سوال: اصطلاحات رایج در جراحی تناسلی مثل Neutering، Castration، Ovariohysterectomy و Episiotomy دقیقاً به چه معنا هستند؟
پاسخ:
Orchiectomy: برداشتن بیضهها (همان “نوتر” کردن نرها)
Castration (اختهسازی): در لغت به معنای برداشتن غدد جنسی نر یا ماده است، اما در عمل بیشتر برای برداشتن بیضهها در نرها به کار میرود.
Ovary-sparing surgery (جراحی با حفظ تخمدان): برداشتن کامل رحم (Hysterectomy) در حالی که تخمدانها سالم میمانند.
Vasectomy (وازکتومی): بستن و بریدن مجرای وازدفران (Vas Deferens) برای جلوگیری از عبور اسپرم، بدون تأثیر بر هورمونها.
Mastectomy (ماستکتومی): برداشتن یک یا چند غده پستانی یا بافت پستان.
Episiotomy (اپیزیوتومی): برش در دهانه ولوا برای دسترسی به ولوا و واژن.
Episioplasty (Vulvoplasty) (اپیزیوپلاستی): بازسازی ولوا.
Prostatectomy (پروستاتکتومی): برداشتن تمام یا بخشی از غده پروستات.
متن مرجع انگلیسی: “Neuter refers to ovariohysterectomy (OHE) (surgical removal of the ovaries and uterus), ovariectomy (OVE) (surgical removal of the ovaries alone), or orchiectomy (surgical removal of the testicles).”
سوال: برای تشخیص بیماریهای دستگاه تناسلی در مادهها و نرها چه اقدامات تشخیصی لازم است؟
معاینه فیزیکی: - لمس شکم برای بررسی بزرگشدن رحم، توده، جابجایی احشا یا درد - بررسی ولوا از نظر چینهای پوستی غیرطبیعی، ترشح یا بزرگشدن - در زمان پرواستروس و استروس، ولوا ۲ تا ۳ برابر بزرگتر، سفت و دارای ترشح خونی تا کاهی رنگ است - معاینه واژن (در صورت امکان) و معاینه رکتال - بررسی پستانها از نظر تقارن، بافت، اندازه، تحرک، ترشح و توده
آسیبشناسی بالینی: - سیتولوژی از تودهها یا ترشحات (تشخیص التهاب از نئوپلازی) - کشت واژن، رحم یا پستان در صورت مشکوک به عفونت - سیتولوژی واژن باید با چرخه فحلی مطابقت داشته باشد - تست بروسلوز در صورت ترشح مداوم واژن
هورمونها: - سطح استرادیول (Estradiol): در آنستروس ≤۱۰ pg/mL، در اوایل پرواستروس ≥۱۰، در اواخر پرواستروس ۵۰-۱۰۰ pg/mL - سطح پروژسترون (Progesterone): در آنستروس و پرواستروس ۰.۵-۱ ng/mL، در زمان پیک LH حدود ۲-۵ ng/mL و اوج آن ۱۵-۹۰ ng/mL - برای بارداری، پروژسترون باید >۲ ng/mL باشد و برای شروع زایمان باید به <۲ ng/mL برسد
تصویربرداری: - سونوگرافی (Ultrasound): تشخیص کیستهای تخمدانی، تودهها، ضخامت دیواره رحم، بارداری از روز ۱۹-۲۰ بعد از پیک LH - رادیوگرافی: تشخیص بزرگشدن رحم باردار از ۳۱-۳۸ روز و کلسیفیکاسیون اسکلت جنین از روز ۴۵ بعد از پیک LH - واژینوگرافی با کنتراست: برای ارزیابی ناهنجاریها، تودهها یا آسیبهای واژن
معاینه فیزیکی: - لمس رکتال پروستات (اندازه، تقارن، قوام، تحرک) و غدد لنفاوی ایلیاک داخلی - معاینه کیسه بیضه (Scrotum) از نظر اندازه، تقارن، ضخامت، تودهها، حساسیت و چسبندگی - لمس بیضهها از نظر اندازه، قوام، قرینهبودن و حساسیت - بررسی پرهپوس و پنیس برای علائم ضربه، زخم، توده، تحریک و ناهنجاریهای مادرزادی
آسیبشناسی بالینی: - سیتولوژی مایع پروستات (بهترین روش از طریق انزال، یا شستوشوی پروستات یا آسپیراسیون با سوزن) - مایع طبیعی پروستات: سلولهای ترانزیشنال کم، نوتروفیل نادر و تعداد متغیر گلبول قرمز - کشت ادرار و مایع پروستات برای عفونت باکتریایی - بیوپسی برای تشخیص قطعی تودههای پروستات، بیضه، پنیس یا پرهپوس
هورمونها: - تستوسترون در سگهای سالم نر: ۰.۵ تا ۹ ng/mL - استروژن: معمولاً <۱۵ pg/mL - تستوسترون <۱۰۰ pg/mL نشاندهنده اختهشدن است
تصویربرداری: - رادیوگرافی شکم: اندازه، شکل و موقعیت پروستات، ارزیابی غدد لنفاوی، مهرهها و لگن برای متاستاز - سونوگرافی: تعیین همگنی پارانشیم، خطوط، توزیع بیماری، قطر اورتر، تشخیص کریپتورکیدیسم، تورشن بیضه و نئوپلازی
نکته مهم: برای تشخیص قطعی بسیاری از بیماریها، بررسی هیستوپاتولوژی ضروری است.
