پاسخ: کاندیدا (Candida) یک مخمر بیضوی (Ovoid yeast) به قطر ۳ تا ۶ میکرون است که جزو قارچهای کیسهای (Ascomycota) محسوب میشود. این قارچ با جوانهزدن (Budding) تکثیر میشود که منجر به تشکیل سلولهای جدید، رشتههای کاذب (Pseudohyphae) و رشتههای جداری حقیقی (True septate hyphae) میشود. بیش از ۲۰۰ گونه دارد اما مهمترین گونهها در سگ و گربه شامل Candida albicans (شایعترین و تنها عامل بیماری منتشر)، C. glabrata، C. krusei و C. tropicalis هستند. نکته مهم این است که گونههای غیر از آلبیکنس به فلوکونازول مقاومتر هستند (این مورد در متن به صراحت اشاره شده است).
رودوتورولا (Rhodotorula) یک مخمر ساپروفیت از دسته بازیدیومیستها (Basidiomycota) است که قبلاً بیخطر فرض میشد اما الان به عنوان یک پاتوژن فرصتطلب نوظهور (Emerging opportunistic pathogen) شناخته میشود. گونهی غالب در انسان و حیوانات Rhodotorula mucilaginosa است.
📖 استناد به متن انگلیسی (برای مبهمزدایی):
“Candida species are yeasts that are typically benign counterparts of the normal GI, urogenital, and cutaneous flora but can invade tissues and cause disease as a result of disruption of normal host defenses… The most commonly isolated species is Candida albicans, and only C. albicans appears to cause disseminated disease in dogs and cats.”
پاسخ: کاندیدیازیس در سگ و گربه نادر است (برخلاف انسان). شیوع عفونت ادراری کاندیدایی (Candida UTI) در سگها حدود ۰.۲٪ گزارش شده است. برخلاف تصور، گربهها حداقل به اندازه سگها در معرض عفونت ادراری کاندیدایی هستند. مهمترین عوامل مستعدکننده (Predisposing factors) که باید برای آزمون حفظ کنید عبارتند از:
📖 استناد به متن انگلیسی:
“Predisposing factors in dogs or cats with local or disseminated candidiasis have included diabetes mellitus, treatment with immunosuppressive drugs or broad-spectrum antibacterial drugs, a history of GI surgery, lower urinary tract disease other than infection… parvoviral infections, and/or underlying malignancy.”
پاسخ: برای ایجاد بیماری، دو شرط لازم است: ۱) اختلال در سدهای دفاعی میزبان و ۲) عوامل حدت (Virulence factors) خود قارچ.
📖 استناد به متن انگلیسی:
“Formation of a biofilm confers resistance to antifungal drugs by allowing organisms at the center of the biofilm to slow growth rates, thus making cell cycle–dependent antifungal agents less effective. It also provides a physical barrier against antifungal penetration… and promotes the upregulation of drug efflux pumps.”
پاسخ: سندرمها به دو دسته موضعی و منتشر تقسیم میشوند (به Box 85.1 در کتاب مراجعه کنید):
کولهسیستیت (Cholecystitis) و پانکراتیت (Pancreatitis): نادر اما گزارش شده است.
عفونت منتشر (Disseminated): معمولاً توسط C. albicans رخ میدهد و از طریق خون (Hematogenous) از روده یا کلیه به ارگانها میرسد. علائم شامل تب (Fever)، بیاشتهایی، کاهش وزن و علائم ارگان خاص مثل یووئیت (Uveitis)، کوریورتینیت (Chorioretinitis)، اندوفتالمیت (Endophthalmitis)، استئومیلیت، تنگی نفس (به دلیل ترومبوآمبولی ریوی) و گاهی پریتونیت (Peritonitis) پس از جراحی روده یا کیسه صفرا بروز میکند.
تصویر ۸۵.۱ (A و B): ضایعات اولسراتیو زبان در یک تولهسگ ۲ ماهه مبتلا به پاروویروس را نشان میدهد که در کالبدگشایی مشاهده میشود (رنگآمیزی گوموری متنامین نقره).
پاسخ: تشخیص قطعی نیازمند مشاهده ارگانیسم در ضایعه (Cytology/Histopathology) و تأیید با کشت (Culture) است. نکته طلایی: چون کاندیدا روی پوست و مخاط حیوانات سالم هم یافت میشود، صرفاً جداسازی در کشت، معیار تشخیص نیست.
آزمایشات سیتولوژی (Cytology): در رسوب ادرار (Urine sediment)، مایعات بدن یا نمونههای گوش، میتوان هاگهای جوانهزن (Blastospores) به اندازه ۵-۷ میکرون و رشتههای کاذب (Pseudohyphae) را مشاهده کرد (به تصویر ۸۵.۲ دقت کنید که نمونه رسوب ادرار یک لابرادور را نشان میدهد).
