتوژن انسان شناخته میشوند و حیوانات فقط نقش حامل (Carrier) را دارند.
برای دامپزشک، دانستن آنها از دو جهت حیاتی است:
۱. تشخیص افتراقی: در حیوانات مبتلا به نقص ایمنی (Immunocompromised) یا اسهالهای درمانناپذیر، باید بهعنوان عوامل نادر مد نظر قرار گیرند.
۲. بیماریهای مشترک (Zoonosis): برخی از آنها (مثل Anaerobiospirillum و Brachyspira) در انسان ایجاد باکتریمی یا اسهال میکنند و دامپزشک باید نقش حیوان را در انتقال بسنجد.
پاسخ:
باکتریهای مارپیچی یا خمیدهای که در دستگاه گوارش سگ و گربه یافت میشوند، عمدتاً شامل این موارد هستند (علاوه بر Campylobacter و Helicobacter معروف):
- Anaerobiospirillum spp.
- Arcobacter spp.
- Brachyspira spp.
نکته بسیار مهم (که در متن اصلی هم تأکید شده) این است که این باکتریها را میتوان در مدفوع حیوانات سالم نیز پیدا کرد و وجود آنها در مدفوع حیوان اسهالی، بهتنهایی دلیل بر بیماریزایی نیست.
ارجاع به متن اصلی انگلیسی:
“Several bacterial species have been implicated in gastrointestinal disease… but have uncertain clinical significance or are uncommon to rare.”
و همچنین: “They resemble Campylobacter spp. and Helicobacter spp.”
پاسخ:
Anaerobiospirillum یک باکتری بیهوازی اجباری (Obligate anaerobe)، گرممنفی و مارپیچی شکل است که تاژکهای زیادی در یک قطب دارد (به این حالت لوفوتریش (Lophotrichous) میگویند) و بههمین دلیل حرکت چوبپنبهای (Corkscrew-like) دارد.
در سگ و گربه، فلور طبیعی روده محسوب میشود، ولی در انسان ایجاد اسهال، باکتریمی و عفونت مفاصل مصنوعی میکند.
اهمیت در دامپزشکی:
- در ۶ قلاده گربه مبتلا به ایلئوکولیت (Ileocolitis)، ارگانیسمهای نزدیک به A. succiniciproducens در ضایعات روده دیده شد.
- در یک سگ با پریتونیت سپتیک (Septic peritonitis)، این باکتری از مایع صفاق جدا شد.
- در یک گربه با لنفوم سلول B، از غدد لنفی استرنال بزرگ شده، این باکتری همراه با التهاب پیوگرانولوماتوز دیده شد.
تشخیص: با میکروسکوپ نوری شبیه Campylobacter است، اما روی محیط کشت مخصوص Campylobacter رشد نمیکند. تشخیص قطعی با PCR گستردهدامنه (Broad-spectrum PCR) برای ژن ۱۶S rRNA یا طیفسنجی جرمی MALDI-TOF انجام میشود.
درمان ضد میکروبی (Antibiotic susceptibility): - مقاوم (Resistant): مترونیدازول (Metronidazole) و کلیندامایسین (Clindamycin) - حساس (Susceptible): سفالوسپورینهای نسل سوم، کارباپنمها، فلوروکینولونها و ترکیب آموکسیسیلین-کلاوولانات (Beta-lactam/beta-lactamase inhibitors)
پاسخ:
Arcobacter یک باکتری گرممنفی، مارپیچی و هوازیتحمل (Aerotolerant) است (یعنی میتواند در حضور اکسیژن هم زنده بماند). این باکتری در انسان عامل اسهال، اندوکاردیت و پریتونیت است.
در سگها در مدفوع و بزاق و در گربهها در حفره دهان یافت شده است.
نکته کلیدی: تا به امروز، هیچ گزارشی از بیماریزایی این باکتری در خود سگ و گربه منتشر نشده است و صرفاً بهعنوان یک ارگانیسم منتقله از غذا (Foodborne) و مشترک بالقوه مطرح است.
پاسخ:
Brachyspira یک اسپیروکت (Spirochete) گرممنفی، کندرشد و دارای تاژک است که در روده بزرگ (کولون) حیوانات مختلف از جمله سگ، خوک، پرندگان و انسان زندگی میکند.
گونههای مهم بیماریزا در خوک عبارتند از B. hyodysenteriae (عامل اسهال خوکی) و B. pilosicoli (عامل اسپیروکتوز کولونی خوک).