سوال: پروتکل بیهوشی برای جراحیهای روتین، بیماران اطفال، سزارین و بیماران سپتیک (مثل پیومتر) چگونه است؟
پیشداروها (Premedications): - اگر بیمار مضطرب است: دیازپام یا میدازولام (۰.۲ mg/kg IV) + یک اپیوئید (هیدرومورفون، مورفین، بوپرنورفین یا اکسیمورفون)
القا (Induction): - اگر پیشدارو داده شده: پروپوفول (۲-۴ mg/kg IV) یا کتامین (۵ mg/kg IV) با دیازپام/میدازولام، یا آلفاکسالون (۲-۳ mg/kg IV) - اگر پیشدارو داده نشده: پروپوفول (۴-۸ mg/kg IV)، آلفاکسالون (۲-۵ mg/kg IV)، یا کتامین+دیازپام
نگهداری (Maintenance): - ایزوفلوران یا سووفلوران + فنتانیل (برای درد کوتاهمدت) یا اپیوئیدهای دیگر - در صورت جراحی شکم: اپیدورال با مورفین یا بوپرنورفین + بوپیواکائین
مراقبتهای پس از عمل: - اپیوئیدها (مورفین، هیدرومورفون، بوپرنورفین) + در سگها: کارپروفن، دراکوکسیب یا ملوکسیکام - در گربهها: ملوکسیکام (تکدوز) یا بوپرنورفین
هشدار! این بیماران از نظر متابولیکی با بزرگسالان تفاوت دارند: - سیستم قلبی-عروقی محدود، وابستگی بروندهی قلبی به ضربان - سیستم عصبی سمپاتیک نابالغ (مستعد برادیکاردی و افت فشار) - حجم مایع محدود، درصد آب بدن بیشتر - متابولیسم کبدی ناقص تا ۱۲ هفتگی، ترشح توبولار کلیوی تا ۸ هفتگی - خطر هیپوگلیسمی، هیپوترمی و آنمی
توصیهها: - از آسپرومازین و NSAIDs خودداری کنید. - برای پیشدارو از میدازولام (به جای دیازپام) استفاده کنید. - کتامین با دوز پایین، پروپوفول، آلفاکسالون، سووفلوران و ایزوفلوران گزینههای خوبی هستند. - از آنتیکولینرژیک (آتروپین یا گلیکوپیرولات) در اتاق عمل بهعنوان درمان برادیکاردی استفاده کنید.
چالشها: افزایش حجم خون، بروندهی قلبی، ضربان قلب و مصرف اکسیژن در مادر؛ کاهش حجم ریه و تخلیه معده.
اصول: - استفاده از حداقل داروهای پیشداری (فقط فنتانیل در صورت نیاز) - پیشاکسیژناسیون به مدت ۳-۵ دقیقه - القا با پروپوفول یا آلفاکسالون (حداقل افسردگی نوزاد) - نگهداری با ایزوفلوران یا سووفلوران + فنتانیل - در صورت برادیکاردی مادر: گلیکوپیرولات - در صورت افسردگی تنفسی نوزاد: نالوکسان (۱-۲ قطره زیر زبان) - استفاده از اپیدورال فنتانیل برای کاهش نیاز به بیهوشی عمومی
نکته: آلفاکسالون در مقایسه با پروپوفول، زندهمانی نوزاد را در ۶۰ دقیقه اول بهبود میبخشد.
