پاسخ: اول باید بدانیم که علائم حرکتی به دو دسته کلی تقسیم میشوند: نورون حرکتی فوقانی (UMN - Upper Motor Neuron) و نورون حرکتی تحتانی (LMN - Lower Motor Neuron).
نقاط کلیدی موضعیابی (جدول ۶۵.۱ را ببینید):
| ناحیه نخاعی | علائم در اندامهای جلویی | علائم در اندامهای عقبی | نکته ویژه |
|---|---|---|---|
| C1-C5 (گردنی فوقانی) | UMN | UMN (بدتر از جلو) | به دلیل اینکه مسیرهای عصبی به پاهای عقبی طولانیتر و سطحیتر هستند، درگیری آنها شدیدتر است. (متن اصلی: “rear limb UMN deficits are almost always worse than forelimb deficits”) |
| C6-T2 (برآمدگی گردنی) | LMN (گام کوتاه و بریده، آتروفی) | UMN | اگر T1-T2 درگیر شود، سندرم هورنر (Horner’s syndrome) و افتادگی پلک و تنگ شدن مردمک دیده میشود. |
| T3-L3 (سینهای-کمری فوقانی) | طبیعی | UMN (سفتی، گام بلند و نامنظم) | شدت ضایعه را میتوان با پیشرفت از دست دادن حس عمقی به فلج کامل سنجید (شکل ۶۵.۱ را ببینید). |
| L4-S3 (برآمدگی کمری) | طبیعی | LMN (ضعف شدید، افتادگی دم و مثانه) | این ناحیه مربوط به دم اسب (Cauda Equina) است. |
نکته طلایی برای آزمون: اگر در ضایعه C1-C5، فقط پاهای جلویی شدیداً درگیر باشند و پاهای عقبی سالم بمانند، به آن سندرم مرکزی نخاع (Central Cord Syndrome) میگوییم که در تومورهای داخل نسجی (Intramedullary) دیده میشود.
پاسخ: این یکی از مهمترین کلیدهای تشخیص است. حتماً باکس (Box 65.1) را بخاطر بسپارید:
دررفتگی آتلانتواکسیال (اگر با تروما همراه باشد).
زیر حاد و پیشرونده (روز تا هفته - Subacute Progressive):
تومورهای با رشد سریع (لنفوم، متاستاز).
مزمن و پیشرونده (ماهها - Chronic Progressive):
سندرم دم اسب (Cauda Equina Syndrome) و وابلر (CSM).
پیشرونده در حیوانات جوان:
پاسخ: به شکل ۶۵.۵ دقت کنید.
درمان:
نوع دو (Hansen Type II - Protrusion):
نقل قول از متن اصلی برای درمان جراحی دیسک توراکولومبار:
“More than 95% of dogs with deep pain perception at the time of evaluation recover fully after effective decompression… Dogs with loss of deep pain perception (grade 5) are very unlikely to recover without surgical intervention”
(یعنی اگر حس درد عمقی (Deep Pain) از بین رفته باشد، بدون جراحی شانس بهبودی زیر ۱۰٪ است، ولی اگر سریع جراحی شود، حدود ۶۰٪ در نژادهای کوچک خوب میشوند).
پاسخ: فیبروکارتیلاژینوس امبولیسم (Fibrocartilaginous Embolism) یعنی بافت غضروفی دیسک به داخل عروق نخاعی پرتاپ شده و باعث سکته (Infarction) نخاع میشود.
نکات کلیدی تشخیصی که باید بدانید (تفاوت با دیسک نوع یک):
درمان: فقط مراقبتهای حمایتی و فیزیوتراپی (جراحی فایدهای ندارد). بیشتر سگها ظرف ۳ هفته خوب میشوند ولی ممکن است نقص دائمی داشته باشند.
پاسخ: عفونت باکتریایی (یا قارچی) دیسک بین مهرهای و صفحات انتهایی مهرهها. شایعترین باکتریها: استافیلوکوک (Staphylococcus spp.)، استرپتوکوک و اشریشیا کلی.
