پاسخ: به دو دلیل اصلی: اول اینکه بسیاری از عوامل عفونی در محیط مقاوم هستند و دوم اینکه برخی بیماریها مانند هاری و طاعون (Zoonotic diseases) برای انسان کشندهاند. مهمترین اصل، شناخت ریسک فاکتورها (Risk factors) است.
“Avoiding exposure is the most effective way to prevent infections. Most infectious agents of dogs and cats are transmitted in fecal material, respiratory secretions… Some infectious agents such as feline herpesvirus 1 (FHV-1), Bordetella bronchiseptica, and influenza viruses can be transmitted by direct contact with clinically normal, infected animals.”
پاسخ: طبق راهنمای بیمارستان دانشگاه ایالتی کلرادو (که در جعبه ۹۳-۱ آمده)، آلودهترین منبع، دستهای پرسنل است (متن: “Contaminated hands are the most common source of infectious agent transmission”).
دستورالعمل طلایی شستن دست (مطابق متن): ۱. شیر آب را با دستمال کاغذی روشن کنید (از تماس مستقیم خودداری کنید). ۲. به مدت ۳۰ ثانیه با صابون آنتیسپتیک بشویید (زیر ناخنها را تمیز کنید). ۳. با دستمال کاغذی خشک کنید و شیر آب را با همان دستمال ببندید.
پاسخ: مدیریت از پشت میز پذیرش شروع میشود. پرسنل باید علائم هشداردهنده را بشناسند: - علائم گوارشی (GI): اسهال حاد یا مزمن (مشکوک به پاروویروس، سالمونلا، کمپیلوباکتر). - علائم تنفسی (Respiratory): عطسه یا سرفه (مشکوک به CIRDC یا هرپس ویروس). - نکته طلایی: اگر حیوان از محیطهای شلوغ (پناهگاه، لانه یا مرکز پرورش) آمده باشد، احتمال عفونت بالاست.
اقدامات عملی: ۱. در صورت امکان، در پارکینگ با صاحب ملاقات کنید تا حیوان وارد بیمارستان نشود. ۲. اگر وارد شد، مستقیماً به اتاق معاینه یا ایزوله منتقل شود (اجازه راه رفتن در راهرو ندهید). ۳. اگر بستری میشود، با برانکارد (Gurney) و کوتاهترین مسیر منتقل کنید. ۴. تمام سطوحی که کارمند آلوده با آن تماس داشته (دستگیره در، میز معاینه) فوراً ضدعفونی شوند.
پاسخ: بیماران مشکوک به بیماریهای خطرناک (مانند پاروویروس، هاری، طاعون، CIRDC و FIP) باید در بخش ایزوله (Isolation area) نگهداری شوند. پروتکل ورود به ایزوله طبق متن به این صورت است:
خروج و دفع ضایعات: - مواد زیستی (خون، مدفوع) را در ظروف دربدار (Screw-capped cup) بریزید و برچسب بزنید. - کیسه زباله را قبل از خروج از بخش، سطح خارجیاش را با ضدعفونی اسپری کنید. - پس از درآوردن لباسهای آلوده، حتماً دستها را بشویید.
نکته اختصاصی برای FeLV و FIV: این دو ویروس از طریق هوا منتقل نمیشوند (غیر هوازی). بنابراین نیازی به ایزوله شدید ندارند، اما نباید قفس آنها کنار یا بالای گربههای منفی (Seronegative) باشد و نباید کاسه یا باکس مدفوع مشترک داشته باشند. (متن: “Because neither of these two viruses is transmitted by aerosolization…”)
پاسخ: کلید اصلی ضدعفونی، تمیزی (Cleanliness) است (متن: “The key to effective disinfection is cleanliness”). هیچ ضدعفونیکنندهای روی مدفوع یا خون اثر نمیکند؛ اول باید آلودگیهای فیزیکی پاک شوند.
پاسخ: واکسنها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
واکسنهای زنده (Infectious/Modified-Live):
- شامل Modified-Live (MLV) و Recombinant (ناقل ویروسی).