در سگها: در یک مطالعه در اسپانیا، ۱۳٪ از سگها با PCR مثبت بودند که B. pilosicoli (۵٪) و B. canis (۸٪) در آنها یافت شد. اگرچه عفونت با B. pilosicoli بهطور آماری با اسهال مرتبط بود (بهخصوص در تولهسگهای زیر یک سال)، اما ارتباط علیتی (Causation) ندارد، زیرا در اسهال روده بزرگ، اسپیروکتها از اپیتلیوم کنده شده و به تعداد زیاد در مدفوع ظاهر میشوند.
مفهوم “False brush border” (براش مرز جعلی): در عفونت شدید انسانی (HIS یا Human Intestinal Spirochetosis) و در برخی حیوانات، تعداد زیادی اسپیروکت به سطح خارجی سلولهای اپیتلیال کولون میچسبند و با رنگآمیزی هماتوکسیلین-ائوزین (H&E) یا بهتر از آن با رنگآمیزی وارثین-استاری (Warthin-Starry)، یک لایه ضخیم شبیه به پرزهای روده کوچک (Brush border) ایجاد میکنند که در واقع خود باکتریها هستند.
درمان انتخابی در انسان: مترونیدازول (Metronidazole) به مدت ۱۰ تا ۱۴ روز.
ارجاع به متن اصلی برای ابهام در بیماریزایی:
”…a higher prevalence of detection of spirochetes in diarrheic stool does not necessarily imply disease causation.”
پاسخ:
Shigella یک باکتری گرممنفی، غیرمتحرک (Nonmotile) و بسیار شبیه به سایر انتروباکتریاسههاست که در انسان و میمونها عامل اسهال خونی (باسیلی یا Bacillary dysentery) است.
در سگها، بهدلیل عادت مدفوعخواری (Coprophagia) و تماس با فضولات انسانی آلوده، ممکن است بهطور مقطعی و گذرا (Transiently) دفع شوند، اما هیچگاه بهعنوان عامل مستقیم اسهال در سگ مطرح نشدهاند و تاکنون عفونت طبیعی در گربه گزارش نشده است.
سگها فقط مخزن موقت هستند و نقش مهمی در چرخه بیماری ندارند.
پاسخ:
Plesiomonas shigelloides یک باکتری گرممنفی، میلمانند (Rod-shaped) و بیهوازی اختیاری (Facultative anaerobe) از خانواده ویبریوناسه (Vibrionaceae) است. در انسان از طریق مصرف صدفهای خام یا نیمپز (Raw/undercooked shellfish)، مسافرت به مناطق گرمسیری یا تماس با خزندگان و ماهیهای زینتی منتقل میشود.
در سگ و گربه، موارد نادری از اسهال به این ارگانیسم نسبت داده شده است. با این حال، این باکتری بهندرت در مدفوع حیوانات سالم گزارش شده و هیچ شواهد محکمی برای ارتباط آن با اسهال وجود ندارد.
ارجاع به متن اصلی:
“Given this and the lack of evidence for an association with diarrhea, should the organisms be found in the feces of a diarrheic dog or cat, other diagnoses should be considered.”
پس اگر در مدفوع حیوان اسهالی پیدا شد، باید بهدنبال سایر عوامل بیماریزای اصلی گشت.
پاسخ:
Lawsonia intracellularis یک باکتری گرممنفی، بیهوازی اجباری و اتصالی اجباری درونسلولی (Obligate intracellular) است که در خوکها عامل انتروپاتی تکثیری (Proliferative enteropathy) میباشد.
در سگها، گزارشهای بسیار نادری از شناسایی آن با روشهای مولکولی (PCR) در سگهای سالم و مبتلا به انتروپاتی وجود دارد، اما مانند Plesiomonas، اهمیت بالینی آن در سگ و گربه کاملاً نامشخص است.
پاسخ:
Clostridium piliforme یک باسیل گرممنفی، رشتهای (Filamentous)، اسپورساز (Spore-forming) و متحرک (با تاژکهای محیطی یا Peritrichous) است که اتصالی درونسلولی (Obligate intracellular) دارد و در حیوانات مختلف (بهویژه جوندگان و خرگوشها) ایجاد بیماری میکند.
اپیدمیولوژی و عوامل مستعدکننده: در سگ و گربه، بیماری معمولاً در تولهسگها و بچهگربهها (Puppies/Kittens) دیده میشود، مخصوصاً زمانی که سیستم ایمنی سرکوب است (مثل عفونت همزمان با دیستمپر سگ یا پانلوکوپنی گربه) یا حیوان تحت درمان با کورتیکواستروئیدها باشد.
پاتوژنز (بیماریزایی): باکتری از راه دهان وارد شده و در ناحیه ایلئوسکوم (Ileocecocolic) تکثیر مییابد. در حیوانات دچار نقص ایمنی، به کبد و قلب انتشار سیستمیک مییابد و ایجاد انتروکولیت نکروزان (Necrotizing enterocolitis)، هپاتیت (Hepatitis) و میوکاردیت (Myocarditis) میکند.
