سوال ۱: توده زیر فکی در سگ ۳-۲ ساله (نژاد ژرمن و پودل مینیاتور) پیدا کردم؛ چطور بفهمم کیست بزاقی (سیالوسل) است یا التهاب غده (سیالوآدنیت)؟
large-bore needle)، مایع ضخیم و مخاطی‑مانند همراه با نوتروفیل خارج میشود. درمان جراحی باز کردن و تخلیه کیست + برداشت کامل غده مسبب است (excision of the responsible gland). پیشآگهی عالی است.“A syndrome has been reported in which noninflammatory swelling (sialoadenosis) is associated with vomiting only responsive to phenobarbital therapy.”
سوال ۲: شایعترین بدخیمیهای دهان سگ کدامند و رفتار بیولوژیک هرکدام چیست؟
بیشتر تودههای نرم دهان بدخیم هستند. سه مورد اصلی: ملانوم (Melanoma)، کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) و فیبروسارکوم (Fibrosarcoma). موارد خوشخیم شامل آملوبلاستوم آکانتوماتوز (Acanthomatous Ameloblastoma)، اپولید فیبروماتوز (Fibromatous Epulis) و پاپیلوماتوز (Papillomatosis) هستند.
📌 جدول رفتار درمانی (خلاصه مهم برای آزمون):
| نوع تومور | ویژگی کلیدی | رفتار بیولوژیک | درمان ارجح |
|---|---|---|---|
| ملانوم بدخیم | خاکستری/مشکی/صورتی (ممکن است آملانوتیک باشد!) | بسیار بدخیم، متاستاز زودهنگام به ریه (early metastases) |
جراحی/رادیوتراپی برای کنترل موضعی؛ شیمیدرمانی با کاربوپلاتین موفقیت محدود دارد |
| کارسینوم SCC (لثه) | گوشتی یا زخمی در لثه قدامی | بدخیم، تهاجم موضعی | رزکسیون وسیع ± رادیوتراپی؛ پیروکسیکام (Piroxicam) به صورت تسکینی کمک میکند |
| کارسینوم SCC (زبان) | زخمی در لبه یا قاعده زبان | بدخیم، تهاجم موضعی (پیشآگهی قاعده زبان بسیار بد است) | رزکسیون یا رادیوتراپی (گاهی morbidity شدید ایجاد میکند) |
| فیبروسارکوم | صورتی و گوشتی در کام یا لثه | بدخیم، تهاجم موضعی شدید | رزکسیون وسیع. توجه: در لابرادور و گلدنرتریورهای جوان، هیستولوژی Low-grade اما بیولوژی High-grade و متاستاز بالا دارد! |
| آملوبلاستوم آکانتوماتوز | صورتی و گوشتی روی لثه یا مندیبل قدامی | خوشخیم اما تهاجم موضعی به استخوان دارد (Benign, locally invasive) | رزکسیون جراحی (برداشتن دندان و لیگامان دندانی الزامی است) یا رادیوتراپی |
نکته طلایی تشخیص: برای بیوپسی، حتماً نمونه عمقی بگیرید (
deep incisional biopsy)، چون سطح تومورها معمولاً زخمی و نکروزه است و اگر سطحی بیوپسی کنید، تشخیص اشتباه میدهید.
ارجاع به متن اصلی:
“A deep biopsy is necessary to avoid misdiagnosis that often occurs if only the superficial, ulcerated, necrotic surface is obtained.”
سوال ۳: چرا تومورهای دهان در گربه را باید جدیتر از سگ گرفت؟
تومورهای دهان در گربه نادرتر اما تقریباً همگی بدخیم هستند و عمدتاً از نوع کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC) میباشند. تنها استثنای مهم، گرانولوم ائوزینوفیلیک (Eosinophilic Granuloma) است که ظاهر آن شبیه کارسینوم است ولی پیشآگهی بسیار بهتری دارد.
گربهها جراحی تهاجمی را به خوبی سگ تحمل نمیکنند و ممکن است به لوله تغذیه دائمی نیاز داشته باشند.
سوال ۴: ضایعه زخمی در لب یا کام گربه میبینم؛ چطور بفهمم گرانولوم است یا سرطان؟
تنها راه تشخیص، بیوپسی عمقی است (deep biopsy). این سندرم شامل سه نوع است:
۱. زخم خفته (Indolent ulcer) – معمولاً روی لب یا مخاط دهان (ناحیه دندان نیش فک بالا) در گربههای میانسال.