- در بدن تکثیر میشوند و نیاز به ادجوانت (Adjuvant) ندارند. ایمنی قوی و طولانیمدت ایجاد میکنند.
- واکسنهای نوترکیب (Vectored) خط برگشت ویروس را ندارند و توسط آنتیبادیهای مادری خنثی نمیشوند (مزیت بزرگ).
واکسنهای غیرفعال (Noninfectious/Killed/Subunit):
- شامل Killed virus، Bacterins و Subunit.
- تکثیر ندارند، پس به آنتیژن بالاتر و ادجوانت نیاز دارند تا جذب ماکروفاژها شوند. عوارض التهابی بیشتری دارند اما برای حیوانات باردار یا نقص ایمن ایمنترند.
ایمنی هومورال (Humoral): توسط لنفوسیتهای B و تولید آنتیبادی (IgM, IgG, IgA) برای خنثیسازی سموم و اپسونیزاسیون (فاگوسیتوز بهتر) است.
ایمنی سلولی (Cell-mediated): توسط لنفوسیتهای T و سایتوکاینها برای نابودی سلولهای آلوده به ویروس است.
پاسخ: بر اساس راهنمای ۲۰۱۳ AAFP (انجمن پزشکان گربهسانان)، واکسنها به Core (ضروری) و Non-core (غیرضروری) تقسیم میشوند. (Rabies در این لیست به دلیل عدم بومی بودن در برخی کشورها، غیرضروری در نظر گرفته شده، اما در ایران و آمریکا ضروری است).
واکسنهای Core در گربه (FVRCP):
- شامل: FPV (پنلوکوپنی)، FCV (کالیسیویروس) و FHV-1 (هرپس ویروس).
- زمان شروع: از ۶ هفتگی، هر ۳ تا ۴ هفته یکبار تا سن ۱۶ تا ۲۰ هفتگی.
- دوز یادآور (Booster): یک سال بعد، و سپس هر ۳ سال یکبار مادامالعمر.
- واکسن داخل بینی (Intranasal) ایمنی علیه FHV-1 را از روز چهارم ایجاد میکند (برای محیطهای پرخطر عالی است).
واکسنهای Non-core در گربه: - FeLV (لوسمی): برای بچهگربهها و گربههای خارج از منزل ضروری است. دو دوز اولیه و یک بوستر یک سال بعد، سپس در گربههای پرخطر سالانه و کمخطر هر ۲ سال. (در مطالعه اخیر، واکسن نوترکیب و کشته عملکرد مشابهی داشتند: “one killed product and the recombinant product performed similarly (Grosenbaugh et al., 2017)”). - FIV (ایدز گربه): واکسن موجود است اما تستهای سرولوژی را مثبت کاذب میکند (به جز کیت Witness). - بوردتلا: برای گربههای پناهگاهی و پرخطر (اثر پس از ۷۲ ساعت). - Chlamydia felis: فقط برای محیطهای اندمیک (به دلیل واکنشهای واکسنی بالا). - FIP: عموماً توصیه نمیشود مگر برای گربههای سرونگاتیو که وارد محیط آلوده میشوند.
پاسخ: بر اساس راهنمای جدید AAHA (انجمن بیمارستانهای حیوانات آمریکا):
واکسنهای Core در سگ:
- شامل: CPV-2 (پاروویروس)، CDV (دیستمپر) و CAV-2 (آدنوویروس نوع ۲ که در برابر هپاتیت عفونی و بخشی از سرفه لانه محافظت میکند).
- تأکید: برای پاروویروس، حتماً از نوع Modified-Live استفاده شود (کشته شده به دلیل آنتیبادی مادری جواب نمیدهد).
- زمان شروع: از ۶ تا ۸ هفتگی، هر ۳ تا ۴ هفته تا سن ۱۶ هفتگی (در محیط پرخطر تا ۱۸-۲۰ هفتگی ادامه یابد).
- دوز یادآور: یک سال بعد، و سپس هر ۳ سال یکبار.
