بخش ۱۸: جراحی خوک

  1. بهترین زمان برای اخته کردن خوکچه چه سنی است و چرا بحث بی‌دردی در آن تا این حد چالش‌برانگیز است؟
  2. تکنیک دقیق جراحی اخته کردن خوکچه (با تیغ شماره ۱۲) چگونه است و چگونه از عوارضی مثل طناب فیبروزه (Scirrhous cord) جلوگیری کنیم؟
  3. اگر حین اخته کردن، فتق اینگوینال (Inguinal hernia) دیدیم، چه کاری باید انجام دهیم؟
  4. خوکچه‌ای با بیضه نزول‌نکرده (کریپتورکید - Cryptorchid) را چگونه جراحی کنیم؟
  5. چرا دیورتیکول پره‌پوتیال (Preputial diverticulum) را برمی‌داریم و روش اورژن (Eversion) آن چگونه است؟
  6. سزارین در خروس (ماده بالغ خوک) چه اندیکاسیون‌ها و تکنیک برشی دارد و هشدار مهم آناتومیک در حین برش چیست؟
  7. روش “حلقه پرولاپس رکتوم” (Prolapse ring) چگونه عمل می‌کند و مکانیسم بهبودی آن چیست؟

پاسخ‌های تشریحی

سوال ۱: بهترین زمان برای اخته کردن خوکچه چه سنی است و چرا بحث بی‌دردی در آن تا این حد چالش‌برانگیز است؟

پاسخ: بهترین زمان، ۱۴ روزگی است، اگرچه از نظر پاسخ به درد، تفاوتی بین روزهای ۱، ۵، ۱۰ و ۲۰ وجود ندارد. اما داده‌های وزنی نشان داده که اخته در ۱۴ روزگی نسبت به ۱ روزگی، افزایش وزن بهتری دارد. متن اصلی: “Research indicates that pain- associated behavioral responses do not differ between pigs castrated at 1, 5, 10, and 20 days. However, recorded data on pig weaning weights and weight gain appears to favor castration at 14 days rather than 1 day.”

دلیل چالش بی‌دردی (Analgesia): بریدن طناب اسپرماتیک (Spermatic cord) دردناک‌ترین بخش است. گرچه لیدوکائین (Lidocaine) داخل بیضه یا زیر تونیکا (با دوز ۴ میلی‌گرم بر کیلوگرم) درد را کم می‌کند، اما بحث اصلی اینجاست که سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هیچ داروی مسکنی را برای خوک‌های گوشتی تأیید نکرده است و زمان پرهیز از مصرف (Withdrawal time) آن‌ها مشخص نیست. همچنین مطالعات درباره مصرف ملوکسیکام (Meloxicam) متناقض است و برخی معتقدند تاثیری ندارد.

نکته تستی: در خوکچه‌های زیر ۳ هفته، به دلیل اقتصادی بودن و خطر هیپوترمی پس از بیهوشی (در اثر خواب‌رفتگی طولانی و له‌شدن توسط مادر)، معمولاً بدون بیهوشی عمومی عمل می‌شود و فقط از بی‌حسی موضعی (Local analgesia) استفاده می‌شود.


سوال ۲: تکنیک دقیق اخته کردن خوکچه با تیغ شماره ۱۲ چگونه است و راز “خراش دادن” (Scraping) چیست؟

پاسخ: هدف ایجاد برشی در جلوتر از جایگاه طبیعی بیضه است تا زهکشی (Ventral drainage) به خوبی انجام شود.

