حالا بریم سراغ جوابهای کامل و دقیق:
مکانیسم نزول: نزول بیضه دو مرحله داره. مرحله اول (ترانسابدومینال) که بیضه از پایین کلیه به کشاله ران میاد، توسط هورمون فاکتور شبهاینسولین ۳ (INSL3) که از سلولهای لیدیگ (Leydig) ترشح میشه، انجام میشه و مستقل از آندروژنه. مرحله دوم (اینگوینوسکروتال) که بیضه وارد کیسه بیضه میشه، توسط تستوسترون انجام میشه که باعث پسرفت رباط معلق فوقانی (cranial suspensory ligament) میشه. نکته مهم اینکه در سگ، نزول معمولاً تا ۱۶ هفتگی کامل میشه، ولی تجربه نویسنده میگه ممکنه تا ۱۰ ماهگی طول بکشه، اما این نزول دیررس هم یک نقص ارثی محسوب میشه. خود نویسنده میگه:
“In the author’s experience, descent can occur as late as 10 months of age, but these dogs should not be considered normal; late descent is a heritable defect as well as nondescent.”
تشخیص و هورمونها:
بعد از بدخیمی، شایعترین عارضهی کریپتورکیدیسم، چرخش بیضه (Torsion) است که در بیضههای نئوپلاستیک داخل شکمی شیوع بیشتری داره و به صورت شکم حاد (acute abdomen) تظاهر میکنه. در سونوگرافی، بیضه ظاهری منتشر و هیپواکوییک (کمبازتاب) شبیه اورکیت داره و داپلر اختلال جریان خون رو نشون میده. درمان، جراحی فوری برای برداشتن است. در تصویر ۵۶.۲ میتونید یک تومور سلول سرتولی (Sertoli cell tumor) رو ببینید که داخل بیضهی پیچخورده و بزرگ شده قرار گرفته.
التهاب حفرهی پیشپوست و آلت در سگها شایع و در گربهها نادره. ترشحات کم و سفید اسمگما (Smegma) طبیعی هست و نباید با بالانوپوستیت اشتباه بشه. در بالانوپوستیت، ترشحات چرکی (موکوئید تا سبز غلیظ) همراه با لیسیدن زیاد دیده میشه (مگر اینکه نئوپلازی یا جسم خارجی علت باشه که در اون صورت ترشح خونی میشه).
تشخیص و درمان: معاینه کامل حفره تا فورنیکس برای یافتن جسم خارجی، زخم یا توده. کشت و سیتولوژی معمولاً کمککننده نیست مگر شک به قارچ یا نئوپلازی. درمان اغلب محافظهکارانه است: ۱. کوتاه کردن موهای اطراف. ۲. شستشوی حفره با محلولهای ضدعفونیکنندهی رقیق (کلرهگزیدین یا پوویدون آیودین). ۳. استفاده از پماد موضعی آنتیباکتریال یا ترکیبی با کورتیکواستروئید. در موارد مزمن و مقاوم، آندوسکوپی و آنتیبیوتیک سیستمیک کوتاهمدت در نظر گرفته میشه. تومور منتقله آمیزشی (TVT): شایعترین تومور آلت در سگه. از نظر ظاهری شبیه پاپیلوماست ولی سیتولوژی (تصویر ۵۶.۶) تشخیص رو قطعی میکنه (توجه به سلولهای میتوزی در مرکز تصویر).
توجه فوقالعاده مهم: این سه تا رو قاطی نکنید! - پریاپیسم (Priapism): نعوظ مداوم و بدون تحریک جنسی. دو نوع داره: - ایسکمیک (Low-flow): اورژانس! چون نکروز سریع آلت داره و معمولاً دردناکه. - غیرایسکمیک (High-flow): ممکنه خودبهخود برطرف بشه. درمان ایسکمیک: آسپیراسیون جسم غارنِی (Corpora Cavernosa) تحت آرامبخشی و تزریق داخل غارنی فنیلافرین (Phenylephrine) با دز شروع ۱ تا ۳ میکروگرم بر کیلوگرم (چون دز دقیق در سگ و گربه مشخص نیست، باید تحت مانیتورینگ قلبی انجام بشه). اگر جواب نداد، قطع آلت و اورتروستومی پرینئال انجام میشه. درمان غیرایسکمیک: حمایتی (روانکننده و الیزابتان کالر) و داروهای خوراکی مثل گاباپنتین، تربوتالین یا سودوافدرین. مکانیسم نعوظ از طریق عصب پلویک (Sacral S1-S2) و عصب پودندال (S1-S3) انجام میشه، درحالیکه عصب هیپوگاستریک (سمپاتیک، L1-L4) مسئول انزال و مهار نعوظ از طریق سیستم آلفا-۱ آدرنرژیک هست (تصویر ۵۶.۱۵ رو ببینید).
پارافیموز (Paraphimosis): آلت از پیشپوست خارج شده و نمیتونه برگرده (معمولاً بعد از جمعآوری اسپرم یا جفتگیری). آلت متورم و ادماتو میشه (تصویر ۵۶.۹). درمان: روانکنندهی آبمحور و مانور ملایم برای برگردوندن. در گربههای موبلند ممکنه موها دور آلت پیچیده باشن.
