پاسخ: دیسترس تنفسی به معنای افزایش غیرعادی تلاش برای تنفس است. خیلی مهم است که بدانیم دیسترس با “تاکیپنه” (تنفس تند) فرق دارد. یک حیوان ممکن است فقط تعداد تنفسش بالا باشد (مثلاً به خاطر درد یا تب) ولی راحت نفس بکشد؛ ولی در دیسترس، حیوان زور میزند تا نفس بکشد.
استناد از متن اصلی (Page 1): “Cyanosis… is a sign of severe hypoxemia… Pallor of the mucous membranes is a more common sign of acute hypoxemia resulting from respiratory disease than is cyanosis.”
پاسخ: برای این کار به الگوی تنفس، صداهای قابل شنیدن (بدون استتوسکوپ) و صداهای شنیده شده با گوشی پزشکی توجه کنید. جدول ۲۵-۲ در کتاب فوقالعاده کاربردی است. من آن را برای شما خلاصه میکنم:
| محل ضایعه | الگوی تنفس | صدای غالب |
|---|---|---|
| بیماری مجاری هوایی فوقانی (Extrathoracic) | دم (Inspiration) سخت و طولانی میشود. | استریدور (Stridor) یا استرتر (Stertor) - صدای خرناس یا سوت بلند هنگام دم. |
| بیماری مجاری هوایی داخل سینهای (Intrathoracic) | بازدم (Expiration) سخت و طولانی میشود (تلاش برای خالی کردن هوا). | ویز (Wheeze) یا سرفههای خفیف در انتهای بازدم. |
| بیماری پارانشیم ریه (Obstructive مثل آسم گربه) | بازدم سخت (Expiratory effort). | ویز (Wheeze) در بازدم. |
| بیماری پارانشیم ریه (Restrictive مثل فیبروز) | دم سخت و سطحی (Inspiratory effort)؛ تنفس کم عمق. | کراکل (Crackle) - صدای خشخش مانند موی سوخته. |
| بیماری فضای پلور (مایع یا هوا) | تاکیپنه شدید (تعداد نفس بالا)؛ تنفس پارادوکسیکال. | صداهای ریوی کاهش یافته (Decreased breath sounds) - به دلیل فاصله افتادن بین گوشی و ریه. |
نکته مهم: نرخ تنفس طبیعی سگ و گربه در استراحت ≤ ۲۰ در دقیقه است، اما در بیمارستان تا ۳۰ نرمال در نظر گرفته میشود (Page 2).
پاسخ: بیماران با انسداد فوقانی (مثل سندرم براکی سفالیک یا فلج حنجره) معمولاً به دلیل یک چرخه معیوب حاد میشوند: تلاش برای نفس کشیدن → مکش منفی بیشتر در مجاری فوقانی → بسته شدن بیشتر راه هوا. برای شکستن این چرخه، تا ۹۹٪ موارد نیازی به تراکئوستومی اورژانسی نیست و با مدیریت طبی حل میشود.
پروتکل طلایی (مطابق شکل ۲۵-۱): ۱. کاهش استرس و خنکسازی: قرار دادن در قفس اکسیژن خنک. ۲. دارودرمانی انتخابی (سوال امتحانی مهم): - در سگهای براکی سفالیک (Brachycephalic): از مورفین (Morphine) استفاده کنید (دوز ۰.۲-۲ میلیگرم بر کیلوگرم زیرجلدی). متن تأکید دارد که آسپرومازین در این سگها ممکن است باعث بستهتر شدن راه هوایی شود. - در سایر موارد (غیر براکیسفالیک): از آسپرومازین (Acepromazine) با دوز ۰.۰۱-۰.۲ میلیگرم بر کیلوگرم وریدی یا عضلانی (حداکثر ۳ میلیگرم کل دوز) استفاده کنید. ۳. کورتیکواستروئید کوتاهاثر: دگزامتازون ۰.۱ میلیگرم بر کیلوگرم وریدی برای کاهش التهاب موضعی.
استناد از متن اصلی (Page 3): “This cycle can almost always be broken with medical management… Subjectively, dogs with brachycephalic airway syndrome seem to have greater difficulty maintaining a patent airway when sedated with acepromazine compared with morphine.”
اگر پاسخ نداد، لولهگذاری داخل تراشه (Endotracheal intubation) یا تراکئوستومی اورژانسی (که به ندرت نیاز میشود) انجام دهید.
پاسخ: در بیماری پارانشیم، مشکل اصلی نارسایی در تبادل گاز (V/Q mismatch) است. درمان بر اساس اینکه “انسدادی” است یا “محدودکننده” کمی فرق دارد:
پاسخ: در این بیماران، ریه به دلیل وجود مایع (افیوژن) یا هوا (پنوموتوراکس) در فضای پلور، نمیتواند باز شود. علامت کلیدی تشخیصی در معاینه، کاهش صداهای ریوی در گوشی پزشکی است (برخلاف بیماری پارانشیم که صداها افزایش مییابد).
۱. تنفس پارادوکسیکال (Paradoxical breathing): در این حالت، هنگام دم، دیواره شکم به جای بیرون رفتن، به داخل کشیده میشود (مکیده میشود). این یافته در سگهای دیسترسی با بیماری پلور، اختصاصیتر است (Specificity: ۰.۸۳ برای سگ، ۰.۵۸ برای گربه).
۲. اقدام اورژانسی (Thoracocentesis): اگر شک به پلورال افیوژن یا پنوموتوراکس دارید، بلافاصله و قبل از هر کار تشخیصی یا دارویی، توراکوسنتز با سوزن (Needle thoracocentesis) انجام دهید. تخلیه مایع یا هوا، سریعترین راه نجات حیوان است. اگر سونوگرافی دارید، از روش TFAST (Thoracic Focused Assessment with Sonography for Trauma) برای تشخیص سریع استفاده کنید.