مراحل گام‌به‌گام: ۱. ثابت‌کردن (Restraint): خوکچه را از پاهای عقب (Hocks) گرفته و به صورت عمودی (Vertical) روی بدنه یا داخل وان وی‌شکل (V-trough) نگه می‌داریم. ۲. برش (Incision): با تیغ شماره ۱۲ (No. 12 scalpel blade)، یک برش طولی (Longitudinal) مستقیم روی هر بیضه از طریق پوست، زیرجلدی و فاسیا ایجاد می‌کنیم (به شکل ۱۸.۱-B مراجعه کنید). ۳. خارج‌سازی بیضه: با تشریح کند (Blunt dissection) با انگشت، بیضه را گرفته و رباط اسکروتال (Scrotal ligament) را پاره می‌کنیم تا بیضه پوشیده شده با تونیکا واژینال (Vaginal tunic) بیرون بیاید (شکل ۱۸.۱-D). ۴. جداکردن طناب (The Scraping Technique - بسیار مهم): بیضه را با دست چپ کشیده نگه دارید. با تیغ استریل، عمل خراش دادن (Scraping) را تا جایی که ممکن است به سمت پروگزیمال (نزدیک به حلقه اینگوینال) روی طناب و تونیکا انجام دهید تا انتهای بریده‌شده طناب به داخل کشاله ران (Inguinal region) جمع شود. تیغ را به سمت بیرون از بدن حیوان بکشید (جهت دور از حیوان) تا از بریدگی تصادفی بافت‌های دیگر جلوگیری کنید (شکل ۱۸.۱-E). ۵. دلیل این کار: اگر تونیکا واژینال باز شود، باید سریعاً آن را خارج کنیم تا خطر تشکیل طناب فیبروزه (Scirrhous cord) که یک عفونت مزمن طناب اسپرماتیک است، کاهش یابد.

مدیریت پس از عمل: خوکچه‌ها تا ۵ تا ۷ روز نباید به جایگاه کثیف برگردند. استفاده از پودر آنتی‌بیوتیک معمولاً ضروری نیست.


سوال ۳: اگر حین اخته کردن، فتق اینگوینال (Inguinal Hernia) مشاهده شد، چگونه آن را ترمیم کنیم؟

پاسخ: فتق‌ها در خوکچه‌ها خودبه‌خود بهبود نمی‌یابند و اگر به روش معمول اخته شوند، احتمال بیرون‌زدن روده (Evisceration) بالاست. تفاوت آناتومیک مهم در خوک: حلقه داخلی (Deep ring) بزرگ‌تر و کانال اینگوینال کوتاه‌تر از سایر حیوانات است. متن اصلی: “Anatomical differences specific to swine include a larger deep (internal) ring and a relatively short inguinal canal.”

تکنیک جراحی (هرنیورافی - Herniorrhaphy): ۱. یک برش به طول تقریبی ۷ سانتی‌متر روی حلقه اینگوینال خارجی (External inguinal ring) ایجاد کنید (شکل ۱۸.۲-A). ۲. بیضه، طناب و فاسیا را جدا کنید. بیضه را بکشید تا از چسبندگی اسکروتال آزاد شود (شکل ۱۸.۲-B). ۳. هشدار: تونیک واژینال آزاد شده را نبرید (The freed vaginal tunic should not be incised). ۴. بیضه را بچرخانید (Twist) تا روده‌ها به داخل شکم برگردند. با انگشتان، روده‌ها را به سمت بالا به داخل شکم “دوشش” کنید (Milk). ۵. با فورسپس کلی (Kelly forceps)، کیسه را گرفته و یک لیگاتور عبوری (Transfixation ligature) با نخ جذبی شماره ۰ یا ۱، دقیقاً درست دیستال به حلقه اینگوینال، روی طناب می‌زنیم (شکل ۱۸.۲-C و D). انتهای نخ را برای لنگر انداختن کیسه فتق به حلقه اینگوینال استفاده کنید. ۶. بیضه و طناب اضافی را قطع کنید (شکل ۱۸.۲-E). برش پوست را می‌توان تا حدی بست یا برای زهکشی باز گذاشت. نکته مهم: حتماً بیضه سمت مقابل را هم با لیگاتور عبوری ببندید تا از فتق بعد از عمل جلوگیری شود، زیرا فتق می‌تواند دوطرفه باشد.