فیموز (Phimosis): آلت نمیتونه از پیشپوست خارج بشه چون سوراخ پیشپوست خیلی کوچکه (معمولاً مادرزادی). باعث انسداد جریان ادرار یا ناتوانی در جفتگیری میشه. درمان: بزرگ کردن جراحی سوراخ پیشپوست.
عوامل خطر: سن بالای ۱۰ سال و کریپتورکیدیسم. سه نوع تومور با شیوع تقریباً مساوی در بیضههای کیسهای: تومور سلول سرتولی (Sertoli)، تومور سلول لیدیگ (Leydig) و سمینوما (Seminoma). اما در بیضههای داخل شکمی، سرتولی شایعترین است. نکتهی پارانئوپلاستیک (بسیار تستی): تومورهای سرتولی و لیدیگ میتونن تولید استروژن کنن که منجر به سندرم فمینیزاسیون میشه: - آتروفی بیضهی مقابل - ژنیکوماستی (بزرگ شدن پستان) - پرپوس آویزان (pendulous prepuce) - آلوپسی و هیپرپیگمانتاسیون - مهار مغز استخوان (Bone marrow suppression): که با ترومبوسیتوپنی شروع میشه و سپس کمخونی و لکوپنی ایجاد میکنه. - اثر استروژنی روی سیتولوژی مخاط پرپوس: سلولهای سطحی غالب میشن (مشابه فحلی در عوضی) (تصویر ۵۶.۱۹). سونوگرافی (تصویر ۵۶.۱۸) یک تودهی گرد با حاشیه مشخص که خط هایپراکوییک مدیاستینوم بیضه رو مختل کرده، نشون میده. درمان برای سگهای با ارزش مولد، اختهی یکطرفه و در غیر اینصورت، اختهی دوطرفه است. متاستاز دوردست در سگ نادر است.
تفسیر کشت اسپرم (خیلی مهم): فلور نرمال مجرای ادرار و پرپوس میتونه کشت رو آلوده کنه. به طور معمول، ۱۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ کلنی (CFU) در میلیلیتر اسپرم مربوط به آلودگی مجراست. اگر تعداد کلنی در کشت اسپرم، بیش از ۱۰۰۰ برابر (۳ log increase) بیشتر از کشت مجرای ادرار باشه، اون موقع میگیم عفونت واقعی معنیداره. (هزینهش بالاست ولی برای تشخیص دقیق لازمه). ارگانیسمهای شایع در سگ: جدول ۵۶.۱ میگه شایعترین ها پاستورلا مولتوسیدا، استرپتوکوک بتا-همولیتیک و اشریشیا کلی هستن. در گربهها (جدول ۵۶.۲) هم مشابه. بروسلوز (Brucellosis): مهمترین عفونت دستگاه تناسلی نر. - علائم بالینی: اپیدیدیمیت (با درد و تورم کیسه، تصویر ۵۶.۲۱ و ۵۶.۲۲)، درماتیت کیسه، آتروفی بیضه و ناباروری. - پاتوژنز: ارگانیسم در پروستات و مجرا یافت میشه و به صورت متناوب در ادرار دفع میشه. گرانولومهای اپیدیدیمی منجر به تولید آنتیبادی علیه اسپرم (Antisperm antibodies) میشن. - دفع باکتری: بالاترین غلظت در اسپرم، ۲ تا ۳ ماه بعد از عفونت هست و برای سالها به مقدار کمتر دفع میشه.
پروستات در گربه نادر و در سگ شایعه.
BPH و CBPH (هایپرپلازی خوشخیم و کیستیک): تقریباً در همهی سگهای نر بالای ۵ سال اتفاق میفته (به دلیل اثر دیهیدروتستوسترون - DHT). علائم: خونچکیدن از مجرا (اورتروراژی)، هِموسپرمی (خون در اسپرم) و هماچوری. پروستات دردناک نیست و باروری مختل نمیشه ولی خون باعث میشه اسپرم در فرآیند انجماد (کرایوپروزرویشن) آسیب ببینه. سونوگرافی (تصویر ۵۶.۲۶): striations شعاعی شبیه چرخ واگن (wagon wheel) دیده میشه. درمان طبی: فیناستراید (Finasteride) که مهارکننده ۵-آلفا ردوکتازه، با دز ۰.۱ تا ۰.۲ میلیگرم بر کیلوگرم خوراکی هر ۲۴ ساعت. میل جنسی و کیفیت اسپرم را مختل نمیکنه ولی حجم مایع پروستات رو کم میکنه. اخته کردن درمان قطعی است.
پروستاتیت عفونی (Infectious Prostatitis):
مزمن: معمولاً بدون علامت و فقط با کاهش کیفیت اسپرم. سد خونی-پروستات سالم هست و فقط داروهای لیپوفیل مثل انروفلوکساسین، کلرامفنیکل و تریمتوپریم-سولفا نفوذ میکنند. درمان حداقل ۴ هفته و اخته کردن (طبی یا جراحی) پاسخ به درمان رو بهبود میبخشه.
نئوپلازی پروستات (Prostatic Neoplasia): در سگهای اخته شده شایعتره (برخلاف BPH که در سگهای سالمند اتفاق میفته). منشأ آن از سلولهای بازال (مجاری یا یوروتلیال) است و به درمان ضدآندروژن پاسخ نمیده. در سونوگرافی (تصویر ۵۶.۲۹) کلسیفیکاسیون داخل پروستات و تغییرات پیچیدهی پارانشیم دیده میشه و پیشآگهی بدی داره.