کشت قارچی (Fungal Culture): روی محیط سابورو دکستروز آگار (Sabouraud dextrose agar) یا حتی محیط معمولی باکتری، کلنیهای کرمرنگ در ۲ تا ۳ روز رشد میکنند. برای افتراق C. albicans از سایر گونهها، از تست تولید لولهی جوانه (Germ tube test) استفاده میشود (در مجاورت سرم، لوله جوانه میزند). همچنین از MALDI-TOF MS برای شناسایی دقیق و سریع استفاده میشود.
آسیبشناسی (Histopathology): در کالبدگشایی، ضایعات نکروز سفیدرنگ در ارگانها و لایه فیبرینونکروتیک روی مخاط دیده میشود. در رنگآمیزی PAS یا گوموری متنامین نقره (GMS)، مخمرها و هیفها به وضوح قابل مشاهده هستند.
تشخیص تصویربرداری (Imaging): در سونوگرافی، تودههای قارچی (Fungal balls) در مثانه به صورت ساختارهای اکوژنیک، متحرک و کروی بدون سایه انتهایی (Shadow) دیده میشود.
پاسخ: درمان سه اصل دارد: ۱) کنترل بیماری زمینهای، ۲) قطع آنتیبیوتیکهای غیرضروری، ۳) درمان ضدقارچی اختصاصی.
عفونت ادراری (Candiduria): داروی انتخابی، فلوکونازول (Fluconazole) با دوز استاندارد به مدت ۴ تا ۶ هفته است. علت انتخاب فلوکونازول، غلظت بالای آن در ادرار است. اگر عفونت مقاوم شد یا تودههای قارچی در مثانه تشکیل شده بود (که مانع نفوذ دارو میشود)، درمان موضعی داخل مثانه با کلریمازول ۱٪ (Clotrimazole 1%) انجام میشود. روش کار: مثانه را با کاتتر خالی کرده، محلول کلریمازول را داخل مثانه ریخته، حیوان را به پهلوها میچرخانیم تا دارو با همه جای مثانه تماس پیدا کند، یک ساعت نگه میداریم سپس تخلیه میکنیم. معمولاً ۱ تا ۴ جلسه نیاز است.
عفونت منتشر (Systemic): درمان بسیار سخت است و پیشآگهی ضعیف. داروهای خط اول در انسان شامل آمفوتریسین B (Amphotericin B) یا اکینوکاندینها (Echinocandins) مثل کاسپوفونگین (Caspofungin) هستند که باید به صورت تزریقی (Parenteral) تجویز شوند.
مقاومت دارویی: گونههای Candida glabrata و C. krusei به فلوکونازول مقاوم هستند، پس حتماً آزمایش حساسیت دارویی (Antifungal susceptibility testing) انجام دهید.
📖 استناد به متن انگلیسی:
“Initial therapy should be with antifungal drugs that achieve high concentrations in the urine, such as fluconazole, for 4 to 6 weeks… Intravesicular treatment with 1% clotrimazole may be effective in these cases.”
پاسخ: بله و خیر. در انسان، کاندیدا عمدتاً از فلور طبیعی خود شخص در اثر نقص ایمنی ایجاد میشود. اما انتقال افقی (Horizontal transmission) سویههای کاندیدا بین انسانها در بیمارستانها گزارش شده است. گونهی بسیار خطرناک مقاوم به دارو به نام Candida auris یک پاتوژن بیمارستانی مهم است. در مورد انتقال بین حیوان و انسان (زئونوز)، شواهد قطعی وجود ندارد، اما در یک گزارش، دو مورد درماتیت اطراف دهان انسان که در پناهگاههای سگ داوطلبی میکردند، به Candida parapsilosis مشکوک بود، ولی مطالعات مولکولی برای اثبات همخانوادگی سویهها انجام نشده است؛ بنابراین انتقال زئونوز ثابت نشده است.
📖 استناد به متن انگلیسی:
“Whether Candida isolates from dogs or cats colonize humans is not known… no molecular studies were performed to show that isolates colonizing the dogs were the same as those causing the two human infections.”
پاسخ: یک عفونت بسیار نادر فرصتطلب که باید آن را از کاندیدیازیس افتراق داد.
پاسخ: بیایید کیس را طوری بررسی کنیم که انگار خودمان بیمار را ویزیت میکنیم:
نتیجهگیری طلایی از کیس: در عفونتهای کاندیدایی مثانه که توده قارچی تشکیل شده است، درمان سیستمیک به تنهایی پاسخ نمیدهد و درمان موضعی داخل مثانهای ضروری است. همچنین فلوکونازول میتواند عارضه کبدی ایجاد کند.