۲. پلاک ائوزینوفیلیک (Eosinophilic plaque) – روی پوست ران داخلی و شکم.
۳. گرانولوم خطی (Linear granuloma) – پشت پاهای عقب یا روی زبان و کام.
درگیری شدید دهان باعث دیسفاژی و بیاشتهایی میشود.
درمان قدمبهقدم:
مرحله اول: آنتیبیوتیک علیه استافیلوکوک (مثل آگمنتین یا تریمتوپریم‑سولفا).
مرحله دوم: اگر پاسخ نداد، گلوکوکورتیکوئید با دوز بالا (پردنیزون ۲.۲ تا ۴.۴ میلیگرم بر کیلوگرم).
مرحله سوم: سیکلوسپورین (Cyclosporine) مؤثرترین درمان برای موارد مقاوم به آنتیبیوتیک است.
توجه: مژسترول استات (Megestrol Acetate) گرچه مؤثر است،但因 عوارض (دیابت، تومور پستانی) فقط در شرایط استثنایی تجویز شود.
سوال ۵: علل شایع استوماتیت در سگ و گربه چیست؟ (باکس ۲۹.۱ را ببینید)
عوامل باکس ۲۹.۱ شامل: نارسایی کلیه، تروما، اجسام خارجی، مواد سوزاننده، بیماریهای ایمنی (پمفیگوس)، استوماتیت پارادنتال مزمن اولسراتیو (مخصوص مالتیز)، ویروسهای دستگاه تنفس فوقانی (FVR، کالیسیویروس)، سرکوبکنندههای ایمنی (FeLV، FIV)، آبسه ریشه دندان و استئومیلیت.
درمان ترکیبی از جرمگیری عمقی، آنتیبیوتیکهای مؤثر بر بیهوازیها (مثل مترونیدازول، کلیندامایسین) و شستشوی دهان با کلرهگزیدین است. در موارد شدید، کشیدن دندان ناحیه درگیر کمککننده است.
سوال ۶: بیماری لنفوسیتیک-پلاسماسیتیک گربه چه ویژگی خاصی دارد و چرا درمانش سخت است؟
این یک اختلال ایدیوپاتیک است که با التهاب شدید لثه و ستونهای خلفی حلق (که در ژنژیویت معمولی دیده نمیشود) همراه است. ممکن است با کالیسیویروس، بارتونلا یا FeLV/FIV مرتبط باشد.
تشخیص: بیوپسی از لثه که نشاندهنده نفوذ لنفوسیت و پلاسماسل است (lymphocytic-plasmacytic infiltration). گاهی گلوبولین سرم افزایش مییابد.
درمان:
- آنتیبیوتیک + جرمگیری
- کورتیکواستروئید با دوز بالا (پردنیزولون ۲.۲ mg/kg/day)
- در موارد شدید: کشیدن چندین دندان (بهخصوص پرهمولر و مولر) به شرطی که ریشه و لیگامان پریودنتال کامل خارج شوند (از کشیدن دندان نیش خودداری کنید).
- سرکوبکنندههای ایمنی مثل سیکلوسپورین (دوز اولیه ۲-۴ mg/kg خوراکی دو بار در روز، تنظیم بر اساس سطح خونی).
پیشآگهی: محافظتشده (Guarded)؛ بسیاری از حیوانات پاسخ خوبی نمیدهند.
سوال ۷: حیوانی دارم که دهانش را باز نمیکند یا هنگام بلع، غذا را پس میزند؛ چطور افتراق بدهم؟
ما سه وضعیت اصلی داریم:
میوزیت عضلات جونده (Masticatory Muscle Myositis):
- حاد: تورم و درد عضلات تمپورالیس و ماسِتر.
- مزمن: آتروفی شدید عضلات و ناتوانی در باز کردن دهان (حتی در حالت بیهوشی).
- تشخیص: یافتن آنتیبادی علیه الیاف نوع ۲M.
- درمان: پردنیزولون با دوز بالا (۲.۲ mg/kg/day) به همراه آزاتیوپرین (۵۰ mg/m² هر ۴۸ ساعت). توجه: در موارد مزمن که دهان باز نمیشود، بهزور باز کردن ممنوع! (خطر شکستگی فک).
آشالازی/ناهماهنگی کریکوفارنژیال (Cricopharyngeal Achalasia):
- معمولاً مادرزادی (در گلدنرتریورها زمینه ژنتیکی دارد).
- علامت: رگورژیتاسیون بلافاصله همزمان با یا بلافاصله بعد از قورت دادن.