سوال ۴: خوکچه کریپتورکید (Cryptorchid - بیضه نزول نکرده) را چگونه جراحی کنیم؟

پاسخ: روش دسترسی پارااینگوینال (Parainguinal approach) توصیه می‌شود. حیوان را به پشت (Dorsal recumbency) می‌خوابانیم. برش پوستی به طول ۲ تا ۴ سانتی‌متر به صورت مایل (Oblique) بین کانال اینگوینال و خط میانی (Midline) ایجاد می‌کنیم. انگشت خود را داخل حفره شکم فرو کرده و نزدیک حلقه داخلی اینگوینال (Internal inguinal ring) جستجو کنید. بیضه معمولاً همان‌جا پیدا می‌شود. اگر پیدا نشد، کاوش دیجیتال گسترده‌تری انجام دهید. بیضه را با نخ جذبی لیگاتور کرده و خارج می‌کنیم. لایه عضلانی (Muscular body wall) و غلاف رکتوس (External rectus sheath) را با الگوی ساده پیوسته (Simple continuous) می‌بندیم.


سوال ۵: چرا و چگونه دیورتیکول پره‌پوتیال (Preputial Diverticulum) را برمی‌داریم؟

پاسخ: دیورتیکول یک ساختار دو لوبی (Bilobed) است که تا ۲ لیتر ادرار، منی و اسمگما در خود نگه می‌دارد. اندیکاسیون‌های اصلی: - عادت خودارضایی (Balling) که حیوان را از جفت‌گیری طبیعی بازمی‌دارد. - زخم‌شدگی (Ulceration) و درد هنگام جفت‌گیری. - آلودگی باکتریایی منی در خوک‌های مخصوص تلقیح مصنوعی (Boar studs). متن اصلی: ”…ablation of the preputial diverticulum has become popular for animals used in boar studs to eliminate contamination of the ejaculate by bacterial organisms…”

تکنیک اورژن (Eversion Technique - روش ارجح): ۱. مایعات داخل آن را خالی کرده و با محلول ضد میکروب شستشو دهید. ۲. فورسپس اسفنجی (Sponge forceps) را داخل حفره پره‌پوتیال کرده تا آلت تناسلی (Penis) را معاینه کنید (شکل ۱۸.۳-A). ۳. فورسپس اشنر (Oschner forceps) را داخل حفره کرده و دهانه دیورتیکول را در قسمت پشتی (Dorsal) حفره پیدا کنید. دو فورسپس را در هر لوب قرار دهید. ۴. فورسپس را بچرخانید تا کیسه دیورتیکول به خارج اورژن (Evert) شود (شکل ۱۸.۳-B). ۵. پایه اتصال (Stalk) را با لیگاتور عبوری (Transfixation ligature) با نخ جذبی شماره ۱ ببندید، مواظب باشید مجرای پره‌پوتیال تنگ نشود. اگر بافت پاره شد، از روش برش پارامدیان (Paramedian incision) برای خارج کردن دیورتیکول استفاده می‌کنیم. پس از عمل: ۳ هفته استراحت جنسی لازم است.


سوال ۶: سزارین (Cesarean Section) در خروس (Sow) چه نکات طلایی دارد؟

پاسخ: اندیکاسیون‌ها: دیستوشی (Dystocia) ناشی از بی‌حسی رحم (Uterine inertia)، چاقی بیش از حد، درشتی جنین، پریزنتاسیون عرضی، هیولاهای جنینی (Fetal monsters) یا تنگی کانال زایمان. همچنین برای تولید خوکچه‌های عاری از پاتوژن خاص (SPF - Specific Pathogen-Free).

هشدار آناتومیک حیاتی برای آزمون: در خروس، لایه بسیار ضخیمی از چربی زیرصفاقی (Subperitoneal adipose tissue) قبل از رسیدن به صفاق (Peritoneum) وجود دارد. جراح تازه‌کار ممکن است این چربی را با امنتوم چسبیده (Omentum with adhesions) اشتباه بگیرد! متن اصلی: ”…the surgeon should be aware of the thick layer of adipose tissue encountered before peritoneum. The neophyte surgeon may confuse the extensive subperitoneal fat for omentum with adhesions.”