اقدامات پیشازعمل: - احیای مایعات به مدت ۴-۶ ساعت (در پیومتر بسته، بولوس سریعتر) - اصلاح الکترولیتها و گلوکز - اجتناب از آلفا-۲ آگونیستها و آسپرومازین
القا: اتومیدیت (با بنزودیازپین)، پروپوفول یا آلفاکسالون با دوز پایین
نگهداری: ایزوفلوران/سووفلوران + فنتانیل CRI + کتامین
مدیریت افت فشار: - مایعات ۱۰-۲۰ mL/kg/h + ۳ برابر خونازدسترفته - در صورت افت فشار: فنیلافریین، افدرین، نوراپینفرین یا دوپامین - در صورت افت فشار مداوم: کلوئیدها
پس از عمل: - از NSAIDs خودداری کنید! - اپیوئیدها (مورفین، بوپرنورفین، هیدرومورفون) + کتامین CRI
سوال: ساختار آناتومیک تخمدانها، رحم، واژن و ولوا در سگ و گربه چگونه است و در حین جراحی باید به چه نکاتی توجه کرد؟
پاسخ:
نکات جراحی مهم: - در سگ، برش را بلافاصله پشت ناف بزنید تا لیگاتور پدیکل تخمدانی آسانتر شود. - در گربه، برش را کمی پایینتر (یکسوم میانی شکم) بزنید زیرا بدنه رحم پایینتر است.
سوال: تفاوت OHE و OVE چیست و تکنیک جراحی استاندارد برای هر کدام چگونه است؟
پاسخ:
مقایسه: - مطالعات نشان دادهاند که تفاوت معنیداری در عوارض پس از عمل بین دو روش وجود ندارد (از جمله بیاختیاری ادرار، اندومتریت یا پیومتر). - در جراحان تازهکار، OHE دشوارتر و زمانبرتر است، در حالی که OVE سریعتر و از طریق برش کوچکتر (یا لاپاراسکوپی) انجام میشود.
۱. برش پوست: - از ناف تا شرمگاه (در سگ: یکسوم بالایی شکم، در گربه: یکسوم میانی)
۲. خارجکردن تخمدان با قلاب OVE (مثل Covault یا Snook): - قلاب را ۲-۳ سانتیمتر پشت کلیه، در کنار دیواره شکم قرار دهید و بچرخانید تا شاخ رحم را بگیرد.
۳. پارهکردن رباط آویزان (Suspensory Ligament): - با کشش روی رباط و شاخ رحم، رباط را پاره کنید تا تخمدان خارج شود (مراقب عروق باشید).
۴. بستن پدیکل تخمدانی (شکل ۲۶.۵D-E): - دو یا سه پنس روی پدیکل بگذارید. - لیگاتور شکل-هشت (Figure-8) یا دورگیر (Circumferential) با نخ جذبی (۲-۰ تا ۴-۰ PDS، Vicryl یا Monocryl). - پدیکل را قطع کنید و خونروزی را بررسی کنید.
۵. بستن بدنه رحم: - پنجرهای در رباط پهن ایجاد کنید و عروق رحمی را ببندید. - لیگاتور شکل-هشت از بدنه رحم عبور دهید و یک لیگاتور دورگیر نزدیکتر به سرویکس بزنید (شکل ۲۶.۵H). - رحم را قطع کنید و خونروزی را بررسی کنید.
۶. بستن شکم در سه لایه: فاسیا/خط سفید، بافت زیرجلدی و پوست.
تصویر: شکل ۲۶.۵ (صفحه ۱۳-۱۴) مراحل کامل OHE را نشان میدهد.
سوال: روشهای مختلف اختهسازی سگ و گربه (باز، بسته، پرینئال و اسکروتال) چگونه است و چه نکاتی دارد؟
مراحل (شکل ۲۶.۷): ۱. بیمار را به پشت بخوابانید. ناحیه پرینه و رانها را استریل کنید. ۲. با فشار روی کیسه بیضه، یک بیضه را به ناحیه پیشاسکروتال (جلوی کیسه بیضه) هدایت کنید. ۳. برش پوست و بافت زیرجلدی روی رافه میانی (Median Raphe). ۴. برش فاسیای اسپرماتیک و تونیک واژینال جداری (Parietal Vaginal Tunic) - مراقب باشید به تونیکا آلبوژینا (Tunica Albuginea) آسیب نزنید (پارانشیم بیضه خارج نشود). ۵. رباط دم اپیدیدیم (Ligament of the Tail of Epididymis) را از تونیک جدا کنید. ۶. طناب اسپرماتیک (Spermatic Cord) را شناسایی کنید: - عروق خونی (Pampiniform Plexus) و مجرای وازدفران (Vas Deferens) را جداگانه یا با هم لیگاتور کنید (نخ جذبی ۲-۰ یا ۳-۰). - یک لیگاتور دورگیر دور هر دو بزنید. ۷. طناب را بین لیگاتور و بیضه قطع کنید. ۸. بیضه دوم را از همان برش خارج کنید. ۹. لایههای بستهشود: فاسیای متراکم، زیرجلدی و پوست.