- تشخیص قطعی: فلوروسکوپی (Fluoroscopy) هنگام بلع باریم.
- درمان: تزریق سم بوتولینوم برای پیشبینی پاسخ به جراحی؛ سپس میوتومی کریکوفارنژیال (با احتیاط کامل که باعث سیکاتریکس نشود).
دیسفاژی حلقی (Pharyngeal Dysphagia):
- عمدتاً اکتسابی (نوروپاتی، میوپاتی، بیماری اتصال عصبی‑عضلانی مثل میاستنی گراویس موضعی).
- حیوان قدرت کافی برای هل دادن بولوس به مری را ندارد.
- خطای کشنده: اگر میوتومی کریکوفارنژیال را اشتباهاً روی این بیمار انجام دهید، غذا از مری پروگزیمال به راحتی به حلق برمیگردد و آسپیراسیون شدید میشود!
ارجاع به متن اصلی:
“Cricopharyngeal myotomy is often curative for animals with cricopharyngeal achalasia but can be disastrous for animals with pharyngeal dysphagias…”
سوال ۸: رگورژیتاسیون (نه استفراغ) دارم؛ چطور مگاازوفاگوس مادرزادی را از اکتسابی افتراق دهم و چه آزمایشهایی اجباری است؟
ابتدا حتماً از صاحب حیوان سابقهگیری دقیق کنید که آیا واقعاً رگورژیتاسیون است (رفع سریع، بدون حالت تهوع و انقباض شکم) یا استفراغ.
📌 بسته تشخیصی اجباری برای مگاازوفاگوس اکتسابی (متن اصلی):
“The titer of antibodies to acetylcholine receptors (indicative of myasthenia gravis) should be measured in dogs.” (اندازهگیری آنتیبادی گیرنده استیلکولین)
“Resting serum cortisol measurements are indicated to screen for otherwise occult hypoadrenocorticism.” (اندازهگیری کورتیزول برای رد بیماری آدیسون، حتی اگر الکترولیتها نرمال باشند).
درمان:
- تغذیه عمودی (Bailey Chair) به مدت ۱۰-۵ دقیقه بعد از غذا بسیار حیاتی است.
- در میاستنی: پیریدوستیگمین (Pyridostigmine) ارجح است.
- پروکینتیکها (Cisapride ۰.۱-۰.۵ mg/kg) در صورت رفلاکس همزمان کمککننده است.
- پیشآگهی مادرزادی غیرقابلپیشبینی ولی اکتسابی ایدیوپاتیک معمولاً ضعیفتر است.
سوال ۹: حیوانی که اخیراً بیهوشی داشته، حالا رگورژیتاسیون دارد؛ چطور ازوفاژیت رفلاکسی را تشخیص و درمان کنم؟
علت اصلی: رفلاکس اسید معده در حین یا بعد از بیهوشی، یا بلع مواد سوزاننده. داروهایی مثل تتراسایکلین، کلیندامایسین، سیپروفلوکساسین و NSAIDها اگر با آب کافی شسته نشوند، میتوانند ازوفاژیت شدید ایجاد کنند (مخصوصاً در گربه).
تشخیص: اندوسکوپی (Esophagoscopy) استاندارد طلایی است (شکل ۲۷.۱۱). سادهترین درمان و بهترین:
۱. مهارکننده پمپ پروتون (PPI) مثل امپرازول (Omeprazole) به مراتب بهتر از آنتیاچ۲ است.
۲. پروکینتیک مثل سیزاپراید (IV متوکلوپرامید هم گزینه خوبی است).
۳. سوکرالفات (Sucralfate) به صورت سوسپانسیون برای محافظت از مخاط و تسکین درد.
۴. در موارد شدید، لوله گاستروستومی برای تغذیه و محافظت از مری در حین ترمیم.
هرنی هیاتال (Hiatal Hernia): در نژادهای براکیسفالیک شایعتر است. گاهی هرنی اینترمیتنت است و در رادیوگرافی ساده دیده نمیشود (شکل ۲۹.۴ را ببینید که نشان میدهد با فشار دادن شکم، معده به داخل قفسه سینه میرود). درمان طبی با امپرازول و سیزاپراید؛ در صورت عدم پاسخ، جراحی.