علائم بالینی: شروع ناگهانی بیحالی (Lethargy)، افسردگی، بیاشتهایی، درد شکم، بزرگشدن کبد (Hepatomegaly) و بهسرعت افت دمای بدن (Hypothermia). مرگ معمولاً در عرض ۲۴ تا ۴۸ ساعت رخ میدهد و اسهال ممکن است اصلاً دیده نشود. در برخی گربهها زردی (Icterus) هم دیده میشود.
یافتههای کالبدگشایی (Necropsy):
ضایعات مشخص در کبد: نقاط سفید-خاکستری تا هموراژیک به قطر ۱ تا ۲ میلیمتر روی سطح و برش کبد. مخاط روده در ناحیه ایلئوم انتهایی و کولون ابتدایی ممکن است ضخیم و پرخون باشد.
یافتههای هیستوپاتولوژی (با رنگآمیزی اختصاصی):
نکروز چندکانونی اطراف پورتال در کبد. در سلولهای کبدی حاشیه ضایعات و سلولهای اپیتلیال روده، ارگانیسمهای رشتهای داخل سلولی بهوضوح با رنگآمیزی گیمسا، وارثین-استاری (Warthin-Starry) یا نقره گوموری (Gomori silver) دیده میشوند که ظاهری دانهدانه (Beaded appearance) و بهصورت چوبهای کبریت بههمریخته (Pick-up sticks arrangement) دارند.
(به تصویر ۶۷.۱ (Figure 67.1) در کتاب مراجعه کنید که این ظاهر مشخص را در بافت کولون بچهگربه نشان میدهد).
تشخیص: معمولاً در کالبدگشایی انجام میشود، زیرا دوره بیماری بسیار کوتاه و کشنده است. تشخیص با واکنش زنجیرهای پلیمراز (PCR) یا هیبریدیزاسیون اسید نوکلئیک روی بافت تأیید میشود. این باکتری روی محیط عاری از سلول (Cell-free medium) قابل کشت نیست و فقط در تخممرغ یا کشت سلولی رشد میکند.
تذکر مهم: چون این باکتری ممکن است در مدفوع حیوانات سالم هم وجود داشته باشد، تشخیص بر اساس نمونه مدفوع بهتنهایی معتبر نیست.
درمان: در سگ و گربه، بهدلیل تشخیص در مرحله ترمینال، درمان موفقیتآمیز گزارش نشده است. در کرهاسبها (Foals) از آمپیسیلین، آمینوگلیکوزیدها (جنتامایسین یا آمیکاسین) همراه با مایعات درمانی وریدی استفاده شده است.
پاسخ:
کیس مربوط به یک سگ بالغ از نژاد بریتانی اسپانیل است که بهخاطر کمخونی همولیتیک ایمنی (IMHA) و ترومبوسیتوپنی ایمنی (ITP) تحت درمان با داروهای سرکوبکننده قوی ایمنی شامل پردنیزون، آزاتیوپرین، سیکلوفسفامید و سیکلوسپورین قرار گرفته بود.
این سگ بهمرور دچار بیحالی، استفراغ، خونریزی دهان و اسهال زرد شد. در آزمایشها، افزایش شدید آنزیمهای کبدی (ALT=1902, ALP=1548, GGT=229) و بیلیروبین بالا (۲ میلیگرم/دسیلیتر) همراه با ترومبوسیتوپنی شدید داشت. در کالبدگشایی، هپاتیت نکروزان همراه با باکتریهای میلمانند داخل سلولی (مشخصه C. piliforme) مشاهده شد، اگرچه انتروکولیت قابلتوجهی نداشت و ملنا بهعلت خونریزیهای میکروواسکولار بود.
نکات طلایی برای آزمون و بالین:
۱. بیماری تایزر فقط مختص تولهسگها نیست؛ در حیوانات بالغی که بهشدت سرکوبکننده ایمنی (Immunosuppressed) دریافت میکنند نیز رخ میدهد.
۲. سطح سیکلوسپورین خون این سگ در محدوده درمانی (۲۸۰ نانوگرم/میلیلیتر) بود که نشان میدهد حتی دوزهای استاندارد درمانی هم میتوانند زمینهساز فعالسازی مجدد (Reactivation) این عفونت نهفته شوند.
۳. عفونت همزمان ادراری با E. coli نیز بهعنوان یک عارضه فرصتطلب (Opportunistic) در این حیوان دیده شد.
پس اگر حیوانی با سابقه مصرف طولانیمدت ایمونوساپرسیو، دچار نارسایی حاد کبدی و علائم سپتیسمی شد، بیماری تایزر را در لیست تشخیصهای افتراقی قرار دهید.