نکات: - بهجای تراشیدن، موهای کیسه بیضه را بکنید (در بچهگربهها، با کلیپر بهآرامی). - برش ۰.۵-۱ سانتیمتر روی هر بیضه، از جلو به عقب. - تونیک واژینال را ببرید و بیضه را خارج کنید. - روشهای بستن طناب اسپرماتیک: ۱. لیگاتور دوبل با نخ جذبی یا کلیپ ۲. روش گره دستی (Overhand knot) - شکل ۲۶.۹ ۳. روش گره شکل-هشت - برشها را بهحال خود رها کنید تا با ترمیم ثانویه بهبود یابند.
نکات مهم: - کریپتورکیدیسم (عدم نزول بیضه) تا ۲ ماهگی تشخیص داده میشود. - این وضعیت بهعنوان یک صفت اتوزومال مغلوب وابسته به جنس در سگها در نظر گرفته میشود. - بیضههای باقیمانده مستعد نئوپلازی (سمینوما و تومور سلول سرتولی) هستند. - روش: - بیضه اینگوینال: برش روی حلقه اینگوینال - بیضه شکمی: لاپاراتومی یا لاپاراسکوپی، رتروفلکشن مثانه، پیدا کردن وازدفران پشت گردن مثانه و دنبال کردن آن تا بیضه - بیضهها را برای هیستوپاتولوژی بفرستید.
سوال: اندیکاسیونهای سزارین، تکنیک جراحی و مراقبت از نوزادان چیست؟
۱. آمادگی: - اصلاح مایعات و الکترولیتها قبل از جراحی - آنتیبیوتیک پیشگیرانه در صورت مرگ جنین یا عفونت رحمی (سفازولین ۲۲ mg/kg IV)
۲. برش: - برش خط وسط از جلوی ناف تا نزدیک شرمگاه - رحم باردار را با بلند کردن (نه کشیدن) از شکم خارج کنید (عروق رحمی بهراحتی کنده میشوند و دیواره رحم پاره میشود).
۳. برش رحم: - رحم را با گازهای استریل ایزوله کنید. - برش در سطح شکمی رحم (Ventral) بهقدر کافی بلند که برای خارجکردن جنین پاره نشود.
۴. خارجکردن جنینها (شکل ۲۶.۱۳): - با فشار ملایم از پشت هر جنین، آن را بهسمت برش هدایت کنید. - کیسه آمنیوتیک را پاره کنید و بند ناف را با دو پنس ببندید و قطع کنید. - جفت را اگر جدا نشده، بهآرامی بکشید (در صورت چسبندگی، نکشید تا خونروزی شدید نشود).
۵. بستن برش رحم: - با نخ جذبی ۳-۰ یا ۴-۰، الگوی ساده پیوسته (Simple Continuous) یا دو لایه (مخاطی + عضلانی-سروزی) یا لایه دوم اورژن (Inverting مثل Cushing یا Lembert).
۶. تزریق اکسیتوسین (در صورت نیاز - Box ۲۶.۶): - سگ: ۲ واحد/kg تا حداکثر ۲۰ واحد IM - گربه: ۲-۳ واحد IM یا IV حداکثر ۳ واحد/گربه، قابل تکرار هر ۳۰-۶۰ دقیقه تا ۳ بار (قبل از آن ۱-۲ mL کلسیم گلوکونات ۱۰٪ و اگر شکست، ۲ mL دکستروز ۵۰٪ IV)
۷. بستن شکم: در سه لایه، با بستن داخلجلدی (Intradermal) برای جلوگیری از تحریک نوزادان.
هشدار: مصرف دوکساپرام (Doxapram) برای احیای نوزادان بحثبرانگیز است زیرا مصرف اکسیژن را افزایش میدهد و در بیماران هیپوکسیک یا برادیکارد منع مصرف دارد.
سوال: انواع ماستکتومی، اندیکاسیونها، تکنیک جراحی و پیشآگهی تومورهای پستانی چیست؟
نکته: اگر تومورها در چند غده باشند، همه را بردارید و هر کدام را جداگانه برای هیستوپاتولوژی بفرستید. هر توده ممکن است نوع متفاوتی داشته باشد.
متن مرجع: “The risk of mammary tumors for dogs spayed before their first estrus is 0.05%. This risk increases to 8% after one estrus cycle and 26% after the second estrus.”
سوال: علل، علائم، تشخیص و درمان پیومتر در سگ و گربه چیست؟
نکته مهم: در حیوانات با لکوپنی، احتمال پریتونیت ۱۸ برابر بیشتر است.