سوال ۱۰: سگی با شروع ناگهانی رگورژیتاسیون حاد آوردهاند؛ چطور بفهمم جسم خارجی است یا حلقه عروقی مادرزادی؟
جسم خارجی (Esophageal Foreign Body): شروع حاد، معمولاً در سگهای پرخور. مکانهای شایع: مدخل سینه، قاعده قلب و جلوی دیافراگم. رادیوگرافی ساده معمولاً جسم را نشان میدهد (شکل ۲۷.۲). درمان: خارجسازی با اندوسکوپ بهترین گزینه است. اگر سوراخشدگی (پرفوریشن) وجود داشته باشد (شکل ۲۹.۶ که پنومومدیاستینوم را نشان میدهد)، توراکوتومی اندیکاسیون دارد.
نکته از متن: “Bone foreign bodies, small body size (<10 kg), and chronicity appear to be risk factors for complications.”
حلقه عروقی (Vascular Ring Anomaly - PRAA): شایعترین نوع، قوس آئورت راست باقیمانده (Persistent Right Fourth Aortic Arch) است. علائم معمولاً هنگام شروع غذای جامد در سنین پایین ظاهر میشود. رادیوگرافی با کنتراست (باریم) گشادشدگی مری در قبل از قلب و اندازه طبیعی در بعد از قلب را نشان میدهد (شکل ۲۷.۳ B). نمای اندوسکوپی، تنگی خارجدیواری (Extramural) در قاعده قلب است (شکل ۲۹.۵). درمان جراحی رزکسیون عروق، اما پیشآگهی محافظتشده به دلیل وجود مگاازوفاگوس همزمان.
سوال ۱۱: بعد از خارج کردن جسم خارجی یا رفلاکس شدید، حیوان دوباره رگورژیتاسیون دارد؛ چطور تنگی مری را تشخیص و بالونزنی کنم؟
تشخیص با ازوفاگوگرافی با باریم + مخلوط با غذا است (شکل ۲۹.۷ را ببینید؛ باریم مایع ممکن است تنگی را نشان ندهد ولی مخلوط با غذای کنسرو شده، تنگی را به وضوح مشخص میکند).
درمان:
- بالونزنی (Balloon Dilation) با هدایت اندوسکوپ یا فلوروسکوپی ایمنتر از بوژیناژ (Bougienage) است و احتمال پارگی کمتری دارد.
- کاتتر فولی معمولاً طی بادشدن به یک سمت تنگی میرود و مؤثر نیست؛ از بالون آنژیوپلاستی استفاده کنید.
- در موارد مقاوم، تزریق استروئید داخل ضایعه، برش با لیزر، یا استفاده از میتومایسین C و استنت گذاری امتحان شده است.
پیشآگهی: تنگیهای بلند (بیشتر از ۳-۵ سانتیمتر) و مزمن پیشآگهی بدتری دارند. انجام بالونزنی توسط افراد ماهر ضروری است، چون پارگی مری بسیار آسان است.
سوال ۱۲: توده در مری سگ پیدا کردم؛ آیا حتماً کارسینوم است؟
نه. در سگها، سارکومهای اولیه مری اغلب به خاطر انگل Spirocerca lupi هستند. همچنین لِیومیوم و لِیومیوسارکوم (Leiomyoma/Leiomyosarcoma) در اسفنکتر تحتانی مری (LES) در سگهای مسن دیده میشود.
تشخیص با ازوفاگوگرافی (شکل ۲۹.۸) و اندوسکوپی (شکل ۲۹.۹ که توده داخلدیواری را نشان میدهد). برای تشخیص تومورهای LES، خم کردن سر اندوسکوپ به عقب (Retroflexion) در داخل معده بهترین روش است. جراحی به جز برای لیومیوم، معمولاً درمانکننده نیست.
سوال ۱۳: دیس اتونومی (Dysautonomia) چیست و چرا پیشآگهی بدی دارد؟
یک بیماری ایدیوپاتیک که باعث از دست رفتن عملکرد سیستم اعصاب اتونوم میشود. علائم شامل مگاازوفاگوس، احتباس ادرار، میدریاز (عدم پاسخ مردمک به نور)، خشکی مخاط و یبوست است. تشخیص سرپایی: ریختن قطره ۰.۰۵٪ پیلوکارپین در یک چشم. اگر مردمک چشم درمانشده سریعاً تنگ شود و چشم دیگر تنگ نشود، نشانه دیس اتونومی است (denervation supersensitivity). درمان فقط حمایتی (بتانکول برای تخلیه مثانه، آنتیبیوتیک برای پنومونی آسپیراسیون) و پیشآگهی بسیار بد (Grim) است.