پوزیشن و برش: حیوان به پهلو (Lateral recumbency). برش ارجح، برش عمودی (Vertical incision) در ناحیه پارالومبار (Paralumbar) و فلانک (Flank) است (شکل ۱۸.۴ را ببینید). برش افقی (Horizontal) حدود ۶-۸ سانتی‌متر بالای پستان (Mammary tissue) نیز قابل استفاده است. برش خط وسط (Ventral midline) به دلیل مشکل بودن وضعیت‌دهی و خطر بازشدن توسط خوکچه‌ها، کمتر توصیه می‌شود.

تکنیک برش رحم: برش ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متری روی دیواره رحم، تا حد امکان نزدیک به تنه رحم (Body of uterus) ایجاد کنید تا کل نوزادان از یک برش خارج شوند. اگر این ممکن نبود، روی هر شاخ رحم (Uterine horn) نزدیک به انشعاب (Bifurcation) برش بزنید. هشدار حین خارج‌سازی: تخمدان‌ها و سرخرگ تخمدانی (Ovarian artery) در خروس شکننده (Friable) هستند. برای پیدا کردن جنین‌ها، دیواره رحم را به سمت بازوی خود بکشید (مثل کشیدن آستین پلیور)، اما مواظب باشید پاره نشود! متن اصلی: “Great care should be exercised in exposing the ovarian end of each uterine horn. Its attachment is friable in the sow; and if one is not careful, the ovarian artery may be easily torn, possibly resulting in fatal hemorrhage.” رحم را با الگوی معکوس‌کننده (Inverting pattern - مثل Cushing یا Lembert) و در صورت عفونت، با دو لایه می‌بندیم. لایه عضلانی و زیرجلدی را با هم و با نخ جذبی می‌بندیم.


سوال ۷: روش “حلقه پرولاپس رکتوم” (Prolapse Ring) چگونه عمل می‌کند و چرا موثر است؟

پاسخ: در خوکچه‌های جوان، به دلایل اقتصادی، به جای بخیه‌زنی دقیق، از حلقه (Ring) استفاده می‌شود.

مکانیسم: حلقه را داخل راست‌روده پرولاپس کرده قرار می‌دهیم به طوری که مرکز حلقه در محل مخرج (Anus) قرار گیرد (قطر خارجی کوچک‌تر در مرکز حلقه). حلقه را با ناف (Umbilical tape) یا باند الاستراتور (Elastrator bands) محکم می‌کنیم. بافت دیستال به بند، طی ۳ تا ۵ روز می‌افتد (Slough) و حلقه نیز دفع می‌شود. نکته حیاتی: لایه‌های بافتی در محل بستن، به هم چسبیده و تشکیل آناستوموز (Anastomosis) می‌دهند. متن اصلی: “The tissue layers at the suture will adhere together forming an anastomosis.”

مدیریت: تا زمانی که حلقه نیفتاده، جیره غذایی را کم کنید تا مدفوع کمتری تولید شود. حیوان را ایزوله کنید تا سایر خوک‌ها آن را گاز نگیرند (Cannibalism). عارضه شایع، تنگی (Stricture) خفیف است که معمولاً بالینی نیست چون حیوان قبل از بروز مشکل به وزن کشتار می‌رسد.


سوال ۸ (تکمیلی): اواریوهیسترکتومی (OHE) در خوک‌های شکم‌گنده (Potbellied pigs) چطور است؟

طبق هدف فصل، این روش فقط اشاره شده است. برای این کار، حیوان را به پشت (Dorsal recumbency) می‌خوابانیم و از برش خط وسط (Ventral midline) برای دسترسی به رحم استفاده می‌کنیم، چون این نژادها چربی زیرجلدی زیادی دارند و دسترسی به شاخ‌های رحم از پهلو سخت است.


جمع‌بندی نهایی برای آزمون (ختم کلام)

بازگشت به فهرست دانشنامه