سوال: تفاوت پرولاپس واژن با هیپرپلازی چیست و روش درمان آن چگونه است؟
توجه: از جفتگیری حیوانات با سابقه پرولاپس واژن خودداری کنید (استعداد ژنتیکی دارد).
سوال: هیپرپلازی خوشخیم پروستات (BPH)، آبسه پروستات، کیست پروستات و نئوپلازی پروستات چه تفاوتهایی دارند و چگونه درمان میشوند؟
جدول ۲۶.۶ (صفحه ۷۶۳) علائم بالینی بیماریهای مختلف پروستات را مقایسه کرده است.
سوال: شایعترین تومورهای بیضه، علائم، تشخیص و درمان آنها چیست؟
تومور سلول سرتولی (Sertoli Cell Tumor): - شایعتر در بیضههای کریپتورکید - تولید استروژن اضافی → علائم فمینیزیشن (Box ۲۶.۳۳):
تومور سلول اینترستیشیال (Leydig Cell Tumor): - معمولاً خوشخیم، در بیضههای اسکروتال، ممکن است باعث ناباروری شود. - تولید آندروژن → هیپرپلازی پروستات، فتق پرینه
سِمینوما (Seminoma): - از سلولهای زایا (Germ Cells)، در بیضه اسکروتال یا کریپتورکید - نرمتر از تومور سرتولی، معمولاً خوشخیم
متن مرجع: “Cryptorchid dogs are 13.6 times more likely to develop testicular tumors than normal dogs.”
سوال: تفاوت فیموز و پارافیموز چیست و چگونه درمان میشوند؟
سوال: عوارض بعد از OHE، کاستراسیون، سزارین، ماستکتومی، اپیزیوتومی و پروستاتکتومی چیست؟
نکته: در یک مطالعه روی ۱۸۸۰ سگ، میزان عوارض کلی ۷.۵٪ بود که با افزایش وزن و زمان بیهوشی رابطه داشت.
| موضوع | نکته طلایی |
|---|---|
| بهترین زمان اختهسازی برای پیشگیری از تومور پستان | قبل از اولین فحلی (کاهش خطر به ۰.۰۵٪) |
| شایعترین تومور پستان در گربه | آدنوکارسینوم (۹۰٪ بدخیم) |
| شایعترین پاتوژن پیومتر | Escherichia coli |
| بهترین درمان BPH در سگهای غیرمولد | کاستراسیون |
| بهترین درمان BPH در سگهای مولد | فیناستراید |
| شایعترین بیماری پروستات در سگهای اختهشده | نئوپلازی (کارسینوم) |
| شایعترین تومور بیضه در سگهای کریپتورکید | تومور سلول سرتولی |
| بیاختیاری ادرار بعد از OHE | شیوع ۵٪، در سگهای >۱۵ کیلوگرم شایعتر |
| بهترین روش بیهوشی برای سزارین | پروپوفول یا آلفاکسالون (حداقل افسردگی نوزاد) |
| بهترین روش درناژ آبسه پروستات | اومنتالیزیشن |
| پیشآگهی بدترین تومور پستان | کارسینوم التهابی و سارکوم |
| عوارض شایع بعد از پروستاتکتومی | بیاختیاری ادرار >۸۵٪ |
| انگلیسی | فارسی |
|---|---|
| Ovariohysterectomy (OHE) | تخمدانهیسترکتومی |
| Ovariectomy (OVE) | تخمدانبرداری |
| Orchiectomy | بیضهبرداری |
| Castration | اختهسازی |
| Vasectomy | وازکتومی |
| Mastectomy | ماستکتومی |
| Episiotomy | اپیزیوتومی |
| Episioplasty/Vulvoplasty | اپیزیوپلاستی/ولولوپلاستی |
| Prostatectomy | پروستاتکتومی |
| Hysterotomy | هیستروتومی (برش رحم) |
| Pyometra | پیومتر |
| Cystic Endometrial Hyperplasia (CEH) | هیپرپلازی کیستیک اندومتر |
| Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) | هیپرپلازی خوشخیم پروستات |
| Paraphimosis | پارافیموز |
| Phimosis | فیموز |
| Priapism | پریاپیسم |
| Cryptorchidism | کریپتورکیدیسم (نزولنکردن بیضه) |
| Omentalization | اومنتالیزیشن |
| Marsupialization | مارسوپیالیزیشن |
| Sertoli Cell Tumor | تومور سلول سرتولی |
| Leydig Cell Tumor | تومور سلول لیدیگ |
| Seminoma | سمینوما |
| Transmissible Venereal Tumor (TVT) | تومور منتقله از راه آمیزش |