پاسخ: عامل طاعون، باکتری یرسینیا پستیس (Yersinia pestis) است. این باکتری یک کوکوباسیل گرم-منفی (Gram-negative coccobacillus) از خانواده انتروباکتریاسه (Enterobacterales) است.
نکته استنادی از متن:
“The organism grows slowly in culture even at its optimum temperature (28°C on blood agar or MacConkey agar), so cultures should be held for at least 48 hours before being discarded. Colonies are much smaller than those of other Enterobacterales and may be overlooked.”
بقا در محیط: برخلاف باور عموم، این باکتری در خاک آلوده به خون تا ۲۴ روز و در شرایط آزمایشگاهی تا ۴۰ هفته زنده میماند، اما روی سطوح سخت کمتر از ۷۲ ساعت دوام میآورد.
پاسخ: طاعون یک بیماری بومی (Endemic) در مناطق خاصی از جهان است. (میتوانید شکل ۷۳.۱ را در کتاب ببینید که پراکندگی جهانی را نشان میدهد). - مناطق آلوده: آسیا (خاورمیانه)، آفریقا (به ویژه ماداگاسکار) و قاره آمریکا. استرالیا، نیوزلند، ژاپن و اروپا (به جز موارد نادر) عاری از طاعون هستند. - در آمریکا (مهم): طاعون عمدتاً در ایالتهای جنوب غربی مانند نیومکزیکو (بیشترین موارد)، کلرادو، آریزونا و تا حدودی کالیفرنیا و نوادا متمرکز است. (به شکل ۷۳.۳ در کتاب نگاه کنید که موارد انسانی از ۱۹۷۰ تا ۲۰۲۰ را نشان میدهد). - ارتفاع از سطح دریا: جالب است که خطر طاعون با افزایش ارتفاع تا ۲۳۰۰ متر افزایش مییابد و بعد از آن کاهش مییابد. - حیوانات مخزن (Reservoir): جوندگان حفار وحشی مانند سنجابهای زمینی، سگهای دشتی (Prairie dogs)، خرگوشها و موشهای چوبی. گربهها و سگها، میزبانهای اتفاقی (Accidental hosts) هستند.
پاسخ: اینجا یک نکته طلایی برای آزمون وجود دارد که بسیاری از دانشجویان آن را اشتباه میگیرند. - در گربهها (مهمترین راه): برخلاف انسان که بیشتر با نیش کک آلوده میشود، بیش از ۷۵ درصد گربهها از طریق بلعیدن (خوردن) جوندگان یا خرگوشهای آلوده به طاعون مبتلا میشوند. در یک مطالعه از ۶۰ گربه مبتلا، ۷۵ درصد آنها شکار جوندگان را داشتهاند.
“Of 60 cats diagnosed with plague in one study, 75% had hunted rodents.”
پاسخ: گربهها به شدت مستعدتر (Susceptible) از سگها هستند و بیماری در آنها شدیدتر است. - شکل بوبونیک (Bubonic Plague): شایعترین فرم در گربهها. دوره کمون ۱ تا ۶ روز است. در بیش از نیمی از موارد، غدد لنفاوی مندیبولار یا رتروفارنژیال (به دلیل خوردن طعمه) به شدت متورم، دردناک و گاهی آبسهدار میشوند که به آن بوبو (Bubo) میگویند. - یافتههای بالینی گربهها (آمار دقیق): بیحالی (۸۲٪)، تب با میانگین دمای ۴۰.۵ درجه (۷۱٪)، و بزرگی غدد لنفاوی (عمدتاً دو طرفه). در یک مطالعه، اندازه غدد تا ۸ سانتیمتر هم رسیده است. - شکل ریوی (Pneumonic Plague): حدود ۱۰٪ از گربهها به دنبال گسترش خونی باکتری به ریه، دچار تنگی نفس و سرفه میشوند. - در سگها: معمولاً بیماری خفیفتر و به صورت تب گذرا و بیحالی است، اما در صورت ابتلا به فرم ریوی، هموپتزی (سرفه خونی) علامت بسیار شاخصی است که در گزارش سگهای کلرادو به آن اشاره شده است.
“Physical examination findings in dogs suspected to have plague have included fever, lethargy, mandibular or cervical bubo formation, oral ulceration and ptyalism, tachypnea, and cough, sometimes with hemoptysis.” - یافتههای آزمایشگاهی: در گربهها، نوتروفیلی با تغییر به چپ (Left shift) شایع است. در سگها، یک مطالعه در نیومکزیکو نشان داد ۸۷٪ لکوسیتوز (WBC بالا) داشتند (میانه WBC: ۲۱.۶ هزار در میکرولیتر).
پاسخ: تشخیص زودهنگام حیاتی است چون هم برای حیوان کشنده است و هم برای پرسنل کلینیک خطر آئروسلی دارد. تشخیص قطعی با ترکیبی از روشها انجام میشود (جدول ۷۳.۱ را در کتاب ببینید):
“Acute and convalescent serology is required for serologic diagnosis of plague in cats and dogs.”
پاسخ: درمان و ایمنی کاملاً در هم تنیده هستند (به جدول ۷۳.۲ در کتاب توجه کنید).
پاسخ: این باکتری یک عامل بیوتروریسم بالقوه است، اما انتشار آن از فرد به فرد نیاز به تماس نزدیک (کمتر از ۱ متر) در روز آخر زندگی فرد مبتلا دارد. - نقش گربهها (هشداردهنده): اگرچه فقط حدود ۱۰ درصد از موارد انسانی ناشی از تماس با گربههاست، اما این موارد معمولاً به شکل پنومونیک (ریوی) رخ میدهند که بسیار کشنده است (مرگ در عرض ۲۴ ساعت). انتقال از طریق گاز گرفتن، خراشیدن یا استنشاق قطرات تنفسی گربه مبتلا به پنومونی است. - نقش سگها: سگها کمتر بیمار میشوند، اما میتوانند ککهای آلوده را به داخل خانه و تختخواب بیاورند. در یک گزارش از اورگان، انسانی که با سگش در یک تخت میخوابید به طاعون مبتلا شد. (سگ سرولوژی مثبت داشت). - مواجهه شغلی: از ۲۳ مورد پنومونی انسانی ناشی از گربه بین ۱۹۷۷ تا ۱۹۹۸، یکچهارم آنها دامپزشکان یا تکنسینهای دامپزشکی بودند.
“Approximately one-fifth of those infected died, and one-fourth of those infected were veterinarians or their technicians.” - پیشگیری: کنترل کک حیوانات خانگی و جلوگیری از شکار جوندگان توسط گربهها، اصلیترین اقدام پیشگیرانه است.
پاسخ: دو گونه دیگر به نامهای یرسینیا انتروکولیتیکا (Y. enterocolitica) و یرسینیا سودوتوبرکلوزیس (Y. pseudotuberculosis) ایجاد بیماری گوارشی میکنند.