علائم بالینی: - درد شدید ستون فقرات شایعترین علامت است (اغلب قبل از بروز علائم عصبی). - در کمتر از ۵۰٪ موارد، حیوان دچار پاراپارزی خفیف میشود. - تب، بیاشتهایی و لاغری در ۳۰٪ موارد دیده میشود، اما تغییرات التهابی خون نادر است.
تشخیص: - رادیوگرافی: باریک شدن فضای دیسک، تخریب (Lysis) صفحات انتهایی مهرهها (مخصوصاً سمت شکمی)، و اسکلروز استخوان (شکل ۶۵.۱۳ و ۶۵.۱۴ را ببینید). - خونگیری برای کشت (Blood culture) در ۳۵٪ موارد جواب مثبت میدهد. - برای رد بروسلوز (Brucella canis) حتماً آزمایش بدهید چون به انسان منتقل میشود.
درمان: آنتیبیوتیک طولانیمدت (حداقل ۸ هفته تا ۶ ماه) ترجیحاً بر اساس آنتیبیوگرام. سفالکسین یا آموکسیسیلیندارای کلاوولانات انتخاب اول هستند. استراحت شدید و در موارد شکستگی، جراحی تثبیت.
پاسخ: هر دو در سگهای نژاد بزرگ (مثل ژرمن شپرد) دیده میشوند ولی تفاوت اساسی در موضع و نوع نورون درگیر دارند:
| ویژگی | میلوپاتی دژنراتیو (DM - Degenerative Myelopathy) | سندرم دم اسب (Cauda Equina Syndrome) |
|---|---|---|
| موضع ضایعه | طناب نخاعی ناحیه T3-L3 (میلین و آکسونهای قفسه سینهای) | ریشههای عصبی دم اسب در ناحیه کمری-خاجی (L7-S1) |
| نوع نورون | UMN (سفتی و افزایش رفلکس در پاهای عقبی) | LMN (ضعف، آتروفی عضلات ران و ساق، کاهش رفلکس کشککی) |
| درد | بدون درد (غیردردناک) | بسیار دردناک (مخصوصاً با اکستنشن کمر و دورسیفلکسیون دم - شکل ۶۵.۲۰) |
| پیشرفت | آهسته و پیشرونده (۶ تا ۹ ماه تا ناتوانی کامل). در کورگیها کندتر است. | مزمن، معمولاً با فعالیت بدتر میشود. |
| تشخیص | تشخیص با رد سایر علل (رادیوگرافی و CSF و MRI نرمال). آزمایش ژنتیک SOD1 موجود است اما تشخیص قطعی فقط کالبدگشایی است. | MRI بهترین راه تشخیصی است (شکل ۶۵.۲۱). |
توجه: در DM، تشخیص بر اساس نرمال بودن تصویربرداری و CSF در یک سگ پیر با علائم UMN پیشرونده است.
درمان: جراحی (اگر حیوان زنده بماند، پیشآگهی خوب است).
سندرم وابلر (CSM - Cervical Spondylomyelopathy) یا Wobbler Syndrome:
پاسخ: سیرنگومیلیا (Syringomyelia) یعنی وجود حفرههای کیستیک پر از مایع مغزی-نخاعی (CSF) در داخل پارانشیم نخاع. شایعترین علت در سگها، ناهنجاری شبه کیاری (Chiari-like Malformation - CM) در نژاد کاوالیر کینگ چارلز اسپانیل (CKCS) است.
نکته آخر: در ضربههای نخاعی (تروما)، مهمترین شاخص پیشآگهی، وجود یا عدم وجود حس درد عمقی (Deep Pain Nociception) است. اگر این حس قطع شده باشد و حیوان بعد از ۲۱ روز بهبودی نشان ندهد، پیشآگهی بسیار بد است. (متن اصلی: “If deep pain is absent… the prognosis for functional recovery is poor”).