واکسنهای Non-core در سگ: - لپتوسپیروز (Leptospira): برای سگهای پرخطر در مناطق اندمیک (شامل سرووارهای Canicola، Icterohaemorrhagiae، Pomona و Grippotyphosa). در یک مطالعه، محافظت تا ۱۵ ماه ادامه داشت. میزان عوارض آن ۵۳ مورد در ۱۰۰۰۰ سگ است (۰.۵۳٪). - بوردتلا: واکسن داخل بینی (Intranasal) محافظت بالاتری نسبت به تزریقی دارد و از ۳-۴ هفتگی قابل استفاده است. - آنفلوانزای سگ (Canine Influenza - H3N8/H3N2): واکسنهای کشته و دوگانه (Bivalent) موجود است. حتی اگر منطقه اندمیک نیست، به دلیل شیوع سریع باید با صاحبان مطرح شود. - بورلیا (Lyme disease): به عنوان مکمل کنترل کنه توصیه میشود (شکست واکسن شایع است). - پاراآنفلوانزا: اغلب در واکسنهای Core موجود است.
پاسخ: عوارض واکسن نادر است، اما جدی. بر اساس آمار متن: - در سگها: ۳۸.۲ مورد در ۱۰۰۰۰ سگ واکسینه شده (مطالعه Moore و همکاران، ۲۰۰۵). - در گربهها: ۵۱.۶ مورد در ۱۰۰۰۰ گربه (مطالعه Moore، ۲۰۰۷).
سارکوم محل تزریق (Injection Site Sarcoma - ISS):
- این تومور علاوه بر واکسن، ممکن است به دلیل تزریق آنتیبیوتیک، کورتیکواستروئید، یا حتی ریزتراشه (Microchip) هم ایجاد شود! (متن: ”…developed after administration of other substances including parasiticides, long-lasting glucocorticoids, meloxicam, cisplatin, antibiotics, and microchips”).
- بهترین روش پیشگیری: فقط واکسنهای کاملاً ضروری را تزریق کنید و فاصله واکسیناسیون را تا حد امکان افزایش دهید. در گربهای که قبلاً سارکوم داشته، از تزریق تزریقی (Parenteral) خودداری کنید.
نفریت بینابینی لنفوسیتی-پلاسمایی در گربه:
- واکسنهای کشته شده که روی کشت سلولی رشد کردهاند، باعث تولید آنتیبادی علیه آلفا انولاز (Alpha-enolase) میشوند که با بافت کلیه واکنش متقاطع دارد (متن: ”…antibodies that cross-react with feline renal tissues”). واکسنهای داخل بینی (Intranasal) این آنتیبادی را تولید نمیکنند، بنابراین برای گربههای مستعد بیماری کلیوی گزینه بهتری هستند.
پاسخ:
| عنوان | نکته کلیدی برای آزمون |
|---|---|
| منبع اصلی انتقال عفونت در بیمارستان | دستهای آلوده پرسنل (نه وسایل!) |
| بهترین ضدعفونی | تمیزی فیزیکی (پاک کردن مدفوع) قبل از ضدعفونی + زمان تماس ۱۰-۱۵ دقیقه |
| مقاومترین عوامل به ضدعفونی | تخم انگلها، اووسیستها و کیستها (نیاز به شوینده و آب داغ دارند) |
| Core در گربه | FPV, FCV, FHV-1 (یادآور هر ۳ سال) |
| Core در سگ | CPV-2, CDV, CAV-2 (یادآور هر ۳ سال) |
| تنها واکسنی که در سگ حتماً باید MLV باشد | پاروویروس (CPV-2) (واکسن کشته در تولهها بیاثر است) |
| عوارض خاص گربهها | سارکوم محل تزریق (مربوط به ادجوانتها و حتی داروهای دیگر) و نفریت (به دلیل آنتیبادی ضد انولاز) |
| بهترین واکسن برای FHV-1 در شرایط اضطراری | نوع داخل بینی (Intranasal) چون از روز ۴ ایمنی ایجاد میکند. |