نکته استثنائی (هموتوراکس): اگر مایع تخلیه شده خون است (هموتوراکس ناشی از ترومای سینه یا مسمومیت با ضد انعقاد)، دیسترس بیشتر به خاطر از دست دادن خون است تا فشار روی ریه. در این حالت، فقط به اندازهای که حیوان پایدار شود مایعات را خارج کنید و بقیه خون را برای انتقال خودکار (Autotransfusion) در فضای پلور باقی بگذارید. ضمناً این حیوانات به مایعدرمانی تهاجمی (Aggressive fluid therapy) نیاز دارند.
استناد از متن اصلی (Page 4): “If pleural effusion or pneumothorax is suspected to be causing respiratory distress, needle thoracocentesis… should be performed immediately before further diagnostic testing is conducted or any drugs are administered.”
پاسخ: هدف اصلی، حفظ فشار اکسیژن خون شریانی (PaO2) بالای ۶۰ میلیمتر جیوه است. کاتتر بینی بهترین گزینه برای دسترسی و استفاده طولانیمدت است، اما هر روشی مزایا و معایبی دارد:
| روش | حداکثر درصد اکسیژن دریافتی | کاربرد و نکته |
|---|---|---|
| ماسک (Mask) | ۵۰-۶۰٪ (دبی ۸-۱۲ لیتر در دقیقه) | برای کوتاهمدت و اقدامات اورژانسی مثل رگگیری خوب است. از پماد چشم استفاده کنید تا قرنیه خشک نشود. |
| کلاه/هود (Hood) | متغیر | برای حیوانات بیهوش یا آرام شده. حتماً راه خروج هوا برای CO2 تعبیه کنید. |
| کاتتر بینی (Nasal Catheter) | حدود ۵۰٪ (دبی ۵۰-۱۵۰ میلیلیتر/کیلوگرم/دقیقه) | بهترین برای حیوان هوشیار. کاتتر را تا سطح دندان کارناسیال فرو کنید و با بخیه به پوزه محکم کنید. حتماً از قلاده الیزابتنی استفاده کنید (تصویر ۲۵-۳ را ببینید). |
| قفس اکسیژن (Cage) | حدود ۶۰٪ | استرس صفر، اما دسترسی به حیوان سخت است. دما، رطوبت و CO2 را کنترل کنید. |
⚠️ هشدار بسیار مهم (سمیّت اکسیژن - Oxygen Toxicity): تنفس اکسیژن با غلظت بیش از ۵۰٪ برای بیش از ۱۲ ساعت به اپیتلیوم ریه آسیب میزند و کشنده است. اگر برای حفظ PaO2 مجبور به استفاده از غلظت بالای ۵۰٪ هستید، باید بیمار را به ونتیلاتور متصل کرده و تهویه مکانیکی (Positive-pressure ventilation) شروع کنید.
استناد از متن اصلی (Page 5): “Inhalation of air with greater than 50% oxygen is toxic to the pulmonary epithelium… Air with greater than 50% oxygen is therefore not provided for longer than 12 hours. If higher concentrations are necessary… ventilatory support is initiated.”
پاسخ: اندیکاسیونهای ونتیلاتور (Positive-Pressure Ventilation): ۱. نارسایی تهویه (Hypercapnia): وقتی PaCO2 از ۶۰ میلیمتر جیوه بالاتر برود (به دلیل ضعف عضلات یا مشکلات عصبی). ۲. هیپوکسمی مقاوم: اگر با وجود اکسیژن ۱۰۰٪، نتوانیم PaO2 را بالای ۶۰ نگه داریم (معمولاً در ARDS یا سندرم دیسترس تنفسی حاد).
عوارض مهم ونتیلاتور (در صفحه ۷): - افزایش فشار داخل قفسه سینه که باعث کاهش برگشت وریدی به قلب و افت فشار خون سیستمیک میشود. - کاهش تدریجی Compliance (انعطافپذیری) ریه طی زمان.
تراکئوستومی (Tracheal Tube): - به ندرت به عنوان اورژانس انجام میشود (معمولاً ابتدا با لوله تراشه از بالا عبور میکنند). - عوارض شایع: انسداد لوله (۲۶٪)، جابجایی لوله (۲۱٪)، پنومونی آسپیراسیون (۲۱٪) و تورم استوما (۲۱٪). با وجود این، میزان موفقیت حدود ۸۱٪ است.
| دارو (Drug) | کاربرد اصلی | دوز در سگ و گربه (به ترتیب) |
|---|---|---|
| مورفین (Morphine) | کاهش اضطراب در انسداد فوقانی (براکیسفالیک) + کاهش اضطراب در ادم ریوی | سگ: ۰.۲-۲ IM/SC یا مداوم وریدی |
| آسپرومازین (Acepromazine) | آرامبخشی عمومی در دیسترس تنفسی (به جز براکیسفالیکها) | ۰.۰۱-۰.۲ IV/IM/SC (حداکثر ۳ میلیگرم) |
| هیدرومورفون / بوتورفانول | درد در شکستگی دنده یا پس از توراکوتومی | بوتورفانول: ۰.۱-۰.۸ IV/IM/SC |
| تربوتالین (Terbutaline) | برونکودیلاتور اورژانسی در آسم/برونشیت | ۰.۰۱ mg/kg SC (در صورت نیاز تکرار در ۵-۱۰ دقیقه) |
| فوروزماید (Furosemide) | ادم ریوی | ۲ mg/kg IV |